Energy Saving Devices (ESDs) zijn hydrodynamische voorzieningen die de stroming voor, rond en achter de scheepsschroef beïnvloeden om verliezen in de voortstuwing te beperken. Een betere samenwerking tussen romp, schroef en roer kan het benodigde vermogen bij dezelfde vaarsnelheid verlagen. Voor scheepseigenaren biedt dit mogelijkheden om brandstofverbruik, brandstofkosten en CO2-uitstoot te verminderen. Niet iedere voorziening levert echter op ieder schip hetzelfde voordeel op. De keuze hangt af van het stromingsveld rond de schroef, de schroefbelasting en de snelheden en beladingstoestanden waarin het schip vaart. Ook de beschikbare inbouwruimte, de weerstand van het ESD zelf en mogelijke gevolgen voor cavitatie, trillingen en roerwerking spelen een rol. In samenwerking met een gespecialiseerde internationale partner ondersteunen wij bij de beoordeling, selectie, engineering, integratie en implementatie van de Pre-Swirl Stator (PSS), Pre-Duct, Propeller Boss Cap Fins (PBCF) en Rudder Bulb voor bestaande schepen en nieuwbouwprojecten.
Het water bereikt de scheepsschroef niet overal met dezelfde snelheid en stromingsrichting. De romp, achtersteven en aanwezige appendages hebben de stroming dan al beïnvloed. Daardoor ontstaat een ongelijkmatig stromingsveld over het schroefvlak, het zogenoemde wakeveld. Tijdens iedere omwenteling bewegen de schroefbladen door dit veld, waardoor hun aanstroming en belasting voortdurend veranderen.
De schroef zet het toegevoerde schachtvermogen om in stuwkracht door water te versnellen. Daarbij blijft energie achter in de schroefstraal, onder meer in rotatie en wervelstructuren. Ook treden wrijvingsverliezen op. Een deel van de versnelling van het water is onvermijdelijk om voldoende stuwkracht te leveren. De mogelijkheden voor verbetering liggen vooral bij verliezen die door een gunstiger stroming en betere samenwerking tussen de voortstuwingsonderdelen kunnen worden beperkt.
Een plaatselijke verbetering is echter niet automatisch een verbetering van de volledige voortstuwing. Verandert het wakeveld, dan kunnen ook de drukverdeling op de achtersteven en de krachten op schroef, roer en toegevoegde onderdelen veranderen. Een ESD moet daarom worden beoordeeld op de invloed die het heeft op het totale schachtvermogen dat nodig is om dezelfde vaarsnelheid te handhaven.
Een Pre-Swirl Stator (PSS) bestaat uit vaste vinnen die voor de schroef worden geplaatst. Deze geven het toestromende water een gecontroleerde rotatie tegen de draairichting van de schroef in. Hierdoor verandert de relatieve aanstroming van de schroefbladen en kan minder rotatie-energie in de uiteindelijke schroefstraal achterblijven.
De vinnen krijgen hun vorm en stand op basis van de plaatselijke stroming en de eigenschappen van de schroef. Te veel of verkeerd gerichte voorrotatie kan de beoogde verbetering juist beperken. Bovendien veroorzaakt de stator zelf weerstand en beïnvloedt de draaiende schroef de stroming rond de vinnen. Het ontwerp richt zich daarom op de gezamenlijke prestatie van stator en schroef, niet uitsluitend op het opwekken van zoveel mogelijk voorrotatie.
Een Pre-Duct werkt volgens een ander principe. Deze stromingsgeleidende duct wordt voor het schroefvlak geplaatst en beïnvloedt de richting en snelheidsverdeling waarmee het water de schroef bereikt. Daarmee verschilt de voorziening van een straalbuis, die de schroef omgeeft. Ook de krachten op de Pre-Duct zelf zijn van belang. Afhankelijk van de drukverdeling en geometrie kan de duct een gunstige kracht in de vaarrichting leveren, maar ook aanvullende weerstand veroorzaken.
Wanneer zowel stromingsgeleiding als voorrotatie verbetering kan bieden, kunnen een duct en statorvinnen worden gecombineerd. Hun werking is dan niet onafhankelijk: de duct verandert de aanstroming van de vinnen, terwijl beide samen bepalen hoe het water de schroef bereikt. Een vergelijking van afzonderlijke en gecombineerde ontwerpen laat zien welke uitvoering voor de betreffende voortstuwingsconfiguratie het meeste perspectief biedt.
Ook achter de schroef kan energie verloren gaan. Vooral de naafwervel en de stroming tussen schroefnaaf en roer bieden mogelijkheden voor gerichte optimalisatie. Een voorziening op de draaiende naafkap beïnvloedt dat gebied anders dan een onderdeel aan het stilstaande roer.
Een Propeller Boss Cap Fin (PBCF) bestaat uit kleine vinnen op de kap achter de schroefnaaf. De vinnen draaien met de schroef mee en beïnvloeden de stroming rond de naaf en de vorming van de naafwervel. Daarmee kunnen de stuwkracht en het benodigde koppel gunstiger worden. De uitkomst hangt sterk af van de vorm van de vinnen, hun positie ten opzichte van de schroefbladen en de geometrie van de naafkap.
Een zwakkere naafwervel betekent op zichzelf nog niet dat de schroef efficiënter werkt. Voor de prestatievergelijking tellen de gezamenlijke stuwkracht en het koppel van schroef en naafvoorziening. Een ongunstige uitvoering kan extra verliezen veroorzaken, ook wanneer het stromingsbeeld plaatselijk verandert.
Een Rudder Bulb is een gestroomlijnde verdikking aan het roer, ter hoogte van de schroefnaaf. Deze beïnvloedt de overgang van de stroming tussen naafkap en roer. De onderlinge afstand, uitlijning en vorm bepalen mede hoe de druk zich in dit gebied verdeelt. Een goed afgestemde bulb kan verliezen beperken, maar moet tegelijkertijd passen bij de geometrie en werking van het roer.
Een PBCF en Rudder Bulb kunnen afzonderlijk of gezamenlijk worden toegepast. De combinatie levert echter niet vanzelf de som van beide afzonderlijke verbeteringen op. Beide voorzieningen kunnen immers deels dezelfde verliezen beïnvloeden. Daarom wordt onderzocht welke aanvullende bijdrage de tweede voorziening nog levert en of de benodigde ruimte tussen de onderdelen behouden blijft.
Naast de vier primaire ESD-oplossingen kan ook het roerprofiel zelf worden aangepast. Een Twisted Rudder houdt rekening met de verschillende instroomrichtingen die ontstaan door de roterende schroefstraal. Het profiel wordt daarvoor over de hoogte gevarieerd, zodat de plaatselijke aanstroming beter aansluit op de vorm van het roer.
Een gunstiger invalshoek kan de roerweerstand beperken en plaatselijke gebieden met lage druk verminderen. Daarmee kunnen ook cavitatie en bijbehorende trillingen afnemen. Hoeveel voordeel ontstaat, hangt af van het ontwerp en de stroming achter de betreffende schroef.
Een roer moet echter meer kunnen dan onder ideale omstandigheden tijdens rechtuitvaren weinig weerstand veroorzaken. De vereiste stuurwerking en belastingen bij andere snelheden en roeruitslagen blijven bepalend voor het ontwerp.
Een Twisted Rudder kan afzonderlijk worden ontwikkeld of worden gecombineerd met bijvoorbeeld een Rudder Bulb. De passende uitvoering volgt uit de interactie tussen schroef, naafkap, bulb en roer. Het resultaat wordt beoordeeld op de voortstuwingsprestatie en de stuurwerking onder de bedrijfscondities waarvoor het schip wordt ingezet.
Een ESD dat op het ene schip goed presteert, hoeft bij een vergelijkbaar schip niet dezelfde besparing op te leveren. Zelfs bij overeenkomstige hoofdafmetingen kunnen verschillen in achterstevenvorm, asopstelling en de plaatsing van schroef en roer een ander wakeveld veroorzaken. Ook bestaande appendages en de beschikbare ruimte rond de voortstuwing beïnvloeden de mogelijkheden.
Het vaarprofiel bepaalt vervolgens waar de verbetering het meeste waarde heeft. Een schip dat langdurig rond een vaste snelheid en belading vaart, vraagt mogelijk een andere optimalisatie dan een schip waarvan snelheid, diepgang en schroefbelasting sterk wisselen. De gekozen voorziening moet daarom vooral goed presteren bij de bedrijfscondities die tijdens de exploitatie het zwaarst meewegen.
Bij een Controllable Pitch Propeller (CPP), een schroef met verstelbare spoed, wordt ook gekeken naar de gebruikte combinaties van bladstand en toerental. De geometrie en technische toestand van de CPP-bladen beïnvloeden de bladbelasting en de stroming. Voor een PBCF of andere naafvoorziening komen daar de specifieke naafconstructie en het verstelbereik van de bladen bij. Een ontwerp voor een schroef met vaste spoed kan dus niet zonder meer op een CPP worden toegepast.
Soms blijkt dat de eerste verbetering niet bij een ESD ligt. Aangroei, beschadigde schroefbladen of een schroef die onvoldoende bij het huidige vaarprofiel past, kunnen de vermogensvraag al aanzienlijk beïnvloeden. Het heeft weinig zin een nieuwe voorziening te optimaliseren op een uitgangssituatie die binnenkort door onderhoud of een andere aanpassing verandert.
Een betrouwbare vergelijking begint daarom bij de beoogde conditie en configuratie van het schip. Van daaruit kan worden onderzocht of een ESD de juiste vervolgstap is en welke configuratie bij de voortstuwing past.
Wanneer meerdere ESDs worden gecombineerd, verandert iedere voorziening de stroming waarin de volgende moet functioneren. Een Pre-Swirl Stator beïnvloedt bijvoorbeeld de aanstroming naar de schroef en daarmee ook de schroefstraal die het roer bereikt. Een PBCF of Rudder Bulb werkt in die gewijzigde stroming anders dan zonder stator.
Sommige voorzieningen vullen elkaar aan, terwijl andere deels dezelfde verliezen aanpakken. Er kunnen ook ongunstige wisselwerkingen ontstaan. Twee afzonderlijk berekende besparingen mogen daarom niet rechtstreeks worden opgeteld. De aanvullende bijdrage van iedere voorziening wordt onderzocht binnen de configuratie waarin zij daadwerkelijk wordt gebruikt.
Ook veranderingen aan de schroef of het roer kunnen de optimale vorm en positie van een ESD beïnvloeden. Een gezamenlijk ontwerp kan daardoor meer opleveren dan het afzonderlijk optimaliseren van bestaande onderdelen. Andersom kan uit dezelfde analyse blijken dat een enkele voorziening voldoende is en verdere toevoegingen nauwelijks extra voordeel geven.
Niet het aantal ESDs bepaalt de kwaliteit van de oplossing, maar de gezamenlijke voortstuwingsprestatie en de praktische inpassing aan boord.
Met Computational Fluid Dynamics (CFD) kan de stroming rond romp, schroef en roer worden onderzocht voordat een ESD wordt geproduceerd. De berekeningen laten zien waar verliezen ontstaan en hoe veranderingen in geometrie de stroming, krachten en vermogensvraag beïnvloeden. Daarvoor wordt eerst de bestaande of geplande voortstuwingsconfiguratie als referentie vastgelegd.
Vervolgens worden ESD-ontwerpvarianten met CFD op hun gezamenlijke voortstuwingsprestatie vergeleken. Een bruikbare vergelijking vraagt daarbij meer dan dezelfde snelheid of hetzelfde schroeftoerental invoeren. Iedere configuratie moet voldoende stuwkracht leveren om het schip bij de gekozen vaarsnelheid voort te bewegen. Het benodigde toerental en koppel kunnen daarbij veranderen.
Een variant die bij hetzelfde toerental meer stuwkracht levert, is dus niet automatisch de variant die bij dezelfde vaarsnelheid minder schachtvermogen vraagt. Voor die conclusie moet de volledige voortstuwingsbalans worden vergeleken, inclusief de krachten op de toegevoegde onderdelen en de veranderde interactie met romp en roer.
Hoe gedetailleerd het stromingsmodel moet zijn, verschilt per ontwerpvraag. Bij een Pre-Swirl Stator zijn de plaatselijke instroom en de wisselwerking met de draaiende schroef belangrijk. Voor een PBCF vraagt juist de stroming rond bladwortels, naafkap en naafwervel extra aandacht. Een vereenvoudigde schroefvoorstelling kan bruikbaar zijn voor een eerste verkenning, maar moet de interacties behouden die voor de betreffende ontwerpkeuze bepalend zijn.
Ook de numerieke betrouwbaarheid van de berekeningen verdient aandacht. Door het rekenrooster te verfijnen, kan worden onderzocht hoe gevoelig de resultaten zijn voor de ruimtelijke discretisatie. Bij tijdsafhankelijke berekeningen wordt daarnaast de invloed van de tijdstap bekeken. De voorspelde krachten en vermogens moeten voldoende stabiel zijn om ontwerpvarianten zinvol met elkaar te vergelijken.
Een numeriek stabiele uitkomst is echter nog geen bewijs dat de werkelijke stroming nauwkeurig wordt voorspeld. Daarvoor is vergelijking met geschikte metingen nodig. Modelproeven kunnen daarbij waardevolle informatie leveren over de stroming en voortstuwingsprestatie, maar introduceren ook schaalverschillen die bij ESDs relevant kunnen zijn.
Op modelschaal ontwikkelen de grenslaag, het wakeveld en de stroming rond schroefbladen en vinnen zich niet onder precies dezelfde omstandigheden als op ware grootte. Een algemene schaalcorrectie beschrijft daarom niet vanzelf het gedrag van iedere ESD-configuratie. Berekeningen op werkelijke scheepsschaal kunnen helpen deze verschillen te onderzoeken, maar blijven afhankelijk van de gekozen geometrie, oppervlaktetoestand en stromingsmodellen.
Voor het uiteindelijke ontwerpbesluit telt niet alleen welke variant het laagste vermogen voorspelt. Ook de omvang van het verschil en de onzekerheid van de berekening zijn belangrijk. Wanneer twee ontwerpen vrijwel gelijk presteren, kan een klein berekend voordeel onvoldoende onderscheidend zijn om de keuze uitsluitend daarop te baseren.
Een overtuigende voorkeursvariant combineert daarom een voldoende onderbouwde prestatieverbetering met een bruikbaar werkgebied en een uitvoerbare scheepsintegratie.
Een lagere vermogensvraag is niet voldoende wanneer de aangepaste stroming nieuwe problemen veroorzaakt. Een ESD verandert de drukverdeling rond de schroef, het roer en de voorziening zelf. Daalt de plaatselijke druk voldoende, dan kan waterdamp ontstaan. Dit verschijnsel heet cavitatie. Het instorten van de gevormde dampbellen kan drukwisselingen, geluid en erosie veroorzaken.
Niet alleen de schroef kan hierdoor worden beïnvloed. Ook statorvinnen, ductprofielen en delen van het roer kunnen plaatselijk ongunstige drukken of wisselende belastingen ondervinden. De beoordeling omvat daarom de relevante toerentallen, beladingstoestanden en roeruitslagen.
Een ESD dat tijdens rechtuitvaren gunstig presteert, moet ook verenigbaar blijven met de stuurwerking en de belastingen bij andere bedrijfsomstandigheden. Daarmee wordt voorkomen dat een plaatselijke hydrodynamische verbetering ten koste gaat van de bredere operationele eigenschappen van het schip.
Een goed stromingsontwerp moet ook constructief uitvoerbaar zijn. Statorvinnen en Pre-Ducts dragen hun krachten via de bevestigingen over op de romp en achterliggende constructie. Bij een Rudder Bulb spelen de belasting van het roerblad en de gevolgen voor de roerinstallatie mee. Een PBCF draait juist met de schroef mee en moet passen bij de roterende naafconstructie.
De eindige-elementenmethode, internationaal bekend als de Finite Element Method (FEM), kan worden gebruikt om spanningen, vervormingen en het dynamische gedrag van deze onderdelen te onderzoeken. De belastingen moeten daarbij aansluiten op de hydrodynamische uitvoering die daadwerkelijk wordt gebouwd. Naast gemiddelde krachten kunnen wisselende belastingen door passerende schroefbladen en scheepsbewegingen relevant zijn.
Sterkte en vermoeiing vragen afzonderlijke aandacht. Een onderdeel kan een hoge belasting eenmalig veilig verdragen, maar door langdurige herhaling toch schade oplopen. Ook de eigen trillingsfrequenties van een constructie kunnen van belang zijn wanneer deze ongunstig samenvallen met periodieke belasting vanuit de schroef.
Materiaalkeuze, bevestigingen en inspectiemogelijkheden worden uitgewerkt volgens de toepasselijke eisen van het classificatiebureau en andere bevoegde instanties. Daarbij moet de benodigde ruimte tussen schroef, naafvoorziening en roer behouden blijven, ook wanneer onderdelen onder belasting vervormen of bewegen.
Constructieve goedkeuring en hydrodynamische prestatieverificatie hebben verschillende doelen. Een veilig en correct gemonteerd ESD levert niet automatisch de voorspelde brandstofbesparing.
Bij retrofit ligt de grootste uitdaging vaak in het verbeteren van de voortstuwing zonder ingrijpende veranderingen aan de bestaande installatie. De romp, schroefas, schroef en roeropstelling liggen grotendeels vast. Binnen die grenzen kan een gericht ontworpen ESD toch verbetering bieden.
De beoordeling omvat daarom vanaf het begin constructieve inpassing, onderhoud tijdens de levensduur en toepasselijke regelgeving. Dat voorkomt dat een hydrodynamisch kansrijk ontwerp pas in een latere fase op beperkingen in de constructie of uitvoering stuit.
Voor installatie moeten de beschikbare tekeningen voldoende overeenkomen met de werkelijke toestand aan boord. Bevestigingspunten, constructieve ruimte en bereikbaarheid bepalen mede hoe de montage kan plaatsvinden. Productie, eventuele staalwerkzaamheden, coatingwerk en controle van de uiteindelijke plaatsing worden vervolgens afgestemd op de dokplanning.
Een geplande dokbeurt biedt mogelijkheden om werkzaamheden te combineren. Toch kan een ESD aanvullende voorbereiding of werftijd vragen, vooral wanneer constructieve aanpassingen of extra controles nodig zijn. Deze gevolgen horen bij de afweging tussen verwachte besparing en projectkosten.
Bij nieuwbouw bestaat meer ontwerpvrijheid. Achtersteven, schroef, roer en ESD kunnen al vroeg gezamenlijk worden ontwikkeld, waardoor hun geometrie en onderlinge positie beter op elkaar kunnen aansluiten. De bijdrage van het ESD wordt vervolgens vergeleken met de gekozen basisconfiguratie. Verbeteringen aan het hoofdontwerp en het aanvullende effect van de voorziening worden daarbij niet dubbel meegerekend.
Voor een scheepseigenaar is uiteindelijk van belang hoeveel brandstof een ESD tijdens de exploitatie kan besparen. Een lagere vermogensvraag vormt daarvoor het vertrekpunt, maar bepaalt het brandstofvoordeel niet alleen. De motorbelasting, het rendement en de manier waarop het schip de verbetering gebruikt, spelen eveneens mee.
Bij dezelfde vaarsnelheid kan minder benodigd schachtvermogen leiden tot lager brandstofverbruik. Wanneer het beschikbare vermogen juist wordt gebruikt om sneller te varen, ontstaat een andere uitkomst. Een besparingsraming moet daarom aansluiten op de snelheid en bedrijfsvoering waarvoor de investering wordt overwogen.
De hydrodynamische vergelijking omvat de krachten op het ESD en de veranderde samenwerking tussen romp, schroef en roer. Daarna wordt berekend hoe de lagere vermogensvraag doorwerkt in schroeftoerental, motorbelasting en brandstofverbruik. Bij een CPP worden ook de relevante combinaties van toerental en bladstand meegenomen.
Een verbetering van het voortstuwingsrendement is niet automatisch hetzelfde percentage brandstofbesparing. Bovendien maakt het verschil of de opgave alleen de voortstuwing betreft of het totale scheepsverbruik. De elektriciteitsvraag van andere boordinstallaties blijft immers bestaan, ook wanneer de schroef minder vermogen nodig heeft.
De besparingsraming krijgt daarom een duidelijke systeemgrens. Zo is herkenbaar welke energiestromen veranderen en welk deel van het brandstofverbruik buiten de invloed van het ESD blijft.
Voor een jaarprognose worden de prestaties gewogen naar de vaaruren bij verschillende snelheden, diepgangen en beladingstoestanden. Een voorziene verandering in de inzet van het schip hoort eveneens bij die berekening. Het gunstigste ontwerpbedrijfspunt is daarmee niet automatisch representatief voor de volledige exploitatie.
Bij de installatie van een ESD veranderen de hydrodynamische eigenschappen van het schip. Om later te beoordelen wat die aanpassing werkelijk heeft opgeleverd, is een betrouwbare referentie nodig. De oorspronkelijke geometrie, romp- en schroefconditie en beschikbare bedrijfsgegevens vormen samen het vertrekpunt.
Vooral bij retrofit kan het lastig zijn om een prestatieverbetering uitsluitend aan het ESD toe te schrijven. Tijdens dezelfde dokbeurt worden vaak ook de romp gereinigd, coatings vernieuwd of werkzaamheden aan de schroef uitgevoerd. Elk van deze ingrepen kan de vermogensvraag beïnvloeden. Bovendien kan een vast gemonteerd ESD tijdens een proefvaart niet eenvoudig worden uitgeschakeld om rechtstreeks met dezelfde scheepsconfiguratie zonder werkend ESD te vergelijken.
Een lager gemeten vermogen na de dokbeurt bewijst daarom niet zonder meer hoeveel daarvan door het ESD is veroorzaakt.
CFD en modelproeven helpen vooraf de verwachte effecten te bepalen. Metingen aan boord laten vervolgens zien hoe het schip onder de onderzochte omstandigheden presteert. De vergelijking vraagt gegevens over onder meer snelheid, schroefastoerental, koppel en brandstofverbruik, aangevuld met diepgang, trim en omgevingscondities.
Daarbij moet snelheid door het water worden onderscheiden van snelheid over de grond. Stroming kan de grondsnelheid veranderen zonder dat de stroming langs de romp in dezelfde mate verandert. Wind en golven kunnen daarnaast extra voortstuwingsvermogen vragen. Wanneer zulke verschillen niet voldoende worden meegenomen, kan het gemeten prestatieverschil verkeerd worden geïnterpreteerd.
Ook de nauwkeurigheid en vergelijkbaarheid van de gegevens zijn bepalend. Het verwachte ESD-effect moet voldoende te onderscheiden zijn van meetonzekerheid en veranderingen in de omstandigheden. Een korte proefvaart kan inzicht geven in een beperkt aantal bedrijfspunten, maar beschrijft niet automatisch de prestaties over het volledige vaarprofiel.
Voor een bredere beoordeling worden proefvaartresultaten daarom verbonden met aanvullende berekeningen of operationele gegevens. Daarbij blijft herkenbaar welke uitkomsten daadwerkelijk zijn gemeten en welke zijn voorspeld.
De vereiste bewijsvoering hangt af van het doel. Voor een ontwerpbesluit kan een goed onderbouwde vergelijking van configuraties voldoende zijn. Contractuele prestatieafspraken vragen om vooraf overeengekomen referenties, meetmethoden, onzekerheidsbeoordeling en acceptatievoorwaarden. Bij formele energie-efficiëntieberekeningen gelden daarnaast de toepasselijke berekenings- en verificatieregels.
Een ESD blijft na installatie blootgesteld aan stromingskrachten, aangroei, corrosie en mogelijke beschadiging. Het onderhoud richt zich daarom zowel op de constructieve toestand als op de oppervlakken en geometrie die voor de hydrodynamische werking belangrijk zijn.
Bij inspecties verdienen bevestigingen, corrosiebescherming en eventuele vervormingen aandacht. Ook aangroei op vinnen, ductprofielen of andere onderdelen kan de ontworpen stroming veranderen. Reiniging en coatingonderhoud moeten daarom passen bij het materiaal en de uitvoering, zonder de profielvorm, positie of benodigde speling aan te tasten.
De bereikbaarheid verschilt per voorziening. Sommige onderdelen kunnen tijdens een onderwaterinspectie worden beoordeeld, terwijl andere controles of reparaties beter tijdens een dokbeurt plaatsvinden. Dat verschil wordt al bij het ontwerp meegenomen.
Verandert later de schroef, het roer of het vaarprofiel wezenlijk, dan kan ook de werking van het ESD veranderen. Een nieuwe schroef kan bijvoorbeeld een ander wakeveld verwerken of een gewijzigde schroefstraal veroorzaken. Ontwerpgegevens, tekeningen en beschikbare prestatiemetingen helpen bepalen of de bestaande voorziening nog passend is of opnieuw hydrodynamisch moet worden onderzocht.
Een ESD kan het benodigde voortstuwingsvermogen verlagen en daarmee bijdragen aan betere energie-efficiëntie. Hoe dit doorwerkt in regelgeving, verschilt echter per kader.
Voor zeeschepen binnen het toepassingsgebied bevat MARPOL Annex VI eisen aan technische energie-efficiëntie en operationele koolstofintensiteit. De Energy Efficiency Design Index (EEDI) geldt voor relevante nieuwbouwschepen. De Energy Efficiency Existing Ship Index (EEXI) beoordeelt de technische energie-efficiëntie van bestaande schepen waarop deze eisen van toepassing zijn.
Hydrodynamische verbeteringen aan schroef, roer en achterschip beïnvloeden de relatie tussen vaarsnelheid en benodigd vermogen. Voor EEDI en EEXI wordt hun bijdrage daarom in beginsel verwerkt in de onderbouwde prestatie van de volledige scheepsconfiguratie. Een afzonderlijk opgegeven ESD-besparingspercentage kan niet rechtstreeks als algemene aftrek worden gebruikt. Ook een technisch goedgekeurde constructie bewijst op zichzelf geen verbetering van de betreffende energie-efficiëntie-index.
De Carbon Intensity Indicator (CII) beoordeelt de jaarlijkse operationele CO2-uitstoot in verhouding tot de voorgeschreven scheepscapaciteit en afgelegde afstand. Wanneer een ESD het werkelijke brandstofverbruik vermindert, kan dat bijdragen aan een gunstigere CII. De uiteindelijke waarde en rating volgen echter uit de volledige jaargegevens en de toepasselijke berekeningsregels.
Binnen het Ship Energy Efficiency Management Plan (SEEMP) kunnen de maatregel, de verwachte inzet en de monitoring van de resultaten worden opgenomen. De technische ontwerpbijdrage en de werkelijk gerealiseerde operationele besparing blijven daarbij verschillende grootheden.
Ook onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) kan brandstofbesparing financiële waarde hebben. Minder brandstofverbruik kan leiden tot minder broeikasgasemissies waarvoor emissierechten moeten worden ingeleverd, voor zover de betreffende emissies binnen het toepassingsgebied vallen. De waarde hangt af van de werkelijk vermeden emissies, de betrokken reizen en havenactiviteiten en de prijs van emissierechten.
FuelEU Maritime beoordeelt daarentegen de broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie, inclusief relevante emissies uit de brandstofketen. Een ESD kan het energiegebruik verminderen zonder de uitstoot per eenheid energie te veranderen. Bij dezelfde energiemix en emissiefactoren blijft de berekende intensiteit daardoor gelijk.
Het lagere energiegebruik beïnvloedt wel de omvang van de FuelEU-nalevingsbalans. Bij gelijkblijvende intensiteit kan een tekort kleiner worden, maar ook een bestaand overschot afnemen. De gevolgen worden daarom bekeken in samenhang met de energiemix en nalevingspositie van het schip. Minder brandstof gebruiken betekent niet automatisch dat aan de toepasselijke intensiteitsgrens wordt voldaan.
De economische waarde van een ESD wordt bepaald door de besparing die tijdens de resterende gebruiksduur kan worden gerealiseerd, afgezet tegen de totale investering. Niet het hoogste berekende besparingspercentage is daarbij doorslaggevend, maar de verwachte opbrengst bij de snelheden en bedrijfscondities waarin het schip daadwerkelijk wordt ingezet.
De beschikbare vaaruren en toekomstige inzet bepalen hoeveel brandstofkosten kunnen worden vermeden. Ook de resterende levensduur speelt mee. Een installatie met een gunstige prestatie bij het ontwerpbedrijfspunt kan economisch minder aantrekkelijk zijn wanneer het schip daar slechts een beperkt deel van het jaar vaart.
Aan de kostenkant telt meer dan de prijs van het ESD zelf. Hydrodynamische analyse, ontwerp, constructieve berekeningen, productie en installatie maken deel uit van het project. Ook eventuele aanpassingen aan bestaande onderdelen, technische beoordelingen en aanvullende doktijd kunnen de investering beïnvloeden.
Bij retrofit wordt onderscheid gemaakt tussen werkzaamheden die tijdens de geplande dokbeurt toch al nodig waren en kosten die uitsluitend door het ESD-project ontstaan. Inspectie, onderhoud en mogelijk herstel tijdens de gebruiksduur worden eveneens meegenomen.
Een businesscase blijft afhankelijk van aannames. Daarom worden verschillende scenario's doorgerekend voor brandstofprijzen, vaaruren, gerealiseerde besparing en installatiekosten. Deze geven inzicht in de economische haalbaarheid en onzekerheden van een ESD-investering.
Vermeden emissiekosten kunnen aanvullende waarde opleveren wanneer ze daadwerkelijk op het schip en de betreffende activiteiten van toepassing zijn. Ook de verdeling van kosten en baten verdient aandacht. Wanneer de eigenaar investeert en een charteraar de brandstof betaalt, komt het financiële voordeel niet vanzelf terecht bij de partij die de investering doet.
De businesscase laat zo zien onder welke omstandigheden het project aantrekkelijk blijft, welke onzekerheden het resultaat het sterkst beïnvloeden en waar verdere technische onderbouwing voor het investeringsbesluit nodig is.
In samenwerking met een gespecialiseerde internationale partner ondersteunen wij bij de beoordeling, selectie, engineering, integratie en implementatie van de Pre-Swirl Stator (PSS), Pre-Duct, Propeller Boss Cap Fins (PBCF) en Rudder Bulb voor bestaande schepen en nieuwbouwprojecten.
Energy Saving Devices (ESDs) zijn hydrodynamische voorzieningen die de stroming voor, rond en achter de scheepsschroef beïnvloeden om verliezen in de voortstuwing te beperken. Een betere samenwerking tussen romp, schroef en roer kan het benodigde vermogen bij dezelfde vaarsnelheid verlagen.
Voor scheepseigenaren biedt dit mogelijkheden om brandstofverbruik, brandstofkosten en CO2-uitstoot te verminderen. Niet iedere voorziening levert echter op ieder schip hetzelfde voordeel op.
De keuze hangt af van het stromingsveld rond de schroef, de schroefbelasting en de snelheden en beladingstoestanden waarin het schip vaart.
Ook de beschikbare inbouwruimte, de weerstand van het ESD zelf en mogelijke gevolgen voor cavitatie, trillingen en roerwerking spelen een rol.
Het water bereikt de scheepsschroef niet overal met dezelfde snelheid en stromingsrichting. De romp, achtersteven en aanwezige appendages hebben de stroming dan al beïnvloed. Daardoor ontstaat een ongelijkmatig stromingsveld over het schroefvlak, het zogenoemde wakeveld. Tijdens iedere omwenteling bewegen de schroefbladen door dit veld, waardoor hun aanstroming en belasting voortdurend veranderen.
De schroef zet het toegevoerde schachtvermogen om in stuwkracht door water te versnellen. Daarbij blijft energie achter in de schroefstraal, onder meer in rotatie en wervelstructuren. Ook treden wrijvingsverliezen op. Een deel van de versnelling van het water is onvermijdelijk om voldoende stuwkracht te leveren. De mogelijkheden voor verbetering liggen vooral bij verliezen die door een gunstiger stroming en betere samenwerking tussen de voortstuwingsonderdelen kunnen worden beperkt.
Een plaatselijke verbetering is echter niet automatisch een verbetering van de volledige voortstuwing. Verandert het wakeveld, dan kunnen ook de drukverdeling op de achtersteven en de krachten op schroef, roer en toegevoegde onderdelen veranderen. Een ESD moet daarom worden beoordeeld op de invloed die het heeft op het totale schachtvermogen dat nodig is om dezelfde vaarsnelheid te handhaven.
Een Pre-Swirl Stator (PSS) bestaat uit vaste vinnen die voor de schroef worden geplaatst. Deze geven het toestromende water een gecontroleerde rotatie tegen de draairichting van de schroef in. Hierdoor verandert de relatieve aanstroming van de schroefbladen en kan minder rotatie-energie in de uiteindelijke schroefstraal achterblijven.
De vinnen krijgen hun vorm en stand op basis van de plaatselijke stroming en de eigenschappen van de schroef. Te veel of verkeerd gerichte voorrotatie kan de beoogde verbetering juist beperken. Bovendien veroorzaakt de stator zelf weerstand en beïnvloedt de draaiende schroef de stroming rond de vinnen. Het ontwerp richt zich daarom op de gezamenlijke prestatie van stator en schroef, niet uitsluitend op het opwekken van zoveel mogelijk voorrotatie.
Een Pre-Duct werkt volgens een ander principe. Deze stromingsgeleidende duct wordt voor het schroefvlak geplaatst en beïnvloedt de richting en snelheidsverdeling waarmee het water de schroef bereikt. Daarmee verschilt de voorziening van een straalbuis, die de schroef omgeeft. Ook de krachten op de Pre-Duct zelf zijn van belang. Afhankelijk van de drukverdeling en geometrie kan de duct een gunstige kracht in de vaarrichting leveren, maar ook aanvullende weerstand veroorzaken.
Wanneer zowel stromingsgeleiding als voorrotatie verbetering kan bieden, kunnen een duct en statorvinnen worden gecombineerd. Hun werking is dan niet onafhankelijk: de duct verandert de aanstroming van de vinnen, terwijl beide samen bepalen hoe het water de schroef bereikt. Een vergelijking van afzonderlijke en gecombineerde ontwerpen laat zien welke uitvoering voor de betreffende voortstuwingsconfiguratie het meeste perspectief biedt.
Ook achter de schroef kan energie verloren gaan. Vooral de naafwervel en de stroming tussen schroefnaaf en roer bieden mogelijkheden voor gerichte optimalisatie. Een voorziening op de draaiende naafkap beïnvloedt dat gebied anders dan een onderdeel aan het stilstaande roer.
Een Propeller Boss Cap Fin (PBCF) bestaat uit kleine vinnen op de kap achter de schroefnaaf. De vinnen draaien met de schroef mee en beïnvloeden de stroming rond de naaf en de vorming van de naafwervel. Daarmee kunnen de stuwkracht en het benodigde koppel gunstiger worden. De uitkomst hangt sterk af van de vorm van de vinnen, hun positie ten opzichte van de schroefbladen en de geometrie van de naafkap.
Een zwakkere naafwervel betekent op zichzelf nog niet dat de schroef efficiënter werkt. Voor de prestatievergelijking tellen de gezamenlijke stuwkracht en het koppel van schroef en naafvoorziening. Een ongunstige uitvoering kan extra verliezen veroorzaken, ook wanneer het stromingsbeeld plaatselijk verandert.
Een Rudder Bulb is een gestroomlijnde verdikking aan het roer, ter hoogte van de schroefnaaf. Deze beïnvloedt de overgang van de stroming tussen naafkap en roer. De onderlinge afstand, uitlijning en vorm bepalen mede hoe de druk zich in dit gebied verdeelt. Een goed afgestemde bulb kan verliezen beperken, maar moet tegelijkertijd passen bij de geometrie en werking van het roer.
Een PBCF en Rudder Bulb kunnen afzonderlijk of gezamenlijk worden toegepast. De combinatie levert echter niet vanzelf de som van beide afzonderlijke verbeteringen op. Beide voorzieningen kunnen immers deels dezelfde verliezen beïnvloeden. Daarom wordt onderzocht welke aanvullende bijdrage de tweede voorziening nog levert en of de benodigde ruimte tussen de onderdelen behouden blijft.
Naast de vier primaire ESD-oplossingen kan ook het roerprofiel zelf worden aangepast. Een Twisted Rudder houdt rekening met de verschillende instroomrichtingen die ontstaan door de roterende schroefstraal. Het profiel wordt daarvoor over de hoogte gevarieerd, zodat de plaatselijke aanstroming beter aansluit op de vorm van het roer.
Een gunstiger invalshoek kan de roerweerstand beperken en plaatselijke gebieden met lage druk verminderen. Daarmee kunnen ook cavitatie en bijbehorende trillingen afnemen. Hoeveel voordeel ontstaat, hangt af van het ontwerp en de stroming achter de betreffende schroef.
Een roer moet echter meer kunnen dan onder ideale omstandigheden tijdens rechtuitvaren weinig weerstand veroorzaken. De vereiste stuurwerking en belastingen bij andere snelheden en roeruitslagen blijven bepalend voor het ontwerp.
Een Twisted Rudder kan afzonderlijk worden ontwikkeld of worden gecombineerd met bijvoorbeeld een Rudder Bulb. De passende uitvoering volgt uit de interactie tussen schroef, naafkap, bulb en roer. Het resultaat wordt beoordeeld op de voortstuwingsprestatie en de stuurwerking onder de bedrijfscondities waarvoor het schip wordt ingezet.
Een ESD dat op het ene schip goed presteert, hoeft bij een vergelijkbaar schip niet dezelfde besparing op te leveren. Zelfs bij overeenkomstige hoofdafmetingen kunnen verschillen in achterstevenvorm, asopstelling en de plaatsing van schroef en roer een ander wakeveld veroorzaken. Ook bestaande appendages en de beschikbare ruimte rond de voortstuwing beïnvloeden de mogelijkheden.
Het vaarprofiel bepaalt vervolgens waar de verbetering het meeste waarde heeft. Een schip dat langdurig rond een vaste snelheid en belading vaart, vraagt mogelijk een andere optimalisatie dan een schip waarvan snelheid, diepgang en schroefbelasting sterk wisselen. De gekozen voorziening moet daarom vooral goed presteren bij de bedrijfscondities die tijdens de exploitatie het zwaarst meewegen.
Bij een Controllable Pitch Propeller (CPP), een schroef met verstelbare spoed, wordt ook gekeken naar de gebruikte combinaties van bladstand en toerental. De geometrie en technische toestand van de CPP-bladen beïnvloeden de bladbelasting en de stroming. Voor een PBCF of andere naafvoorziening komen daar de specifieke naafconstructie en het verstelbereik van de bladen bij. Een ontwerp voor een schroef met vaste spoed kan dus niet zonder meer op een CPP worden toegepast.
Soms blijkt dat de eerste verbetering niet bij een ESD ligt. Aangroei, beschadigde schroefbladen of een schroef die onvoldoende bij het huidige vaarprofiel past, kunnen de vermogensvraag al aanzienlijk beïnvloeden. Het heeft weinig zin een nieuwe voorziening te optimaliseren op een uitgangssituatie die binnenkort door onderhoud of een andere aanpassing verandert.
Een betrouwbare vergelijking begint daarom bij de beoogde conditie en configuratie van het schip. Van daaruit kan worden onderzocht of een ESD de juiste vervolgstap is en welke configuratie bij de voortstuwing past.
Wanneer meerdere ESDs worden gecombineerd, verandert iedere voorziening de stroming waarin de volgende moet functioneren. Een Pre-Swirl Stator beïnvloedt bijvoorbeeld de aanstroming naar de schroef en daarmee ook de schroefstraal die het roer bereikt. Een PBCF of Rudder Bulb werkt in die gewijzigde stroming anders dan zonder stator.
Sommige voorzieningen vullen elkaar aan, terwijl andere deels dezelfde verliezen aanpakken. Er kunnen ook ongunstige wisselwerkingen ontstaan. Twee afzonderlijk berekende besparingen mogen daarom niet rechtstreeks worden opgeteld. De aanvullende bijdrage van iedere voorziening wordt onderzocht binnen de configuratie waarin zij daadwerkelijk wordt gebruikt.
Ook veranderingen aan de schroef of het roer kunnen de optimale vorm en positie van een ESD beïnvloeden. Een gezamenlijk ontwerp kan daardoor meer opleveren dan het afzonderlijk optimaliseren van bestaande onderdelen. Andersom kan uit dezelfde analyse blijken dat een enkele voorziening voldoende is en verdere toevoegingen nauwelijks extra voordeel geven.
Niet het aantal ESDs bepaalt de kwaliteit van de oplossing, maar de gezamenlijke voortstuwingsprestatie en de praktische inpassing aan boord.
Met Computational Fluid Dynamics (CFD) kan de stroming rond romp, schroef en roer worden onderzocht voordat een ESD wordt geproduceerd. De berekeningen laten zien waar verliezen ontstaan en hoe veranderingen in geometrie de stroming, krachten en vermogensvraag beïnvloeden. Daarvoor wordt eerst de bestaande of geplande voortstuwingsconfiguratie als referentie vastgelegd.
Vervolgens worden ESD-ontwerpvarianten met CFD op hun gezamenlijke voortstuwingsprestatie vergeleken. Een bruikbare vergelijking vraagt daarbij meer dan dezelfde snelheid of hetzelfde schroeftoerental invoeren. Iedere configuratie moet voldoende stuwkracht leveren om het schip bij de gekozen vaarsnelheid voort te bewegen. Het benodigde toerental en koppel kunnen daarbij veranderen.
Een variant die bij hetzelfde toerental meer stuwkracht levert, is dus niet automatisch de variant die bij dezelfde vaarsnelheid minder schachtvermogen vraagt. Voor die conclusie moet de volledige voortstuwingsbalans worden vergeleken, inclusief de krachten op de toegevoegde onderdelen en de veranderde interactie met romp en roer.
Hoe gedetailleerd het stromingsmodel moet zijn, verschilt per ontwerpvraag. Bij een Pre-Swirl Stator zijn de plaatselijke instroom en de wisselwerking met de draaiende schroef belangrijk. Voor een PBCF vraagt juist de stroming rond bladwortels, naafkap en naafwervel extra aandacht. Een vereenvoudigde schroefvoorstelling kan bruikbaar zijn voor een eerste verkenning, maar moet de interacties behouden die voor de betreffende ontwerpkeuze bepalend zijn.
Ook de numerieke betrouwbaarheid van de berekeningen verdient aandacht. Door het rekenrooster te verfijnen, kan worden onderzocht hoe gevoelig de resultaten zijn voor de ruimtelijke discretisatie. Bij tijdsafhankelijke berekeningen wordt daarnaast de invloed van de tijdstap bekeken. De voorspelde krachten en vermogens moeten voldoende stabiel zijn om ontwerpvarianten zinvol met elkaar te vergelijken.
Een numeriek stabiele uitkomst is echter nog geen bewijs dat de werkelijke stroming nauwkeurig wordt voorspeld. Daarvoor is vergelijking met geschikte metingen nodig. Modelproeven kunnen daarbij waardevolle informatie leveren over de stroming en voortstuwingsprestatie, maar introduceren ook schaalverschillen die bij ESDs relevant kunnen zijn.
Op modelschaal ontwikkelen de grenslaag, het wakeveld en de stroming rond schroefbladen en vinnen zich niet onder precies dezelfde omstandigheden als op ware grootte. Een algemene schaalcorrectie beschrijft daarom niet vanzelf het gedrag van iedere ESD-configuratie. Berekeningen op werkelijke scheepsschaal kunnen helpen deze verschillen te onderzoeken, maar blijven afhankelijk van de gekozen geometrie, oppervlaktetoestand en stromingsmodellen.
Voor het uiteindelijke ontwerpbesluit telt niet alleen welke variant het laagste vermogen voorspelt. Ook de omvang van het verschil en de onzekerheid van de berekening zijn belangrijk. Wanneer twee ontwerpen vrijwel gelijk presteren, kan een klein berekend voordeel onvoldoende onderscheidend zijn om de keuze uitsluitend daarop te baseren.
Een overtuigende voorkeursvariant combineert daarom een voldoende onderbouwde prestatieverbetering met een bruikbaar werkgebied en een uitvoerbare scheepsintegratie.
Een lagere vermogensvraag is niet voldoende wanneer de aangepaste stroming nieuwe problemen veroorzaakt. Een ESD verandert de drukverdeling rond de schroef, het roer en de voorziening zelf. Daalt de plaatselijke druk voldoende, dan kan waterdamp ontstaan. Dit verschijnsel heet cavitatie. Het instorten van de gevormde dampbellen kan drukwisselingen, geluid en erosie veroorzaken.
Niet alleen de schroef kan hierdoor worden beïnvloed. Ook statorvinnen, ductprofielen en delen van het roer kunnen plaatselijk ongunstige drukken of wisselende belastingen ondervinden. De beoordeling omvat daarom de relevante toerentallen, beladingstoestanden en roeruitslagen.
Een ESD dat tijdens rechtuitvaren gunstig presteert, moet ook verenigbaar blijven met de stuurwerking en de belastingen bij andere bedrijfsomstandigheden. Daarmee wordt voorkomen dat een plaatselijke hydrodynamische verbetering ten koste gaat van de bredere operationele eigenschappen van het schip.
Een goed stromingsontwerp moet ook constructief uitvoerbaar zijn. Statorvinnen en Pre-Ducts dragen hun krachten via de bevestigingen over op de romp en achterliggende constructie. Bij een Rudder Bulb spelen de belasting van het roerblad en de gevolgen voor de roerinstallatie mee. Een PBCF draait juist met de schroef mee en moet passen bij de roterende naafconstructie.
De eindige-elementenmethode, internationaal bekend als de Finite Element Method (FEM), kan worden gebruikt om spanningen, vervormingen en het dynamische gedrag van deze onderdelen te onderzoeken. De belastingen moeten daarbij aansluiten op de hydrodynamische uitvoering die daadwerkelijk wordt gebouwd. Naast gemiddelde krachten kunnen wisselende belastingen door passerende schroefbladen en scheepsbewegingen relevant zijn.
Sterkte en vermoeiing vragen afzonderlijke aandacht. Een onderdeel kan een hoge belasting eenmalig veilig verdragen, maar door langdurige herhaling toch schade oplopen. Ook de eigen trillingsfrequenties van een constructie kunnen van belang zijn wanneer deze ongunstig samenvallen met periodieke belasting vanuit de schroef.
Materiaalkeuze, bevestigingen en inspectiemogelijkheden worden uitgewerkt volgens de toepasselijke eisen van het classificatiebureau en andere bevoegde instanties. Daarbij moet de benodigde ruimte tussen schroef, naafvoorziening en roer behouden blijven, ook wanneer onderdelen onder belasting vervormen of bewegen.
Constructieve goedkeuring en hydrodynamische prestatieverificatie hebben verschillende doelen. Een veilig en correct gemonteerd ESD levert niet automatisch de voorspelde brandstofbesparing.
Bij retrofit ligt de grootste uitdaging vaak in het verbeteren van de voortstuwing zonder ingrijpende veranderingen aan de bestaande installatie. De romp, schroefas, schroef en roeropstelling liggen grotendeels vast. Binnen die grenzen kan een gericht ontworpen ESD toch verbetering bieden.
De beoordeling omvat daarom vanaf het begin constructieve inpassing, onderhoud tijdens de levensduur en toepasselijke regelgeving. Dat voorkomt dat een hydrodynamisch kansrijk ontwerp pas in een latere fase op beperkingen in de constructie of uitvoering stuit.
Voor installatie moeten de beschikbare tekeningen voldoende overeenkomen met de werkelijke toestand aan boord. Bevestigingspunten, constructieve ruimte en bereikbaarheid bepalen mede hoe de montage kan plaatsvinden. Productie, eventuele staalwerkzaamheden, coatingwerk en controle van de uiteindelijke plaatsing worden vervolgens afgestemd op de dokplanning.
Een geplande dokbeurt biedt mogelijkheden om werkzaamheden te combineren. Toch kan een ESD aanvullende voorbereiding of werftijd vragen, vooral wanneer constructieve aanpassingen of extra controles nodig zijn. Deze gevolgen horen bij de afweging tussen verwachte besparing en projectkosten.
Bij nieuwbouw bestaat meer ontwerpvrijheid. Achtersteven, schroef, roer en ESD kunnen al vroeg gezamenlijk worden ontwikkeld, waardoor hun geometrie en onderlinge positie beter op elkaar kunnen aansluiten. De bijdrage van het ESD wordt vervolgens vergeleken met de gekozen basisconfiguratie. Verbeteringen aan het hoofdontwerp en het aanvullende effect van de voorziening worden daarbij niet dubbel meegerekend.
Voor een scheepseigenaar is uiteindelijk van belang hoeveel brandstof een ESD tijdens de exploitatie kan besparen. Een lagere vermogensvraag vormt daarvoor het vertrekpunt, maar bepaalt het brandstofvoordeel niet alleen. De motorbelasting, het rendement en de manier waarop het schip de verbetering gebruikt, spelen eveneens mee.
Bij dezelfde vaarsnelheid kan minder benodigd schachtvermogen leiden tot lager brandstofverbruik. Wanneer het beschikbare vermogen juist wordt gebruikt om sneller te varen, ontstaat een andere uitkomst. Een besparingsraming moet daarom aansluiten op de snelheid en bedrijfsvoering waarvoor de investering wordt overwogen.
De hydrodynamische vergelijking omvat de krachten op het ESD en de veranderde samenwerking tussen romp, schroef en roer. Daarna wordt berekend hoe de lagere vermogensvraag doorwerkt in schroeftoerental, motorbelasting en brandstofverbruik. Bij een CPP worden ook de relevante combinaties van toerental en bladstand meegenomen.
Een verbetering van het voortstuwingsrendement is niet automatisch hetzelfde percentage brandstofbesparing. Bovendien maakt het verschil of de opgave alleen de voortstuwing betreft of het totale scheepsverbruik. De elektriciteitsvraag van andere boordinstallaties blijft immers bestaan, ook wanneer de schroef minder vermogen nodig heeft.
De besparingsraming krijgt daarom een duidelijke systeemgrens. Zo is herkenbaar welke energiestromen veranderen en welk deel van het brandstofverbruik buiten de invloed van het ESD blijft.
Voor een jaarprognose worden de prestaties gewogen naar de vaaruren bij verschillende snelheden, diepgangen en beladingstoestanden. Een voorziene verandering in de inzet van het schip hoort eveneens bij die berekening. Het gunstigste ontwerpbedrijfspunt is daarmee niet automatisch representatief voor de volledige exploitatie.
Bij de installatie van een ESD veranderen de hydrodynamische eigenschappen van het schip. Om later te beoordelen wat die aanpassing werkelijk heeft opgeleverd, is een betrouwbare referentie nodig. De oorspronkelijke geometrie, romp- en schroefconditie en beschikbare bedrijfsgegevens vormen samen het vertrekpunt.
Vooral bij retrofit kan het lastig zijn om een prestatieverbetering uitsluitend aan het ESD toe te schrijven. Tijdens dezelfde dokbeurt worden vaak ook de romp gereinigd, coatings vernieuwd of werkzaamheden aan de schroef uitgevoerd. Elk van deze ingrepen kan de vermogensvraag beïnvloeden. Bovendien kan een vast gemonteerd ESD tijdens een proefvaart niet eenvoudig worden uitgeschakeld om rechtstreeks met dezelfde scheepsconfiguratie zonder werkend ESD te vergelijken.
Een lager gemeten vermogen na de dokbeurt bewijst daarom niet zonder meer hoeveel daarvan door het ESD is veroorzaakt.
CFD en modelproeven helpen vooraf de verwachte effecten te bepalen. Metingen aan boord laten vervolgens zien hoe het schip onder de onderzochte omstandigheden presteert. De vergelijking vraagt gegevens over onder meer snelheid, schroefastoerental, koppel en brandstofverbruik, aangevuld met diepgang, trim en omgevingscondities.
Daarbij moet snelheid door het water worden onderscheiden van snelheid over de grond. Stroming kan de grondsnelheid veranderen zonder dat de stroming langs de romp in dezelfde mate verandert. Wind en golven kunnen daarnaast extra voortstuwingsvermogen vragen. Wanneer zulke verschillen niet voldoende worden meegenomen, kan het gemeten prestatieverschil verkeerd worden geïnterpreteerd.
Ook de nauwkeurigheid en vergelijkbaarheid van de gegevens zijn bepalend. Het verwachte ESD-effect moet voldoende te onderscheiden zijn van meetonzekerheid en veranderingen in de omstandigheden. Een korte proefvaart kan inzicht geven in een beperkt aantal bedrijfspunten, maar beschrijft niet automatisch de prestaties over het volledige vaarprofiel.
Voor een bredere beoordeling worden proefvaartresultaten daarom verbonden met aanvullende berekeningen of operationele gegevens. Daarbij blijft herkenbaar welke uitkomsten daadwerkelijk zijn gemeten en welke zijn voorspeld.
De vereiste bewijsvoering hangt af van het doel. Voor een ontwerpbesluit kan een goed onderbouwde vergelijking van configuraties voldoende zijn. Contractuele prestatieafspraken vragen om vooraf overeengekomen referenties, meetmethoden, onzekerheidsbeoordeling en acceptatievoorwaarden. Bij formele energie-efficiëntieberekeningen gelden daarnaast de toepasselijke berekenings- en verificatieregels.
Een ESD blijft na installatie blootgesteld aan stromingskrachten, aangroei, corrosie en mogelijke beschadiging. Het onderhoud richt zich daarom zowel op de constructieve toestand als op de oppervlakken en geometrie die voor de hydrodynamische werking belangrijk zijn.
Bij inspecties verdienen bevestigingen, corrosiebescherming en eventuele vervormingen aandacht. Ook aangroei op vinnen, ductprofielen of andere onderdelen kan de ontworpen stroming veranderen. Reiniging en coatingonderhoud moeten daarom passen bij het materiaal en de uitvoering, zonder de profielvorm, positie of benodigde speling aan te tasten.
De bereikbaarheid verschilt per voorziening. Sommige onderdelen kunnen tijdens een onderwaterinspectie worden beoordeeld, terwijl andere controles of reparaties beter tijdens een dokbeurt plaatsvinden. Dat verschil wordt al bij het ontwerp meegenomen.
Verandert later de schroef, het roer of het vaarprofiel wezenlijk, dan kan ook de werking van het ESD veranderen. Een nieuwe schroef kan bijvoorbeeld een ander wakeveld verwerken of een gewijzigde schroefstraal veroorzaken. Ontwerpgegevens, tekeningen en beschikbare prestatiemetingen helpen bepalen of de bestaande voorziening nog passend is of opnieuw hydrodynamisch moet worden onderzocht.
Een ESD kan het benodigde voortstuwingsvermogen verlagen en daarmee bijdragen aan betere energie-efficiëntie. Hoe dit doorwerkt in regelgeving, verschilt echter per kader.
Voor zeeschepen binnen het toepassingsgebied bevat MARPOL Annex VI eisen aan technische energie-efficiëntie en operationele koolstofintensiteit. De Energy Efficiency Design Index (EEDI) geldt voor relevante nieuwbouwschepen. De Energy Efficiency Existing Ship Index (EEXI) beoordeelt de technische energie-efficiëntie van bestaande schepen waarop deze eisen van toepassing zijn.
Hydrodynamische verbeteringen aan schroef, roer en achterschip beïnvloeden de relatie tussen vaarsnelheid en benodigd vermogen. Voor EEDI en EEXI wordt hun bijdrage daarom in beginsel verwerkt in de onderbouwde prestatie van de volledige scheepsconfiguratie. Een afzonderlijk opgegeven ESD-besparingspercentage kan niet rechtstreeks als algemene aftrek worden gebruikt. Ook een technisch goedgekeurde constructie bewijst op zichzelf geen verbetering van de betreffende energie-efficiëntie-index.
De Carbon Intensity Indicator (CII) beoordeelt de jaarlijkse operationele CO2-uitstoot in verhouding tot de voorgeschreven scheepscapaciteit en afgelegde afstand. Wanneer een ESD het werkelijke brandstofverbruik vermindert, kan dat bijdragen aan een gunstigere CII. De uiteindelijke waarde en rating volgen echter uit de volledige jaargegevens en de toepasselijke berekeningsregels.
Binnen het Ship Energy Efficiency Management Plan (SEEMP) kunnen de maatregel, de verwachte inzet en de monitoring van de resultaten worden opgenomen. De technische ontwerpbijdrage en de werkelijk gerealiseerde operationele besparing blijven daarbij verschillende grootheden.
Ook onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) kan brandstofbesparing financiële waarde hebben. Minder brandstofverbruik kan leiden tot minder broeikasgasemissies waarvoor emissierechten moeten worden ingeleverd, voor zover de betreffende emissies binnen het toepassingsgebied vallen. De waarde hangt af van de werkelijk vermeden emissies, de betrokken reizen en havenactiviteiten en de prijs van emissierechten.
FuelEU Maritime beoordeelt daarentegen de broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie, inclusief relevante emissies uit de brandstofketen. Een ESD kan het energiegebruik verminderen zonder de uitstoot per eenheid energie te veranderen. Bij dezelfde energiemix en emissiefactoren blijft de berekende intensiteit daardoor gelijk.
Het lagere energiegebruik beïnvloedt wel de omvang van de FuelEU-nalevingsbalans. Bij gelijkblijvende intensiteit kan een tekort kleiner worden, maar ook een bestaand overschot afnemen. De gevolgen worden daarom bekeken in samenhang met de energiemix en nalevingspositie van het schip. Minder brandstof gebruiken betekent niet automatisch dat aan de toepasselijke intensiteitsgrens wordt voldaan.
De economische waarde van een ESD wordt bepaald door de besparing die tijdens de resterende gebruiksduur kan worden gerealiseerd, afgezet tegen de totale investering. Niet het hoogste berekende besparingspercentage is daarbij doorslaggevend, maar de verwachte opbrengst bij de snelheden en bedrijfscondities waarin het schip daadwerkelijk wordt ingezet.
De beschikbare vaaruren en toekomstige inzet bepalen hoeveel brandstofkosten kunnen worden vermeden. Ook de resterende levensduur speelt mee. Een installatie met een gunstige prestatie bij het ontwerpbedrijfspunt kan economisch minder aantrekkelijk zijn wanneer het schip daar slechts een beperkt deel van het jaar vaart.
Aan de kostenkant telt meer dan de prijs van het ESD zelf. Hydrodynamische analyse, ontwerp, constructieve berekeningen, productie en installatie maken deel uit van het project. Ook eventuele aanpassingen aan bestaande onderdelen, technische beoordelingen en aanvullende doktijd kunnen de investering beïnvloeden.
Bij retrofit wordt onderscheid gemaakt tussen werkzaamheden die tijdens de geplande dokbeurt toch al nodig waren en kosten die uitsluitend door het ESD-project ontstaan. Inspectie, onderhoud en mogelijk herstel tijdens de gebruiksduur worden eveneens meegenomen.
Een businesscase blijft afhankelijk van aannames. Daarom worden verschillende scenario's doorgerekend voor brandstofprijzen, vaaruren, gerealiseerde besparing en installatiekosten. Deze geven inzicht in de economische haalbaarheid en onzekerheden van een ESD-investering.
Vermeden emissiekosten kunnen aanvullende waarde opleveren wanneer ze daadwerkelijk op het schip en de betreffende activiteiten van toepassing zijn. Ook de verdeling van kosten en baten verdient aandacht. Wanneer de eigenaar investeert en een charteraar de brandstof betaalt, komt het financiële voordeel niet vanzelf terecht bij de partij die de investering doet.
De businesscase laat zo zien onder welke omstandigheden het project aantrekkelijk blijft, welke onzekerheden het resultaat het sterkst beïnvloeden en waar verdere technische onderbouwing voor het investeringsbesluit nodig is.
Voor de kustvaartschepen Marit en Myrte is onderzocht welke mogelijkheden de bestaande voortstuwingsconfiguratie bood voor verbetering van de energie-efficiëntie. Met een Express-analyse werden verschillende maatregelen met CFD onderzocht en de verwachte opbrengsten met de benodigde investeringen vergeleken.
Voor beide schepen wees de analyse op een mogelijke verbetering van de voortstuwingsefficiëntie van meer dan 4%. Op basis van de technische en economische beoordeling werd gekozen voor een Pre-Swirl Stator. Vervolgens zijn de voorzieningen voor beide schepen verder ontworpen, geproduceerd en geïnstalleerd.
Een ESD-traject begint met de vraag welke verbetering voor het schip wordt gezocht en wanneer een eventuele aanpassing kan worden uitgevoerd. Gegevens over romp, achtersteven, schroef en roer worden verbonden met de gebruikelijke snelheden, diepgangen, beladingstoestanden en vermogensvraag. Ook de huidige conditie en al geplande werkzaamheden worden meegenomen. Zo ontstaat een uitgangssituatie die past bij het schip zoals het na onderhoud of modificatie daadwerkelijk zal worden gebruikt.
Als eerste technische verkenning kan een Express-analyse worden uitgevoerd. Met CFD wordt onderzocht waar verliezen optreden en welke maatregelen kansrijk zijn. De mogelijke energiebesparing wordt verbonden met een eerste inschatting van de benodigde investering en technische inpassing. Daarmee kan de eigenaar bepalen of verdere ontwikkeling van een ESD voldoende perspectief biedt.
Voor kansrijke oplossingen volgt een uitgebreidere vergelijking van ontwerpvarianten. Vorm, positie en afmetingen worden afgestemd op de interactie tussen romp, schroef en roer. Het hydrodynamische ontwerp wordt vervolgens verbonden met de constructieve onderbouwing, beschikbare ruimte, onderhoudstoegang en installatieplanning. De prestatie- en economische berekeningen blijven daarbij gebaseerd op dezelfde scheepsconfiguratie en bedrijfscondities.
Na een positief projectbesluit kunnen detailengineering, productie en voorbereiding van de montage volgen. De betrokken partijen stemmen de benodigde beoordelingen, installatiecontroles en beproeving af op het project. Bij retrofit wordt dit verbonden met de geplande dokwerkzaamheden; bij nieuwbouw met de verdere ontwikkeling van het voortstuwingsontwerp.
Wanneer prestatieverificatie onderdeel van de opdracht is, worden de referentiesituatie, meetmethode en acceptatievoorwaarden vooraf overeengekomen. Zo sluit de uiteindelijke beoordeling aan op de technische en economische uitgangspunten waarop de investering is gebaseerd.
Wilt u weten of een ESD het brandstofverbruik van uw schip kan verlagen, of welke voorziening bij een geplande dokbeurt of nieuwbouwproject past? Wij denken graag met u mee over de mogelijkheden van uw voortstuwingsconfiguratie.
Voor een eerste beoordeling zijn gegevens over romp, achtersteven, schroef en roer nodig, samen met het vaarprofiel en de bijbehorende vermogensvraag. Informatie over de huidige conditie, geplande dokwerkzaamheden en eventuele andere aanpassingen helpt om de juiste uitgangssituatie te kiezen.
Neem gerust contact met ons op om uw project en de mogelijke energiebesparing te bespreken. Ook wanneer nog niet alle technische gegevens beschikbaar zijn, kunnen we samen bekijken welke informatie nodig is en of een Express-analyse een geschikte eerste stap vormt.
Voor de kustvaartschepen Marit en Myrte is onderzocht welke mogelijkheden de bestaande voortstuwingsconfiguratie bood voor verbetering van de energie-efficiëntie. Met een Express-analyse werden verschillende maatregelen met CFD onderzocht en de verwachte opbrengsten met de benodigde investeringen vergeleken.
Voor beide schepen wees de analyse op een mogelijke verbetering van de voortstuwingsefficiëntie van meer dan 4%. Op basis van de technische en economische beoordeling werd gekozen voor een Pre-Swirl Stator. Vervolgens zijn de voorzieningen voor beide schepen verder ontworpen, geproduceerd en geïnstalleerd.
Liever direct contact? Bel of mail ons gerust. Wij zijn bereikbaar van maandag tot en met vrijdag, van 09:00 tot 17:00 uur.
Liever digitaal overleggen? Laat het ons weten via het contactformulier. We plannen graag een Teams-gesprek met u in.
Wilt u langskomen? U bent van harte welkom bij ons op kantoor. We stemmen uw bezoek graag vooraf met u af.
Berger Maritiem Sales & Service V.O.F.
Steur 50, 3344 JJ
Hendrik-Ido-Ambacht
Nederland
Heeft u een vraag, wilt u vrijblijvend advies of een offerte ontvangen? Vul dan onderstaand formulier in. Wij nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.