Bedrijfslogo van Berger Maritiem met een groen blad dat duurzame maritieme innovatie en oplossingen symboliseert.
Logo van Berger Maritiem met een groen blad dat symbool staat voor duurzame innovatie en oplossingen in de maritieme sector.
Illustratie van een restwarmte-terugwininstallatie (WHRS) met bedieningspaneel en leidingwerk in de machinekamer van een schip.

Wanneer is investeren in restwarmte-terugwinning op een schip economisch interessant?

Investeren in restwarmte-terugwinning is economisch interessant wanneer de waarde van de werkelijk bespaarde energie gedurende de economische gebruiksduur van het schip opweegt tegen de volledige investering, de aanvullende exploitatiekosten en de bijbehorende risico's. Een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) benut warmte uit bijvoorbeeld uitlaatgassen en motorkoelwater om elektriciteit of nuttige warmte te leveren. Bij elektriciteitsproductie met een Organic Rankine Cycle (ORC) kan deze energie de belasting van bestaande generatorsets verminderen, waardoor brandstofkosten en mogelijk ook emissiekosten worden vermeden.

De financiële aantrekkelijkheid hangt echter niet uitsluitend af van het nominale installatievermogen. Ook de hoeveelheid restwarmte bij de gebruikelijke motorbelastingen, de jaarlijkse bedrijfsuren, het eigen energieverbruik en de mogelijkheden om de opgewekte elektriciteit daadwerkelijk te benutten, zijn bepalend. Daarnaast moeten de kosten van warmtewisselaars, koeling, elektrische aansluitingen, installatie, onderhoud en eventuele stilstand worden meegenomen. Een grotere installatie levert daarom niet automatisch een betere investering op. Eerst moet worden vastgesteld hoeveel netto energie onder de werkelijke bedrijfsomstandigheden beschikbaar komt en welke brandstof- en andere kosten het schip daarmee daadwerkelijk vermijdt.

Vervolgens worden deze voordelen vergeleken met de volledige investerings- en exploitatiekosten, rekening houdend met de resterende gebruiksduur en onzekerheden in de toekomstige bedrijfsvoering. De investering wordt vooral aantrekkelijk wanneer de besparingen ook onder realistische, minder gunstige omstandigheden voldoende financiële waarde behouden. Daarbij is eveneens belangrijk dat deze waarde daadwerkelijk ten goede komt aan de partij die de investering draagt.

Wanneer levert beschikbare restwarmte voldoende economische waarde op?

De economische beoordeling begint bij de warmte die tijdens het normale scheepsbedrijf werkelijk beschikbaar is. Een verbrandingsmotor voert een gedeelte van de toegevoerde brandstofenergie af via onder meer de uitlaatgassen en koelcircuits. Deze warmte kan onder geschikte omstandigheden opnieuw worden benut, maar niet iedere warmtestroom biedt dezelfde mogelijkheden voor nuttige energieproductie. Voor een ORC-installatie zijn vooral de hoeveelheid warmte, het temperatuurniveau en de beschikbaarheid gedurende de bedrijfsuren belangrijk. Bij uitlaatgaswarmte bepalen de gastemperatuur, het massadebiet en de toegestane afkoeling hoeveel thermisch vermogen verantwoord kan worden onttrokken.

Bij motorkoelwater spelen de beschikbare temperatuur, het debiet en de eisen aan de oorspronkelijke motorkoeling een vergelijkbare rol. Ook het temperatuurverschil tussen de warme zijde en de beschikbare koeling beïnvloedt hoeveel elektriciteit uit de opgenomen warmte kan worden geproduceerd. Een hoge uitlaatgastemperatuur betekent daarom niet automatisch dat een grote jaarlijkse elektriciteitsproductie mogelijk is. Wanneer de betrokken motor slechts korte perioden bij hoge belasting functioneert, kan het aantal uren met voldoende bruikbare warmte beperkt blijven.

Omgekeerd kan een warmtebron met een lager piekvermogen economisch interessant zijn wanneer deze gedurende veel bedrijfsuren een geschikte hoeveelheid warmte levert. De energie die over een volledig jaar daadwerkelijk kan worden teruggewonnen, kan dan belangrijker zijn dan het hoogste thermische vermogen dat slechts incidenteel beschikbaar is.

Ook het moment waarop de warmte vrijkomt, bepaalt hoeveel economische waarde kan worden gerealiseerd. Voor elektriciteitsproductie moet de ORC niet alleen voldoende warmte ontvangen, maar moeten tegelijkertijd geschikte koeling en elektrische afname beschikbaar zijn. Wanneer het schip tijdens een bepaalde bedrijfsstand nauwelijks elektriciteit nodig heeft, kan een deel van de technisch mogelijke productie ongebruikt blijven. Het beschikbare warmtevermogen vertegenwoordigt dan niet automatisch een overeenkomstige hoeveelheid vermeden brandstofkosten.

Bij directe warmtebenutting gaat het om een andere energiebehoefte. Restwarmte kan bijvoorbeeld een bestaande verwarmingsinstallatie ontlasten, mits het temperatuurniveau geschikt is en de warmtevraag optreedt op het moment dat de warmte beschikbaar komt. Daarbij moet worden onderzocht welke warmte aan boord al nuttig wordt gebruikt. Wanneer een bestaande uitlaatgasketel bijvoorbeeld warmte levert voor brandstofbehandeling of verwarming, is diezelfde warmte niet automatisch volledig beschikbaar voor een aanvullende ORC.

Een nieuwe installatie die warmte aan een bestaande nuttige toepassing onttrekt, kan ertoe leiden dat elders opnieuw energie moet worden geproduceerd. De financiële beoordeling moet daarom uitgaan van de aanvullende energiebesparing voor het complete schip, niet uitsluitend van de opbrengst van de nieuwe installatie. Voldoende beschikbare restwarmte vormt daarmee slechts de eerste voorwaarde. Er moet ook een toepassing zijn waarmee daadwerkelijk brandstofgestookte of anderszins betaalde energieproductie kan worden vervangen.

De economische waarde ontstaat dus niet door het beschikbare warmtevermogen op zichzelf. Bepalend is hoeveel energie onder de werkelijke bedrijfsomstandigheden nuttig kan worden teruggewonnen en welke kosten van de oorspronkelijke energievoorziening daardoor vervallen.

Waarom is de jaarlijkse netto energieopbrengst belangrijker dan het maximale vermogen?

Het maximale elektrische vermogen van een ORC-module beschrijft wat de installatie onder bepaalde referentiecondities kan produceren. Voor een investeringsbeslissing is echter vooral belangrijk hoeveel netto elektriciteit gedurende de werkelijke exploitatie beschikbaar komt en nuttig kan worden gebruikt. Tijdens het scheepsbedrijf verandert de motorbelasting. Daardoor kunnen ook het uitlaatgasdebiet, de uitlaatgastemperatuur en de beschikbare koelwaterwarmte veranderen. De ORC moet het thermodynamische werkpunt binnen de toegestane grenzen aanpassen aan deze omstandigheden.

Bij een lagere motorbelasting kan minder elektriciteit worden geproduceerd. Ook kan een toestand ontstaan waarin onvoldoende warmte beschikbaar blijft om nog een positieve netto elektrische bijdrage te leveren. Bij een hogere motorbelasting kan de elektriciteitsproductie toenemen, maar de capaciteit van de warmtewisselaars, expansiemachine of generator kan verdere vermogensgroei begrenzen. Meer beschikbare warmte betekent daardoor niet automatisch dat de ORC meer elektriciteit kan leveren.

De jaarlijkse productie mag daarom niet worden berekend door het maximale generatorvermogen zonder verdere beoordeling met het totale aantal motoruren te vermenigvuldigen. Zo'n berekening houdt onvoldoende rekening met de bedrijfsomstandigheden waaronder de installatie daadwerkelijk functioneert. Voor een realistische opbrengst worden de relevante bedrijfsstanden afzonderlijk onderzocht. Daarbij wordt vastgesteld hoeveel warmte tijdens iedere bedrijfsstand beschikbaar is, welk elektrisch vermogen de gekozen ORC bij de bijbehorende koelcondities kan produceren en hoeveel uren deze omstandigheden naar verwachting voorkomen.

Ook de werking van de condensor beïnvloedt de opbrengst. Bij warmer koelwater kan de condensatietemperatuur stijgen, waardoor het beschikbare expansietraject kleiner wordt en de elektriciteitsproductie afneemt. Een opbrengstberekening die uitsluitend uitgaat van gunstige koelcondities kan daarom te optimistisch zijn.

Vervolgens wordt het eigen elektriciteitsverbruik van de installatie verwerkt. De werkmediumpomp, eventuele tussenkringpompen, aanvullende koelvoorzieningen en andere noodzakelijke componenten kunnen een deel van het bruto generatorvermogen gebruiken. De netto productie moet binnen een duidelijke systeemgrens worden bepaald. Daarbij moet bekend zijn welke hulpverbruikers al in een opgegeven netto modulevermogen zijn verwerkt en welke aanvullende elektrische belasting door de complete installatie ontstaat.

Vooral bij lagere belasting kan het verschil tussen bruto en netto vermogen belangrijk worden. Bepaalde pompen en andere voorzieningen blijven immers elektriciteit gebruiken terwijl het generatorvermogen afneemt. De netto opbrengst kan daardoor sterker dalen dan de bruto elektriciteitsproductie.

Ook de beschikbaarheid van de WHRS beïnvloedt de jaarlijkse energieopbrengst. Tijdens opstarten, onderhoud, storingen of perioden met onvoldoende warmteaanbod wordt minder of geen elektriciteit geproduceerd. Sommige hulpvoorzieningen kunnen gedurende deze perioden nog wel energie verbruiken. Daarnaast kan de elektrische vraag aan boord de productie begrenzen. Wanneer het boordnet onvoldoende elektriciteit kan opnemen, moet de ORC mogelijk terugregelen, ook wanneer aan de warme zijde voldoende restwarmte beschikbaar blijft.

De jaarlijkse netto energieopbrengst volgt daarom uit de combinatie van warmteaanbod, koelcondities, werkelijk bruikbare elektriciteitsproductie, hulpverbruik en effectieve bedrijfsuren. Deze gezamenlijke factoren bepalen hoeveel energie over het jaar daadwerkelijk beschikbaar komt om bestaande productie te vervangen.

Dit verklaart waarom een kleinere ORC-module onder bepaalde omstandigheden economisch aantrekkelijker kan zijn dan een grotere uitvoering. Een kleinere module kan beter aansluiten op de gebruikelijke motorbelasting en gedurende meer bedrijfsuren een nuttige netto bijdrage leveren. Dat betekent niet dat een kleinere module automatisch de voorkeur verdient. Wanneer gedurende lange perioden voldoende warmte en elektrische afname beschikbaar zijn, kan een grotere installatie juist meer jaarlijkse energiebesparing opleveren.

De economische vergelijking moet daarom worden gebaseerd op de verwachte netto jaaropbrengst van iedere uitvoering. Het nominale generatorvermogen vormt daarvoor een technische eigenschap, maar geen zelfstandige maat voor de financiële aantrekkelijkheid.

Hoe vertaalt u WHRS-elektriciteit naar vermeden brandstofkosten?

De financiële waarde van teruggewonnen elektriciteit wordt bepaald door de energieproductie die het schip daardoor niet meer op een andere manier hoeft te realiseren. Wanneer een ORC elektriciteit aan het boordnet levert, kunnen een of meer bestaande generatorsets minder vermogen hoeven produceren. De brandstofbesparing volgt uit het verschil tussen het brandstofverbruik zonder en met de WHRS-bijdrage. Daarvoor moet bekend zijn hoe de belasting van de betrokken generatorsets verandert en hoeveel brandstof deze motoren onder de betreffende omstandigheden gebruiken.

De brandstofverbruikskarakteristiek van de motoren is hierbij belangrijk. Een generatorset gebruikt niet bij iedere belasting dezelfde hoeveelheid brandstof per geproduceerde kilowattuur. Daarom is het niet altijd voldoende om de netto ORC-elektriciteit met één vaste brandstofverbruiksfactor te vermenigvuldigen. De berekening moet aansluiten op de belasting die de bestaande motoren vóór en na inzet van de WHRS daadwerkelijk leveren. Ook moet rekening worden gehouden met de manier waarop het elektrische vermogen over de beschikbare generatorsets wordt verdeeld.

Wanneer meerdere generatorsets parallel blijven functioneren, kan de ORC-productie hun afzonderlijke belasting verminderen. Bij een andere bedrijfsstrategie kan mogelijk een volledige generatorset worden uitgeschakeld, waarna de overblijvende motoren de elektrische belasting overnemen. Deze situaties kunnen een verschillend effect op het totale brandstofverbruik hebben. De noodzakelijke vermogensreserve en de veilige werking van het boordnet blijven daarbij bepalend.

Een generatorset kan daarom niet uitsluitend om financiële redenen worden uitgeschakeld wanneer de elektrische bedrijfsvoering daardoor onvoldoende betrouwbaar wordt. De berekende brandstofbesparing moet passen bij een technisch verantwoorde generatorinzet. Een bijzondere wisselwerking ontstaat wanneer de ORC warmte benut van dezelfde generatorsets die door de opgewekte elektriciteit worden ontlast. De lagere generatorbelasting kan de beschikbare uitlaatgas- en koelwaterwarmte verminderen.

Daardoor kan ook de ORC-productie veranderen. De verwachte brandstofbesparing moet daarom worden bepaald bij de uiteindelijke belastingverdeling van de motoren, waarbij de beschikbare restwarmte en de elektrische productie met elkaar overeenkomen.

Ook aanvullende verliezen moeten worden meegenomen. Wanneer een uitlaatgaswarmtewisselaar extra tegendruk veroorzaakt, kan dit onder bepaalde omstandigheden het brandstofverbruik van de motor beïnvloeden. Het eigen elektrische verbruik van pompen en andere noodzakelijke voorzieningen moet eveneens correct in de energiebalans zijn verwerkt. Hulpverbruik dat al van de bruto ORC-productie is afgetrokken, mag niet opnieuw als dezelfde verliespost worden meegerekend.

Wanneer de werkelijk vermeden hoeveelheid brandstof is vastgesteld, kan deze worden verbonden met de relevante brandstofprijs. Bij gebruik van verschillende brandstoffen moet duidelijk zijn welke brandstof daadwerkelijk minder wordt verbruikt. De financiële waarde van dezelfde hoeveelheid vermeden energie kan immers verschillen per brandstof en motorconfiguratie. Ook de gekozen prijsgrondslag is belangrijk. De berekening moet aansluiten op de brandstofkosten die de betrokken partij werkelijk draagt. Een algemene marktprijs hoeft niet gelijk te zijn aan de kosten van de daadwerkelijk ingekochte brandstof.

Bij directe warmtebenutting wordt op vergelijkbare wijze vastgesteld hoeveel oorspronkelijke warmteproductie niet meer nodig is. Wanneer teruggewonnen warmte een bestaande ketel ontlast, hangt de besparing af van de hoeveelheid brandstof die deze ketel daardoor daadwerkelijk minder gebruikt.

Ook mogelijke onderhoudsbesparingen bij bestaande generatorsets kunnen financiële waarde hebben. Wanneer de ORC het mogelijk maakt een generatorset gedurende langere perioden uit te schakelen, kan dit het aantal draaiuren en bepaalde onderhoudskosten verminderen. Een gedeeltelijk ontlaste generatorset levert echter niet automatisch dezelfde onderhoudsbesparing op als een volledig uitgeschakelde motor. De invloed op onderhoud moet daarom worden beoordeeld vanuit de werkelijke verandering van de motorinzet.

De waarde van teruggewonnen elektriciteit is dus niet zonder meer gelijk aan een algemene elektriciteitsprijs per kilowattuur. Bepalend is welke bestaande energieproductie, brandstofinkoop en eventueel onderhoud door de WHRS daadwerkelijk worden vermeden.

Welke volledige investeringskosten horen bij een WHRS-project?

De aanschafprijs van een ORC-module vertegenwoordigt slechts een deel van de investering die nodig is om restwarmte-terugwinning aan boord te realiseren. De complete installatie moet immers worden aangesloten op de beschikbare warmtebronnen, scheepskoeling en elektrische energievoorziening. Afhankelijk van de configuratie kunnen daarvoor aanvullende warmtewisselaars, tussenkringen, pompen en leidingverbindingen nodig zijn. Deze voorzieningen bepalen mede hoeveel warmte de ORC daadwerkelijk ontvangt en hoeveel netto elektriciteit aan het schip beschikbaar komt.

Bij terugwinning uit uitlaatgassen moet een warmtewisselaar op een geschikte plaats in het bestaande uitlaatgastraject worden opgenomen. De uitvoering moet binnen de toegestane tegendruk en temperatuurgrenzen van de motor blijven functioneren. Daarvoor kunnen wijzigingen nodig zijn aan bestaande leidingen, ondersteuningen, compensatoren of andere uitlaatgasapparatuur. Ook de werking van eventueel aanwezige uitlaatgasnabehandeling moet behouden blijven.

Aan de koude zijde moet voldoende condensorcapaciteit beschikbaar zijn. Wanneer de bestaande scheepskoeling onvoldoende mogelijkheden biedt, kunnen aanvullende koelers, pompen of wijzigingen aan de koelwatercircuits noodzakelijk worden. Ook de elektrische aansluiting brengt kosten met zich mee. De ORC-generator moet veilig met het boordnet worden verbonden, inclusief de noodzakelijke schakelapparatuur, beveiligingen, regeling en eventuele vermogenselektronica.

Daarnaast moeten de hoofdmodule en aanvullende onderdelen fysiek kunnen worden geplaatst. Fundaties, constructieve versterkingen, onderhoudsruimte en de werkzaamheden om zware apparatuur aan boord te brengen, kunnen aanvullende kosten veroorzaken. De toegevoegde massa en locatie van de installatie kunnen bovendien gevolgen hebben voor het schip. Wanneer het extra gewicht of de gewijzigde gewichtsverdeling de operationele mogelijkheden beïnvloedt, moet dit bij de technische en economische beoordeling worden meegenomen.

De investeringsbegroting moet daarom betrekking hebben op de volledige, werkende WHRS-installatie. Alleen de aanschafprijs van de ORC-module biedt onvoldoende informatie over de totale projectkosten. Ook engineering, vereiste technische beoordelingen, montage, beproevingen en inbedrijfstelling behoren tot de relevante investering. Wanneer aanvullende scheepsspecifieke goedkeuringen nodig zijn, moeten de daarmee samenhangende werkzaamheden eveneens worden meegenomen.

Bij retrofit kan vooral de bestaande machinekamerindeling de totale investering sterk beïnvloeden. Een technisch geschikte ORC-module kan bijvoorbeeld pas worden ingebouwd nadat leidingroutes zijn aangepast of bestaande apparatuur tijdelijk is verwijderd. Een andere configuratie met een vergelijkbare netto energieopbrengst kan daardoor financieel gunstiger zijn wanneer minder ingrijpende scheepsaanpassingen nodig zijn. De inbouwkosten kunnen dus mede bepalen welke technische uitvoering de voorkeur verdient.

Ook de uitvoeringsperiode moet worden beoordeeld. Wanneer de werkzaamheden tijdens een reeds geplande werfperiode kunnen plaatsvinden, kan de aanvullende stilstand beperkter blijven dan wanneer speciaal voor de WHRS een afzonderlijke werfbeurt nodig is. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen kosten die ook zonder het project zouden ontstaan en kosten die daadwerkelijk door de restwarmte-terugwinning worden veroorzaakt. Een onderhoudsbeurt die toch al gepland was, vormt niet automatisch volledig een WHRS-projectkost.

Aanvullende engineering, montage en een eventuele verlenging van de werfperiode moeten daarentegen wel aan het project worden toegerekend wanneer deze uitsluitend door de nieuwe installatie ontstaan. Ook gevolgen voor de exploitatie kunnen financieel relevant zijn. Wanneer het schip door de installatie langer buiten bedrijf blijft of tijdelijk minder inzetbaar is, kan dit afhankelijk van de contractuele situatie leiden tot aanvullende kosten of gemiste inkomsten.

Bij nieuwbouw kunnen fundaties, leidingroutes en technische aansluitingen al tijdens het scheepsontwerp worden meegenomen. Daarmee kunnen bepaalde latere aanpassingen worden voorkomen, maar een vroeg geïntegreerde WHRS is daardoor niet automatisch een aantrekkelijke investering. Ook bij nieuwbouw moeten alle noodzakelijke voorzieningen en hun kosten worden meegenomen.

Voor iedere onderzochte WHRS-uitvoering moeten de projectkosten bovendien volgens dezelfde uitgangspunten worden vastgesteld. Alleen dan kan worden beoordeeld of de extra netto energieopbrengst van een grotere of complexere installatie voldoende financiële waarde heeft om de aanvullende investering te rechtvaardigen.

Hoe beïnvloeden onderhoud, beschikbaarheid en resterende gebruiksduur de uitkomst?

Een restwarmte-terugwininstallatie veroorzaakt gedurende de exploitatie aanvullende kosten. Deze moeten worden vergeleken met de energie- en emissiebesparingen die tijdens dezelfde periode worden verwacht. Bij een ORC kunnen warmtewisselaars, pompen, expansiemachine, generator en regelapparatuur onderhoud vragen. Ook de toestand van het organische werkmedium kan afhankelijk van de uitvoering aanleiding geven tot inspectie, analyse of behandeling.

De onderhoudsbehoefte verschilt per installatie. Een turbine en een schroefexpander hoeven bijvoorbeeld niet dezelfde onderhoudsgevoelige onderdelen of revisievoorwaarden te hebben. Ook de vervuiling van warmtewisselaars kan afhankelijk zijn van de gebruikte brandstof, waterkwaliteit en motorbelasting. Afzettingen kunnen de warmteoverdracht verminderen en de stromingsweerstand verhogen, waardoor onderhoud nodig wordt om de prestaties binnen de beoogde grenzen te houden.

Deze werkzaamheden veroorzaken directe onderhoudskosten en kunnen tegelijkertijd de beschikbare productie-uren verminderen. Wanneer de WHRS tijdens onderhoud buiten bedrijf is, kan het schip gedurende die periode geen energie uit de betreffende restwarmte terugwinnen. De benodigde elektriciteit of warmte moet dan mogelijk opnieuw op een andere manier worden geproduceerd. De financiële gevolgen bestaan daardoor niet uitsluitend uit de onderhoudsuitgaven, maar kunnen ook betrekking hebben op tijdelijk wegvallende energiebesparing.

De jaarlijkse opbrengst moet daarom uitgaan van een realistische beschikbaarheid. Een berekening waarin de WHRS voortdurend op nominaal vermogen functioneert en geen onderhoud of storingen kent, kan de financiële waarde overschatten. Ook grotere revisies en componentvervangingen tijdens de gebruiksduur kunnen relevant zijn. Wanneer bijvoorbeeld een expansiemachine, pomp of ander belangrijk onderdeel binnen de economische beoordelingsperiode een grote onderhoudsbeurt nodig heeft, moeten de kosten en eventuele stilstand in de kasstroomberekening worden verwerkt.

Daarbij moet dubbeltelling worden voorkomen. Wanneer de netto jaaropbrengst al is verminderd met een verwachte onderhoudsstilstand, mag hetzelfde energieverlies niet nogmaals als afzonderlijke correctie worden afgetrokken. Hetzelfde geldt voor het elektrische hulpverbruik. Energie die al in de berekende netto elektriciteitsproductie is verwerkt, mag niet opnieuw als dezelfde operationele kostenpost worden opgenomen.

Naast onderhoud en beschikbaarheid is de resterende economische gebruiksduur van het schip belangrijk. De technische levensduur van een ORC hoeft immers niet gelijk te zijn aan de periode waarin de huidige eigenaar het schip nog wil of kan exploiteren. Een installatie kan technisch langdurig bruikbaar blijven, terwijl het schip eerder wordt verkocht, vervangen of ingrijpend wordt aangepast. In dat geval moet worden vastgesteld gedurende welke periode de investeerder de verwachte financiële voordelen daadwerkelijk kan benutten.

Een eventuele restwaarde kan daarbij relevant zijn, maar mag niet zonder onderbouwing worden aangenomen. De waarde van een WHRS bij verkoop hangt onder meer af van de technische toestand, toekomstige inzetbaarheid en belangstelling van een volgende eigenaar. Ook geplande motor- of brandstofwijzigingen kunnen de bruikbaarheid beïnvloeden. Een bestaande ORC kan na zo'n wijziging blijven functioneren, maar mogelijk andere warmtewisselaars of een aangepaste regeling nodig hebben.

Wanneer dergelijke werkzaamheden tijdens de beoordelingsperiode voldoende aannemelijk zijn, moeten de gevolgen voor de investeringskosten en energieopbrengst worden meegenomen. Een investering met een aantrekkelijke jaarlijkse besparing kan daardoor minder gunstig uitvallen wanneer de resterende exploitatieperiode kort is. Omgekeerd kan een installatie met een betrekkelijk bescheiden jaarlijkse opbrengst financieel interessant zijn wanneer deze langdurig beschikbaar blijft en de onderhouds- en investeringskosten voldoende beperkt zijn.

De economische gebruiksduur moet daarom aansluiten op de werkelijke verwachting voor het schip en op de periode waarin de investerende partij de voordelen kan realiseren. Niet uitsluitend de technische levensduur van de ORC, maar vooral de beschikbare financiële exploitatieperiode bepaalt hoeveel waarde de investering kan opleveren.

Welke financiële waarde hebben EU ETS, FuelEU Maritime en fiscale regelingen?

Naast vermeden brandstofkosten kunnen ook de gevolgen van emissieregelgeving en eventuele fiscale ondersteuning relevant zijn voor een WHRS-investering. Deze voordelen moeten afzonderlijk worden beoordeeld, omdat zij verschillende wettelijke grondslagen en toepassingsvoorwaarden hebben.

Onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) moeten de betrokken schepen emissierechten inleveren voor de relevante broeikasgasemissies die binnen het toepassingsgebied vallen. Wanneer restwarmte-terugwinning het brandstofverbruik vermindert, kunnen ook de onder EU ETS vallende emissies afnemen. Vanaf het emissiejaar 2026 omvat het systeem voor de betrokken vracht- en passagiersschepen naast CO2 ook CH4 en N2O. Voor de relevante emissies over 2026 geldt bovendien de volledige fase-in van de emissierechtenverplichting.

De economische waarde van deze besparing hangt af van de werkelijk vermeden emissies, de geografische reikwijdte van de betrokken reizen en havenactiviteiten en de waarde van de emissierechten. Niet iedere ton vermeden CO2 tijdens de wereldwijde exploitatie leidt automatisch tot een overeenkomstige vermindering van de ETS-verplichting. De financiële bijdrage moet worden bepaald voor de emissies die daadwerkelijk binnen het toepasselijke systeem vallen.

Ook de contractuele verdeling van emissiekosten verdient aandacht. De partij die de WHRS-investering financiert, hoeft niet automatisch degene te zijn die de financiële voordelen van minder benodigde emissierechten ontvangt.

FuelEU Maritime werkt anders. Verordening (EU) 2023/1805 beoordeelt de gemiddelde broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie. Bij een gelijkblijvende verhouding tussen de energiedragers en dezelfde toepasselijke emissiefactoren verlaagt minder energiegebruik door restwarmte-terugwinning die intensiteit niet automatisch. Het lagere energiegebruik kan wel de omvang van de FuelEU-compliance balance veranderen. Bij een schip met een negatief nalevingssaldo kan minder energiegebruik onder verder gelijkblijvende omstandigheden het tekort verkleinen.

Bij een positief nalevingssaldo kan dezelfde energiebesparing juist de absolute omvang van het beschikbare overschot verminderen. De gevolgen hangen daarmee af van de oorspronkelijke nalevingspositie van het schip. De financiële waarde wordt bovendien beïnvloed door de relevante energiehoeveelheden en eventuele toepassing van banking, borrowing of pooling. Een WHRS kan daarom niet automatisch een vaste FuelEU-bonus per geproduceerde kilowattuur worden toegerekend.

Wanneer de teruggewonnen elektriciteit vooral het verbruik van een bepaalde brandstof vervangt, kan ook de onderlinge verhouding tussen de gebruikte energiedragers veranderen. In dat geval kan de gewogen gemiddelde broeikasgasintensiteit eveneens wijzigen. De richting en omvang van dit effect moeten volgens de FuelEU-methodiek worden vastgesteld.

Vermeden brandstofkosten en mogelijke voordelen uit EU ETS of FuelEU Maritime kunnen verschillende financiële gevolgen van dezelfde technische energiebesparing vormen. Ze moeten echter afzonderlijk worden berekend om te voorkomen dat dezelfde besparing meerdere keren wordt gewaardeerd. Wanneer een bepaalde emissiekost al volledig in de gehanteerde energieprijs is verwerkt, mag deze bijvoorbeeld niet zonder correctie nogmaals als afzonderlijk financieel voordeel worden opgevoerd.

Ook fiscale ondersteuning kan van belang zijn. Voor Nederlandse ondernemers kan de Energie-investeringsaftrek (EIA) mogelijkheden bieden wanneer de ondernemer en het betreffende bedrijfsmiddel aan de toepasselijke voorwaarden voldoen. De Energielijst 2026 vermeldt onder bedrijfsmiddelcode 221102 een Organic Rankine Cycle of Kalinacyclus voor het omzetten van afvalwarmte in mechanische of elektrische energie.

De EIA biedt in 2026 onder voorwaarden een aanvullende fiscale aftrek van 40% van de kwalificerende investeringskosten. Dit is geen rechtstreekse korting van 40% op de aanschafprijs. Het werkelijke fiscale voordeel hangt onder meer af van de belastingpositie van de ondernemer en de investeringskosten die daadwerkelijk voor de aftrek in aanmerking komen.

De vermelding van de ORC op de Energielijst betekent bovendien niet dat iedere installatie aan boord van een schip automatisch aan alle voorwaarden voldoet. Onder meer de fiscale positie van de investeerder, het gebruik van het bedrijfsmiddel en eventuele specifieke uitsluitingen moeten worden beoordeeld. Ook het moment waarop de investeringsverplichting wordt aangegaan, is belangrijk. Voor de aanschafkosten geldt in beginsel dat de investering binnen drie maanden na het aangaan van deze verplichting bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) moet worden gemeld.

Bij een voorgenomen investering is het daarom belangrijk de fiscale mogelijkheden te onderzoeken voordat de opdracht definitief wordt verstrekt. Anders kan een verondersteld voordeel mogelijk niet meer volgens de toepasselijke voorwaarden worden benut. In de financiële berekening worden vermeden brandstofkosten, mogelijke emissiekosten en eventuele fiscale voordelen daarom afzonderlijk weergegeven. Daarbij moet duidelijk zijn welke besparingen direct uit de exploitatie voortkomen, welke afhankelijk zijn van toekomstige regelgeving en marktprijzen en welke uitsluitend gelden wanneer aan de fiscale voorwaarden is voldaan.

Hoe gevoelig is de investering voor brandstofprijzen en toekomstige scheepswijzigingen?

De economische uitkomst van een WHRS-investering kan aanzienlijk veranderen wanneer de exploitatie tijdens de gebruiksduur afwijkt van de oorspronkelijke verwachtingen. Vooral de brandstofprijzen en het werkelijke vaar- en belastingprofiel kunnen de financiële opbrengst beïnvloeden. Wanneer een installatie jaarlijks een vergelijkbare hoeveelheid brandstof bespaart, neemt de financiële waarde daarvan bij hogere brandstofprijzen toe. Bij lagere prijzen wordt dezelfde technische besparing minder waard.

Ook de inzet van het schip bepaalt hoeveel energie kan worden teruggewonnen. Een ORC die is geselecteerd voor langdurige motorbelasting kan minder elektriciteit produceren wanneer het schip later minder uren vaart of vaker op deellast functioneert. Daarbij kan ook de beschikbare elektrische afname veranderen. Wanneer de inzet van generatorsets of de verdeling van het elektrische verbruik wijzigt, kan een groter of kleiner gedeelte van de ORC-productie nuttig worden gebruikt.

Een toekomstige brandstof- of motorwijziging kan eveneens gevolgen hebben. Wanneer het schip een andere brandstof gaat gebruiken of de motorinstallatie wordt aangepast, kunnen de uitlaatgastemperaturen, debieten en de verdeling van warmte over de koelcircuits veranderen. De bestaande ORC kan daardoor op een ander werkpunt gaan functioneren. Ook kunnen aanvullende aanpassingen aan warmtewisselaars, tussenkringen of regeling noodzakelijk worden.

Wanneer dergelijke wijzigingen binnen de economische beoordelingsperiode voldoende aannemelijk zijn, moeten hun gevolgen voor de investeringskosten en toekomstige energieopbrengst worden onderzocht. De oorspronkelijke warmtecondities mogen dan niet zonder verdere beoordeling voor de volledige gebruiksduur worden aangehouden.

Ook de samenhang met andere energiebesparende maatregelen verdient aandacht. Wanneer bijvoorbeeld de scheepsweerstand of het benodigde voortstuwingsvermogen wordt verminderd, kan de hoofdmotor minder brandstof verbruiken. Daardoor kan ook minder warmte via de uitlaatgassen en motorkoeling beschikbaar komen. Het schip kan dan in totaal energiezuiniger worden, terwijl de elektriciteitsproductie van de ORC afneemt.

Dat betekent niet automatisch dat de combinatie financieel ongunstig is. Wel moet worden vastgesteld welke aanvullende besparing de WHRS nog levert binnen de scheepsconfiguratie die na toepassing van de andere maatregelen ontstaat. Afzonderlijke besparingspercentages mogen daarom niet zonder meer worden opgeteld wanneer de maatregelen elkaars motorbelasting of warmteaanbod beïnvloeden. De gezamenlijke energie- en kostenbesparing moet betrekking hebben op één onderling consistente bedrijfsconfiguratie.

Ook de beschikbaarheid van de WHRS blijft een onzekerheid. Vervuiling, onderhoud, componentstoringen en veranderingen in de koeling kunnen de netto jaarproductie beïnvloeden. Daardoor kan de gerealiseerde besparing lager uitvallen dan oorspronkelijk was verwacht.

Voor de financiële beoordeling is daarom een gevoeligheidsanalyse nodig. Daarin wordt onderzocht hoe de uitkomst verandert bij andere aannames over bedrijfsuren, warmteaanbod, brandstofprijzen, elektrisch hulpverbruik, beschikbaarheid en onderhoudskosten. Wanneer vermeden emissiekosten een belangrijk deel van de verwachte opbrengst vormen, moeten ook de relevante emissierechtenprijzen en wettelijke uitgangspunten in de beoordeling worden meegenomen.

De gebruikte aannames moeten technisch met elkaar verenigbaar blijven. Het is bijvoorbeeld niet juist om een sterk verlaagde motorbelasting te combineren met het oorspronkelijke maximale uitlaatgaswarmtevermogen wanneer die omstandigheden niet gelijktijdig kunnen optreden. Een minder gunstig scenario laat zien hoeveel financiële waarde overblijft wanneer het schip minder uren geschikt wordt belast of de brandstofprijzen dalen. Een gunstiger scenario maakt inzichtelijk welke aanvullende waarde mogelijk is wanneer de installatie langer wordt gebruikt of hogere kosten van bestaande energieproductie vermijdt.

Daarbij gaat het niet uitsluitend om het berekenen van een zo groot mogelijke bandbreedte. Belangrijk is welke aannames de financiële uitkomst daadwerkelijk bepalen en hoe aannemelijk de verschillende bedrijfsomstandigheden zijn. De gevoeligheidsanalyse moet vooral duidelijk maken of de investering uitsluitend aantrekkelijk is onder gunstige uitgangspunten of ook voldoende waarde behoudt wanneer realistische tegenvallers optreden.

Hoe beoordeelt u terugverdientijd, netto contante waarde en rendement?

De financiële beoordeling van een WHRS-investering begint bij de verwachte kasstromen gedurende de economische gebruiksduur. Daarbij worden de investeringsuitgaven verbonden met de jaarlijkse besparingen en andere financiële gevolgen die daadwerkelijk aan de investerende partij toekomen. De netto operationele kasstroom ontstaat uit de vermeden kosten, verminderd met de aanvullende exploitatiekosten die door de WHRS worden veroorzaakt.

Vermeden brandstofkosten kunnen daarbij de belangrijkste bijdrage vormen. Eventuele voordelen uit EU ETS, FuelEU Maritime of andere regelingen worden alleen meegenomen wanneer ze voldoende zijn onderbouwd en daadwerkelijk bij de investerende partij terechtkomen. Ook toekomstige onderhoudskosten en eventuele vervangingsinvesteringen moeten worden verwerkt. De kasstromen hoeven daardoor niet ieder jaar gelijk te zijn.

De eenvoudige terugverdientijd geeft een eerste indicatie van de periode die nodig is om de oorspronkelijke investering uit de netto financiële besparingen terug te verdienen. Deze methode kan nuttig zijn voor een eerste beoordeling, vooral wanneer de jaarlijkse besparingen betrekkelijk stabiel zijn. Een eenvoudige terugverdientijd houdt echter niet vanzelf rekening met de tijdswaarde van geld. Ook kunnen belangrijke kosten buiten beeld blijven wanneer deze pas later ontstaan, zoals een grotere revisie of vervanging van een component.

Daarom kan een beoordeling op basis van de netto contante waarde een vollediger beeld geven. Bij deze methode worden de toekomstige kasstromen met een passende disconteringsvoet omgerekend naar hun huidige waarde. Vervolgens worden de relevante investeringsuitgaven hiervan afgetrokken. De netto contante waarde laat daarmee zien of de verwachte opbrengsten binnen de gekozen beoordelingsperiode voldoende waarde vertegenwoordigen ten opzichte van de investering en de gehanteerde rendementseis.

Ook het interne rendement kan worden gebruikt om de aantrekkelijkheid te beoordelen. Deze maatstaf geeft bij daarvoor geschikte kasstroompatronen inzicht in het rendement dat uit de investering volgt. De uitkomst wordt vervolgens vergeleken met de financiële criteria van de betrokken eigenaar of investeerder. Welke beoordeling doorslaggevend is, hangt mede af van de rendementseis en de alternatieve mogelijkheden voor het beschikbare investeringskapitaal.

Bij de financiële berekening moet een consistente kasstroombasis worden gebruikt. Wanneer de beoordeling betrekking heeft op het project als geheel, worden de projectkasstromen en de bijbehorende rendementseis gehanteerd. Wanneer juist het rendement op het eigen vermogen wordt onderzocht, kunnen ook financieringskasstromen relevant zijn. Deze twee benaderingen mogen niet zonder verdere correctie worden vermengd.

Ook moet duidelijk zijn hoe belastingen, fiscale voordelen, afschrijving en eventuele restwaarde worden verwerkt. Afschrijving is bijvoorbeeld niet automatisch een jaarlijkse kasuitgave, maar kan wel gevolgen hebben voor de fiscale positie. Een mogelijke EIA-aftrek levert evenmin zonder verdere berekening hetzelfde bedrag op als een directe subsidie. De fiscale waarde moet daarom worden vastgesteld binnen de financiële en fiscale positie van de betreffende investeerder.

Ook de disconteringsvoet moet aansluiten op de gebruikte kasstromen. Wanneer toekomstige prijsstijgingen in de kasstromen worden verwerkt, moet de behandeling van inflatie passen bij de gekozen disconteringsvoet. Voor de netto contante waarde is bovendien de resterende economische gebruiksduur van het schip van belang. Financiële opbrengsten die pas na de verwachte verkoop of buitenbedrijfstelling ontstaan, mogen niet zonder een passende restwaardebeoordeling als voordeel voor de huidige eigenaar worden meegenomen.

Er bestaat daarom geen algemeen geldende terugverdientijd die voor iedere restwarmte-terugwininstallatie als aantrekkelijk kan worden beschouwd. Een eigenaar met een korte resterende exploitatieperiode kan andere financiële criteria hanteren dan een eigenaar die een schip nog langdurig wil inzetten. Ook de onzekerheid van toekomstige kasstromen, de beschikbaarheid van investeringskapitaal en de aanwezigheid van alternatieve projecten kunnen de beslissing beïnvloeden.

Een betrouwbare beoordeling laat daarom niet alleen een terugverdientijd of rendement zien. Ook moet duidelijk zijn of de investering voldoet aan de gekozen financiële criteria, hoeveel ruimte bestaat voor tegenvallers en of de uitkomst voldoende gunstig blijft onder aannemelijke bedrijfsomstandigheden.

Wie ontvangt het financiële voordeel van de bespaarde energie?

Bij scheepsexploitatie moet onderscheid worden gemaakt tussen de partij die een WHRS-investering financiert en de partij die rechtstreeks profiteert van het lagere energieverbruik. Deze partijen hoeven niet dezelfde te zijn. Een scheepseigenaar kan bijvoorbeeld de installatie aanschaffen en onderhouden, terwijl het schip wordt geëxploiteerd onder een overeenkomst waarbij een andere partij bepaalde brandstofkosten betaalt.

In dat geval komt de vermeden brandstof niet automatisch als financiële besparing bij de investerende eigenaar terecht. De WHRS kan dan waarde creëren voor het schip als geheel, terwijl de investeerder slechts een deel van deze waarde ontvangt. Ook de contractduur kan relevant zijn. Wanneer het schip gedurende een deel van de resterende gebruiksduur onder andere exploitatievoorwaarden wordt ingezet, kan veranderen welke partij de voordelen van de WHRS ontvangt.

Bij emissiekosten speelt een vergelijkbare verdeling. Onder EU ETS kan de juridische verantwoordelijkheid voor het inleveren van emissierechten bij de daarvoor aangewezen scheepvaartmaatschappij liggen, terwijl de kosten onder bepaalde voorwaarden op een andere partij kunnen worden verhaald. De Europese ETS-richtlijn bevat hiervoor specifieke bepalingen wanneer een andere partij contractueel de uiteindelijke verantwoordelijkheid draagt voor de brandstofaankoop of operationele keuzes over bijvoorbeeld route, snelheid en lading.

Bij FuelEU Maritime blijft de volgens de verordening aangewezen maatschappij verantwoordelijk voor de nalevingsverplichtingen en eventuele FuelEU-boetes. De verdeling van bepaalde kosten met commerciële exploitanten kan echter contractueel worden geregeld. De precieze financiële gevolgen moeten daarom worden vastgesteld aan de hand van de betrokken wetgeving en de werkelijk geldende exploitatieovereenkomst. Een technische emissiereductie is niet automatisch een even grote kasstroombesparing voor iedere betrokken partij.

Ook eventuele onderhoudsbesparingen of voordelen door een andere generatorinzet komen niet noodzakelijk terecht bij degene die de ORC-investering heeft gedaan. Voor de economische beoordeling moet daarom duidelijk zijn wie de investering en het onderhoud betaalt, wie de brandstofkosten draagt en wie het voordeel van lagere energie- en emissiekosten kan benutten.

Een WHRS kan voor het schip als geheel economisch aantrekkelijk zijn, terwijl het project voor de afzonderlijke investeerder minder gunstig blijft wanneer de financiële voordelen grotendeels bij een andere partij terechtkomen. Afspraken over het delen van besparingen, het aanpassen van de vergoeding voor het gebruik van het schip of het verdelen van investeringskosten kunnen deze verhouding veranderen.

De financiële beoordeling moet echter uitgaan van daadwerkelijk overeengekomen en voldoende onderbouwde kasstromen. Een mogelijke toekomstige vergoeding mag niet automatisch als zekere opbrengst worden meegenomen wanneer daarover nog geen bindende afspraken bestaan. Een verantwoord investeringsbesluit kijkt daarom niet alleen naar de totale economische waarde van de WHRS voor het schip. Ook de financiële waarde die de investerende partij gedurende de relevante gebruiksperiode daadwerkelijk kan ontvangen, is bepalend.

Wanneer is een kleinere ORC of directe warmtebenutting economisch aantrekkelijker?

De installatie met het hoogste nominale vermogen hoeft niet de grootste economische waarde te leveren. Een grotere ORC kan bij voldoende warmteaanbod meer elektriciteit produceren, maar de benodigde thermische invoer is niet tijdens iedere bedrijfsstand beschikbaar. Wanneer het schip langdurig op deellast functioneert, wordt een deel van de nominale capaciteit mogelijk slechts gedurende beperkte perioden benut. Tegelijk kan een grotere installatie meer ruimte, warmtewisselaarcapaciteit, condensorvermogen en ondersteunende voorzieningen vragen.

Een kleinere ORC kan onder bepaalde omstandigheden beter aansluiten op de gebruikelijke motorbelasting. Daardoor kan de installatie gedurende een groter deel van de relevante bedrijfsuren binnen een passend werkgebied functioneren. Ook kan de investering lager uitvallen wanneer minder complexe warmte- en koelvoorzieningen nodig zijn. De lagere aanschaf- en installatiekosten moeten echter worden vergeleken met de elektriciteitsproductie die de kleinere uitvoering bij hogere motorbelastingen onbenut laat.

De economische voorkeur volgt daarom niet uitsluitend uit de verhouding tussen de gemiddelde motorbelasting en het nominale ORC-vermogen. Een grotere installatie kan alsnog aantrekkelijker zijn wanneer voldoende warmte en elektrische afname gedurende lange perioden beschikbaar zijn. In dat geval kan de extra netto elektriciteitsproductie voldoende waarde vertegenwoordigen om de hogere investering en exploitatiekosten te rechtvaardigen. De vergelijking moet daarom worden gebaseerd op de verschillen tussen de jaarlijkse netto kasstromen van de mogelijke uitvoeringen.

Ook de keuze tussen elektriciteitsproductie en directe warmtebenutting kan belangrijk zijn. Wanneer het schip een geschikte warmtevraag heeft, kan restwarmte rechtstreeks via een warmtewisselaar worden benut. Daarvoor is mogelijk geen volledige ORC met expansiemachine en generator nodig. De benodigde apparatuur, investeringskosten en onderhoudsbehoefte kunnen daardoor anders zijn.

De economische waarde van directe warmtebenutting hangt echter af van de warmte die werkelijk nuttig kan worden geleverd en van de bestaande warmteproductie die hierdoor niet meer nodig is. Een warmtebron kan technisch geschikt zijn voor verwarming, terwijl tijdens een groot deel van de exploitatie onvoldoende warmtevraag bestaat. De jaarlijkse financiële besparing kan dan beperkt blijven, ook wanneer veel restwarmte beschikbaar is.

Een ORC kan juist aantrekkelijk zijn wanneer voldoende geschikte restwarmte gedurende veel bedrijfsuren beschikbaar komt en het schip tegelijkertijd een relevante elektrische energievraag heeft. Ook een combinatie van directe warmtebenutting en elektriciteitsproductie kan technisch mogelijk zijn. Daarbij moet de verdeling van de beschikbare warmte gezamenlijk worden beoordeeld.

Wanneer een thermische verbruiker een deel van de warmte ontvangt, is diezelfde energie niet automatisch opnieuw volledig beschikbaar voor de ORC. De financiële opbrengsten mogen daarom niet worden berekend alsof beide toepassingen onafhankelijk over de volledige oorspronkelijke warmtestroom beschikken. Ook de gezamenlijke installatiekosten moeten worden meegenomen. Een combinatie kan aanvullende waarde leveren, maar vraagt mogelijk meer warmtewisselaars, leidingwerk, regeling en onderhoud.

De voorkeur voor een grotere of kleinere ORC, directe warmtebenutting of een combinatie volgt uiteindelijk uit de aanvullende besparing die iedere configuratie werkelijk kan leveren en de kosten die daarvoor nodig zijn. Wanneer de beschikbare warmte onvoldoende aansluit op een elektriciteitsproducerende installatie, kan directe warmtebenutting aantrekkelijker zijn. Wanneer daarentegen nauwelijks nuttige warmtevraag aanwezig is maar voldoende elektrische afname bestaat, kan een ORC meer economische waarde bieden.

De juiste keuze wordt daarom gebaseerd op de werkelijke warmte- en energiebalans van het schip. Het hoogste beschikbare thermische of elektrische vermogen vormt daarbij geen zelfstandig selectiecriterium.

Welke gegevens zijn nodig voor een verantwoord investeringsbesluit?

Een betrouwbare economische beoordeling begint met een voldoende volledig beeld van het verwachte gebruik van het schip. Daarvoor zijn gegevens nodig over de aanwezige motoren, hun belastingen en de bedrijfsuren onder de relevante vaar- en werkcondities. Ook de temperaturen en debieten van de beschikbare warmtebronnen moeten bekend zijn, evenals de warmte die al nuttig aan boord wordt gebruikt. Op basis daarvan kan worden vastgesteld hoeveel aanvullende restwarmte beschikbaar blijft voor de onderzochte terugwinningsinstallatie.

Vervolgens wordt de mogelijke netto energieproductie bepaald. Bij een ORC worden daarvoor de prestaties bij verschillende motorbelastingen gekoppeld aan de beschikbare koelcondities, het relevante hulpverbruik en de elektrische vraag aan boord. De berekening moet ook rekening houden met perioden waarin de installatie onvoldoende warmte ontvangt, moet terugregelen of buiten bedrijf is. Alleen de bruto elektriciteitsproductie bij een gunstig ontwerpbedrijfspunt biedt onvoldoende informatie over de financiële jaaropbrengst.

Daarna wordt vastgesteld welke bestaande energieproductie door de teruggewonnen elektriciteit of warmte daadwerkelijk wordt vervangen. Bij elektriciteitsproductie gaat het vooral om de verandering van het brandstofverbruik van de betrokken generatorsets. Bij directe warmtebenutting wordt bepaald welke oorspronkelijke brandstofgestookte warmteproductie niet meer nodig is.

De vermeden brandstof wordt vervolgens gewaardeerd tegen de relevante kosten van de oorspronkelijke energievoorziening. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de directe brandstofbesparing en eventuele aanvullende financiële gevolgen voor onderhoud en emissiekosten. Deze voordelen moeten bovendien correct worden toegerekend aan de partij die de investering draagt. Een besparing die volledig bij een andere exploitatiepartij terechtkomt, is niet automatisch een beschikbare kasstroom voor de investeerder.

Ook de volledige projectkosten moeten voldoende nauwkeurig bekend zijn. De begroting omvat de WHRS-module en alle noodzakelijke warmtewisselaars, pompen, leidingen, koelvoorzieningen, elektrische aansluitingen, constructieve aanpassingen, engineering en installatiekosten. Bij retrofit worden werkzaamheden die uitsluitend door de WHRS noodzakelijk zijn onderscheiden van onderhoud of andere aanpassingen die ook zonder het project zouden worden uitgevoerd. Zo worden de aanvullende investeringskosten op een consistente manier vastgesteld.

De exploitatiekosten worden vervolgens gekoppeld aan de verwachte gebruiksduur. Daarbij moeten onderhoud, eventuele grotere revisies, de beschikbare productie-uren en mogelijke stilstand worden meegenomen. Ook de resterende economische gebruiksduur van het schip en de verwachte exploitatieovereenkomsten zijn relevant. De financiële waarde van de energiebesparing moet immers gedurende de beoordelingsperiode daadwerkelijk beschikbaar kunnen zijn voor de investerende partij.

Wanneer bepaalde uitgangspunten onzeker zijn, moeten deze herkenbaar blijven in de berekening. Een eerste technische en financiële raming kan geschikt zijn om vast te stellen of verdere engineering zinvol is, maar vormt niet automatisch voldoende bewijs voor een definitief investeringsbesluit. Daarom worden de verwachte kasstromen onder verschillende realistische omstandigheden beoordeeld. Zo wordt zichtbaar welke gevolgen veranderingen in bedrijfsuren, warmteaanbod, energieprijzen, beschikbaarheid en onderhoudskosten hebben voor de financiële uitkomst.

Wanneer de investering uitsluitend aantrekkelijk is bij voortdurend hoge motorbelasting, uitzonderlijk gunstige energieprijzen of een onvoldoende onderbouwde maximale beschikbaarheid, kan het financiële resultaat kwetsbaar zijn. Wanneer het project ook bij minder gunstige maar aannemelijke bedrijfsomstandigheden voldoende positieve financiële waarde oplevert, ontstaat een sterkere basis voor verdere besluitvorming.

De beoordeling kan daarnaast aantonen dat een kleinere installatie beter aansluit op het vaarprofiel, dat directe warmtebenutting meer waarde biedt of dat de resterende gebruiksduur van het schip onvoldoende is om de investering terug te verdienen. Investeren in restwarmte-terugwinning is daarmee vooral interessant wanneer de teruggewonnen energie gedurende voldoende bedrijfsuren daadwerkelijk andere energieproductie vervangt. De financiële voordelen moeten vervolgens over de relevante economische gebruiksduur opwegen tegen alle noodzakelijke investerings- en exploitatiekosten.

De doorslaggevende factor is niet het hoogste opgegeven generatorvermogen of de grootste hoeveelheid beschikbare motorwarmte, maar de aanvullende netto financiële waarde die de WHRS onder de verwachte bedrijfsomstandigheden kan realiseren. Door deze waarde te verbinden met de volledige kosten, de resterende gebruiksduur, de partij die de besparingen ontvangt en de belangrijkste onzekerheden, kan worden vastgesteld of een restwarmte-terugwininstallatie een verantwoorde investering vormt of dat een andere technische oplossing beter bij het schip past.

Dit artikel binnen de reeks

De economische waarde van een WHRS begint bij de energie die daadwerkelijk wordt bespaard, niet bij het maximale generatorvermogen. Daarbij laten de verschillende gevolgen voor EU ETS en FuelEU Maritime zien dat vermeden emissies niet automatisch dezelfde financiële uitwerking hebben. Hoeveel brandstof werkelijk wordt uitgespaard, hangt af van de factoren die de besparing door WHRS-elektriciteit bepalen. Deze opbrengsten moeten worden afgewogen tegen de volledige kosten en risico's binnen de businesscase en het investeringsbesluit voor WHRS-installaties.