Businesscase en investeringsbesluit voor restwarmte-terugwininstallaties (WHRS) voor schepen
Publicatiedatum:
Een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) kan brandstofkosten verminderen door warmte uit onder meer uitlaatgassen en motorkoelwater opnieuw te benutten. Bij elektriciteitsproductie met een Organic Rankine Cycle (ORC) kan de teruggewonnen energie een deel van de bestaande generatorproductie vervangen. Daarmee kunnen ook bepaalde emissiekosten afnemen. Of deze besparingen een investering rechtvaardigen, hangt echter niet alleen af van het beschikbare warmtevermogen of het nominale generatorvermogen.
Voor een betrouwbare businesscase moet duidelijk zijn hoeveel energie het schip werkelijk minder hoeft op te wekken en welke financiële waarde dat oplevert. Tegenover die besparing staan de aanschafkosten, noodzakelijke scheepsaanpassingen en aanvullende exploitatiekosten. Vooral bij retrofit kunnen de inbouwmogelijkheden en werfplanning een belangrijk deel van de totale investering bepalen. Ook bestaande warmtebenutting, veranderende bedrijfsuren, emissieregelgeving en eventuele fiscale voordelen beïnvloeden de uitkomst. Het investeringsbesluit moet daarom uitgaan van de volledige, technisch uitvoerbare installatie en de besparingen die de investerende partij gedurende de resterende economische gebruiksduur daadwerkelijk kan benutten.
De investering beoordelen vanuit de vermeden energieproductie
Beschikbare motorwarmte heeft pas economische waarde wanneer zij tijdens de exploitatie nuttig kan worden ingezet. Een hoge uitlaatgastemperatuur of een groot thermisch warmtevermogen geeft daarvoor op zichzelf onvoldoende zekerheid. Ook het gas- of waterdebiet, de toegestane warmteonttrekking en het aantal geschikte bedrijfsuren bepalen hoeveel energie beschikbaar komt. Bij elektriciteitsproductie moet bovendien voldoende koeling aanwezig zijn en moet het boordnet de geproduceerde elektriciteit daadwerkelijk kunnen opnemen.
Een ORC kan bij een gunstig ontwerpbedrijfspunt veel vermogen leveren, terwijl de netto elektriciteitsproductie tijdens langdurige deellast aanzienlijk lager is. Ook opstarten, onderhoud en tijdelijke productiebegrenzing beïnvloeden de jaarlijkse opbrengst. Bij de beoordeling wanneer investeren in restwarmte-terugwinning economisch interessant is staat daarom de aanvullende energiebesparing over het werkelijke vaar- en belastingprofiel centraal. Een grotere installatie is niet automatisch financieel gunstiger wanneer haar aanvullende capaciteit slechts gedurende beperkte uren wordt benut of omvangrijke scheepsaanpassingen nodig zijn.
De gekozen energietoepassing maakt eveneens verschil. Directe warmtebenutting kan een bestaande verwarmingsinstallatie ontlasten wanneer voldoende geschikte warmtevraag aanwezig is. Een ORC kan juist interessant zijn wanneer langdurig bruikbare warmte en voldoende elektrische afname samenvallen. Beide toepassingen kunnen waarde leveren, maar de vergelijking moet uitgaan van de energieproductie die werkelijk wordt vervangen en de kosten die daarvoor nodig zijn. Niet de aanschafprijs of het grootste beschikbare vermogen vormt dus het uitgangspunt, maar de aanvullende besparing die een technisch passende installatie voor het schip kan realiseren.
Netto ORC-elektriciteit is niet gelijk aan vermeden brandstof
Een ORC produceert elektriciteit uit beschikbare warmte, maar verbruikt zelf ook energie. Onder meer de werkmediumpomp, eventuele tussenkringen en aanvullende koeling vragen energie, terwijl daarnaast elektrische omzettingsverliezen kunnen optreden. Voor de brandstofbesparing moet daarom duidelijk zijn hoeveel elektriciteit de complete installatie netto aan het schip levert en welk hulpverbruik al in de gebruikte vermogensopgave is verwerkt.
Vervolgens is bepalend welke bestaande energieproductie door de ORC-elektriciteit wordt vervangen. Wanneer dieselgeneratorsets worden ontlast, hangt de brandstofbesparing af van hun oorspronkelijke en nieuwe belasting en het bijbehorende brandstofverbruik. Een vermindering van het elektrische generatorvermogen leidt namelijk niet noodzakelijk tot een evenredige afname van de brandstofconsumptie. De factoren die de brandstofbesparing door elektriciteitsproductie uit restwarmte bepalen omvatten daarom ook de generatorstrategie. Een gedeeltelijk ontlaste generatorset blijft brandstof gebruiken. Wanneer onder geschikte omstandigheden een volledige set kan worden uitgeschakeld, verandert ook het brandstofverbruik van de overblijvende motoren. De benodigde elektrische vermogensreserve en de veilige werking van het boordnet blijven daarbij bepalend.
Een bijzondere wisselwerking ontstaat wanneer de ORC warmte gebruikt van dezelfde generatorsets die zij door haar elektriciteitsproductie ontlast. De lagere motorbelasting kan het beschikbare warmteaanbod verminderen en daarmee ook de ORC-productie beïnvloeden. De brandstofbesparing moet dan worden berekend voor de uiteindelijke motorbelasting en warmteaanvoer. Het oorspronkelijke warmteaanbod mag niet zonder verdere beoordeling worden gecombineerd met een nieuwe generatorbelasting waarbij die warmte niet meer in dezelfde hoeveelheid beschikbaar is.
Ook het type energiebron dat wordt vervangen, beïnvloedt de financiële waarde. Elektriciteit uit een asgenerator, batterij of walstroom heeft niet automatisch dezelfde brandstofbesparingsgrondslag als elektriciteit uit een dieselgeneratorset. Bij energieopslag moet bovendien worden vastgesteld welke latere energieproductie werkelijk wordt vermeden. De relevante brandstofbesparing volgt uiteindelijk uit het verschil in totaal brandstofverbruik zonder en met WHRS, bij voldoende overeenkomstige scheepsprestaties en bedrijfsomstandigheden. Eventuele aanvullende systeemverliezen, zoals de invloed van uitlaattegendruk, moeten daarbij eveneens worden meegenomen.
Bestaande warmtebenutting als uitgangspunt voor aanvullende besparing
Een schip kan motorwarmte al nuttig gebruiken voordat een nieuwe WHRS wordt geïnstalleerd. Een uitlaatgasketel kan bijvoorbeeld stoom leveren voor brandstofbehandeling of verwarming, terwijl een koelwatercircuit warmte beschikbaar stelt voor een andere thermische toepassing. De brandstofbesparing die deze voorzieningen al realiseren, behoort tot de bestaande energieprestatie van het schip. Een aanvullende ORC mag daarom niet uitgaan van een situatie waarin alle motorwarmte oorspronkelijk ongebruikt werd afgevoerd. Eerst moet worden vastgesteld hoeveel warmte tijdens de relevante bedrijfsstanden al nuttig wordt opgenomen en welk gedeelte daarnaast beschikbaar blijft.
Voor het bepalen van de extra besparing wanneer restwarmte al voor andere toepassingen wordt gebruikt moet de oorspronkelijke warmtevoorziening worden vergeleken met de situatie na toevoeging van de WHRS. Wanneer een nieuwe ORC-warmtewisselaar vóór een bestaande uitlaatgasketel wordt geplaatst, kan minder warmte voor de oorspronkelijke stoomproductie overblijven. Als een brandstofgestookte ketel dit tekort moet aanvullen, vermindert het extra ketelverbruik de brandstofbesparing die door de ORC-elektriciteit ontstaat.
Een andere warmteverdeling hoeft daardoor niet ongunstig te zijn. Wanneer de vermeden brandstof voor elektriciteitsproductie groter is dan het extra verbruik voor vervangende warmte, kan nog steeds een aanvullende besparing ontstaan. Ook kan de ORC warmte benutten die de bestaande verbruikers tijdens bepaalde bedrijfsperioden niet nodig hebben. De berekening moet daarom rekening houden met de werkelijke warmtevraag, het beschikbare temperatuurniveau en de volgorde waarin warmte wordt onttrokken. Dezelfde warmte mag niet eerst volledig als bestaande besparing en vervolgens opnieuw als aanvullende ORC-besparing worden meegerekend. De extra financiële waarde wordt bepaald door wat de nieuwe installatie toevoegt aan de bestaande energievoorziening, niet door de volledige hoeveelheid warmte of elektriciteit die zij afzonderlijk verwerkt.
De volledige retrofitkosten vormen de investeringsbasis
Een ORC-module is slechts een onderdeel van de installatie die aan boord moet functioneren. De totale retrofitinvestering hangt ook af van de warmtewisselaars, leidingverbindingen, koelvoorzieningen, elektrische aansluitingen en scheepsaanpassingen die nodig zijn om de module veilig en bedrijfsklaar te installeren. Bij de bijkomende kosten van een WHRS-retrofit op een bestaand schip moet daarom eerst duidelijk zijn welke onderdelen en werkzaamheden al in de aangeboden levering zijn opgenomen. Een leverancier kan bijvoorbeeld de hoofdmodule en bepaalde warmtewisselaars leveren, terwijl de werf de aansluiting op de bestaande motor-, koel- en elektrische systemen verzorgt.
De uitlaatgasinstallatie kan aanpassingen vragen aan leidingen, ondersteuningen, isolatie of de plaatsing van andere componenten. Ook kan een ORC-condensor aanvullende pompen of wijzigingen aan de centrale scheepskoeling noodzakelijk maken. De elektrische distributie moet bovendien geschikt zijn voor de nieuwe generator en de samenwerking met de bestaande vermogensregeling.
Naast deze technische aansluitingen kunnen de machinekamerindeling, transportmogelijkheden en constructieve belastingen de kosten beïnvloeden. Een module die op de beoogde plaats past, kan bijvoorbeeld alleen met aanvullende hijsvoorzieningen of tijdelijke constructieve aanpassingen naar binnen worden gebracht. Ook fundaties, leidingroutes en onderhoudstoegang moeten geschikt zijn voor de volledige installatie. Engineering, noodzakelijke technische beoordelingen, eventuele scheepsspecifieke goedkeuringen, montage, inbedrijfstelling en overeengekomen prestatieverificatie behoren eveneens tot de projectkosten, voor zover zij nog niet in de bestaande levering zijn opgenomen.
De werfplanning kan daarnaast financiële gevolgen hebben. Werkzaamheden tijdens een reeds geplande onderhoudsperiode kunnen de aanvullende stilstand beperken. Wanneer de WHRS juist een langere werfperiode of afzonderlijke buitenbedrijfstelling vereist, kunnen extra kosten of gemiste exploitatieopbrengsten ontstaan. Daarbij mogen alleen de financiële gevolgen worden toegerekend die daadwerkelijk door het project worden veroorzaakt. De begroting moet daarom onderscheid maken tussen inbegrepen apparatuur, aanvullende werkzaamheden en technisch nog onvoldoende uitgewerkte kosten. Anders kan een lage moduleprijs een verkeerd beeld geven van de investering die nodig is om de volledige WHRS te realiseren.
Hoe bedrijfsuren en inbouwkosten het investeringsresultaat veranderen
Een WHRS kan technisch volgens verwachting functioneren en toch financieel minder aantrekkelijk worden wanneer het schip anders wordt ingezet dan oorspronkelijk voorzien. Minder geschikte bedrijfsuren kunnen de jaarlijkse netto energieopbrengst verlagen, terwijl de aanschaf- en inbouwkosten niet automatisch afnemen. Daarbij maakt het verschil welke bedrijfsuren wegvallen. Als het schip minder tijd doorbrengt bij motorbelastingen waarbij de ORC veel nuttige elektriciteit produceert, kan een groot deel van de verwachte besparing verdwijnen. Vallen juist perioden weg waarin nauwelijks voldoende warmte of elektrische afname beschikbaar was, dan hoeft het financiële effect niet even groot te zijn. De invloed van minder bedrijfsuren of hogere inbouwkosten op de WHRS-businesscase moet daarom worden bepaald vanuit de werkelijke netto opbrengst per bedrijfsstand.
Hogere inbouwkosten beïnvloeden de investeringszijde. Wanneer bijvoorbeeld extra fundaties, aangepaste leidingroutes of uitgebreidere koeling nodig blijken, stijgt het benodigde bedrag. Die aanvullende uitgaven leveren niet automatisch meer elektriciteit op, waardoor dezelfde jaarlijkse netto besparing een grotere investering moet rechtvaardigen. Treden minder geschikte bedrijfsuren en hogere inbouwkosten tegelijkertijd op, dan verandert de financiële verhouding aan beide kanten: een groter investeringsbedrag staat tegenover kleinere toekomstige netto besparingen. Een vertraagde ingebruikname kan bovendien de periode verkorten waarin financiële opbrengsten worden gerealiseerd.
De eenvoudige terugverdientijd geeft een eerste aanwijzing voor de periode waarin de investering uit netto besparingen kan worden terugverdiend. De netto contante waarde houdt daarnaast rekening met de tijdswaarde van toekomstige kasstromen en de gekozen rendementseis. Onder geschikte omstandigheden kan ook het interne rendement worden gebruikt om de investering te beoordelen.
Een gevoeligheidsanalyse moet vooral laten zien bij welke veranderingen in bedrijfsuren, brandstofprijzen, beschikbaarheid of projectkosten de investering niet langer aan de financiële criteria voldoet. Daarbij telt ook de resterende economische gebruiksduur van het schip mee. Een eventuele restwaarde kan relevant zijn, maar mag niet zonder onderbouwing als zekere opbrengst worden aangenomen. Zo wordt duidelijk of de businesscase onder realistische, minder gunstige omstandigheden voldoende waarde behoudt of dat een kleinere installatie, andere uitvoering of gewijzigde projectplanning aantrekkelijker kan zijn.
EU ETS en FuelEU Maritime als afzonderlijke financiële effecten
Naast vermeden brandstofkosten kunnen Europese emissie- en nalevingsverplichtingen de financiële waarde van restwarmte-terugwinning beïnvloeden. De onderliggende technische besparing kan dezelfde zijn, terwijl EU ETS en FuelEU Maritime verschillende berekeningsgrondslagen gebruiken. Onder EU ETS kan minder brandstofverbruik leiden tot minder broeikasgasemissies waarvoor emissierechten moeten worden ingeleverd. Het mogelijke financiële voordeel hangt af van de werkelijk vermeden emissies binnen het toepassingsgebied en de waarde van de betrokken emissierechten. Ook de geografische dekking van reizen en havenactiviteiten is daarbij bepalend.
FuelEU Maritime beoordeelt daarentegen de gemiddelde broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie volgens een Well-to-Wake-benadering. Wanneer de WHRS het brandstofverbruik vermindert terwijl de verhouding tussen de gebruikte energiedragers en hun toepasselijke emissiefactoren gelijk blijft, hoeft deze gemiddelde intensiteit niet te veranderen. Het lagere energiegebruik kan wel de omvang van het nalevingssaldo beïnvloeden. Bij de financiële doorwerking van EU ETS en FuelEU Maritime in een WHRS-businesscase moet daarom ook de oorspronkelijke FuelEU-nalevingspositie worden beoordeeld. Een kleiner negatief saldo kan minder aanvullende nalevingsruimte of een lagere resterende boete noodzakelijk maken. Bij een positief saldo kan minder energiegebruik juist de omvang van het beschikbare overschot verminderen.
Welke financiële waarde deze verandering heeft, hangt af van de feitelijke nalevingsstrategie. Banking, borrowing en pooling kunnen onder de toepasselijke voorwaarden invloed hebben op de manier waarop saldi worden benut. Een verandering van het nalevingssaldo vertegenwoordigt daarom niet automatisch eenzelfde bedrag aan bespaarde kosten of gemiste opbrengsten. Ook kan de gewogen gemiddelde FuelEU-intensiteit veranderen wanneer de ORC het verbruik van verschillende brandstoffen niet in dezelfde verhouding vermindert. De richting van dat effect hangt af van de gebruikte energiedragers en hun toepasselijke emissiefactoren. Een algemene afzonderlijke intensiteitskorting voor gewone restwarmte-terugwinning bestaat niet.
Voor de businesscase moeten de vermeden brandstofkosten, mogelijke ETS-voordelen en eventuele FuelEU-kasstromen daarom afzonderlijk worden vastgesteld. Dezelfde financiële waarde mag daarbij niet tweemaal worden opgenomen. Wanneer emissiekosten al via de gehanteerde brandstofprijs of een contractuele vergoeding worden verwerkt, moet daarmee rekening worden gehouden bij de aanvullende waardering. Ook moet worden vastgesteld welke partij daadwerkelijk van de lagere kosten profiteert. De formeel verantwoordelijke onderneming, scheepseigenaar en commerciële exploitant hoeven namelijk niet dezelfde partij te zijn. De wettelijke nalevingsverplichting en de contractuele verdeling van de financiële gevolgen moeten daarom afzonderlijk herkenbaar blijven.
Energie-investeringsaftrek voor maritieme ORC-installaties
Voor Nederlandse ondernemers kan de Energie-investeringsaftrek (EIA) een aanvullend financieel voordeel vormen wanneer een ORC-investering voldoet aan de toepasselijke technische en fiscale voorwaarden. Dat deze technologie op de Energielijst staat, betekent echter niet dat iedere installatie aan boord automatisch voor EIA in aanmerking komt.
Voor investeringsverplichtingen in 2026 bevat de Energielijst onder bedrijfsmiddelcode 221102 een specifieke omschrijving voor een Organic Rankine Cycle of Kalinacyclus. Deze code heeft betrekking op het omzetten van afvalwarmte naar mechanische of elektrische energie en noemt onder meer een turbine als onderdeel van de installatie. Bij de EIA-geschiktheid van een ORC-installatie op een schip moet daarom worden vastgesteld of de gekozen technische uitvoering bij de bedrijfsmiddelomschrijving past. Een ORC met een schroefexpander kan een andere beoordeling vragen dan een uitvoering met een turbine.
Ook de herkomst van de warmte is relevant. De Energielijst 2026 omschrijft afvalwarmte als warmte die in de bestaande situatie niet nuttig wordt aangewend. Wanneer motorwarmte al wordt gebruikt voor verwarming of andere thermische toepassingen, moet daarom voldoende duidelijk zijn welk gedeelte daadwerkelijk ongebruikt beschikbaar was. Sluit de specifieke ORC-code onvoldoende aan op de gekozen installatie, dan kan onder voorwaarden een generieke route worden onderzocht. Voor een bestaand transportmiddel kan bedrijfsmiddelcode 340000 relevant zijn. Deze kent onder meer een voorgeschreven fiscale terugverdientijd van ten minste vijf en ten hoogste vijftien jaar. De berekening gebruikt eigen uitgangspunten en hoeft niet dezelfde uitkomst te hebben als de commerciële WHRS-businesscase.
De fiscale positie van de investerende onderneming is eveneens bepalend. Vooral bij zeevaartondernemingen moet rekening worden gehouden met de Nederlandse tonnageregeling. Voor het ondernemingsdeel waarop deze regeling wordt toegepast, bestaat geen recht op investeringsaftrek. Een technisch passende ORC levert daardoor niet automatisch een fiscaal voordeel op voor iedere rederij. Voor 2026 bedraagt de EIA onder voorwaarden 40% van het kwalificerende investeringsbedrag. Dit is een aanvullende aftrek van de fiscale winst, geen rechtstreekse subsidie of korting van 40% op de aanschafprijs. Het werkelijke belastingvoordeel hangt af van de kwalificerende kosten, de fiscale winst en het moment waarop de aftrek kan worden benut.
De investering moet daarnaast tijdig bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) worden gemeld. Voor aanschafkosten geldt in beginsel een termijn van drie maanden na het aangaan van de investeringsverplichting. Voor voortbrengingskosten kunnen andere termijnen gelden. Een mogelijk EIA-voordeel mag daarom pas als voldoende zekere financiële waarde worden meegenomen wanneer de technische classificatie, fiscale positie, kwalificerende kosten en meldingsvoorwaarden zijn beoordeeld. Zolang de geschiktheid onzeker is, moet de investering ook zonder de veronderstelde fiscale aftrek kunnen worden beoordeeld.
Het investeringsbesluit moet passen bij de partij die de waarde ontvangt
Een WHRS kan voor het schip als geheel economisch aantrekkelijk zijn, terwijl de partij die de installatie financiert slechts een deel van de besparing ontvangt. De scheepseigenaar, technisch manager en commerciële exploitant hoeven immers niet dezelfde onderneming te zijn. Wanneer bijvoorbeeld een eigenaar in de ORC investeert terwijl een charterer de brandstofkosten draagt, ontstaat de directe brandstofbesparing mogelijk vooral bij die charterer. Ook emissiekosten, onderhoudsverplichtingen en eventuele vergoedingen kunnen volgens de toepasselijke wetgeving en exploitatieovereenkomst bij verschillende partijen terechtkomen. De kasstroomberekening moet daarom uitgaan van de financiële voordelen die de investerende partij daadwerkelijk kan benutten. Een theoretisch voordeel voor het volledige schip mag niet zonder voldoende onderbouwde afspraken als opbrengst van de investeerder worden opgenomen.
De resterende exploitatieperiode is eveneens van belang. De technische levensduur van een WHRS hoeft niet gelijk te zijn aan de periode waarin de huidige eigenaar het schip nog gebruikt. Wanneer verkoop, motorvervanging of een andere brandstofconfiguratie wordt verwacht, kunnen de toekomstige energiebesparingen en financiële waarde veranderen. Bij de uiteindelijke beoordeling worden de volledige investeringsuitgaven daarom verbonden met de verwachte netto kasstromen gedurende de economische gebruiksduur. De directe brandstofbesparing, mogelijke emissiekosten en eventueel fiscaal voordeel worden op een consistente basis verwerkt. Ook onderhoud, grotere revisies, technische beschikbaarheid en eventuele toekomstige aanpassingen maken deel uit van de financiële beoordeling.
Wanneer tijdens de technische voorbereiding nieuwe kosten of beperkingen zichtbaar worden, kan de oorspronkelijke investeringsbeslissing opnieuw moeten worden beoordeeld. Bij een project dat nog niet is gestart, gaat het om de volledige verwachte investering en toekomstige opbrengsten. Zijn al onomkeerbare uitgaven gedaan, dan moet een beslissing over voortzetting of stopzetting vooral aansluiten op de kosten en financiële voordelen die vanaf dat moment nog kunnen veranderen. Eerder uitgegeven geld maakt aanvullende investeringen immers niet automatisch aantrekkelijker. Tegelijk kan voortzetting verantwoord blijven wanneer de resterende kosten beperkt zijn en de toekomstige besparingen voldoende waarde behouden.
Van technische mogelijkheden naar een uitvoerbare investering
Een betrouwbare businesscase vraagt om een samenhangende technische en financiële onderbouwing. Eerst moet duidelijk zijn welke restwarmte aan boord daadwerkelijk kan worden benut en welke bestaande energieproductie daarmee wordt verminderd. Deze vragen behoren tot systeemkeuze en integratie van restwarmte-terugwininstallaties. Vervolgens moet worden vastgesteld hoeveel netto elektriciteit of nuttige warmte de gekozen installatie tijdens het werkelijke vaar- en belastingprofiel kan leveren. De onderbouwing daarvan wordt behandeld binnen dimensionering en prestatiebeoordeling van restwarmte-terugwininstallaties. Deze energieopbrengst vormt de technische basis voor de financiële berekening, maar moet nog worden vertaald naar de werkelijk vermeden brandstof- en andere energiekosten.
Vooral bij retrofit beïnvloeden de bestaande scheepssystemen de investering. De uitvoerbaarheid, onderhoudsbehoefte en toepasselijke technische en wettelijke voorwaarden worden daarom afzonderlijk beoordeeld binnen inbouw, onderhoud en regelgeving bij restwarmte-terugwininstallaties. Bij de selectie van ORC-gebaseerde restwarmte-terugwininstallaties (WHRS) voor schepen ondersteunen wij samen met een gespecialiseerde internationale partner de technische beoordeling, engineering en integratie van passende configuraties. Daarbij moeten de opgegeven prestaties, noodzakelijke aansluitingen en volledige leveringsomvang aansluiten op dezelfde onderzochte installatie.
Binnen het bredere onderwerp restwarmte-terugwininstallaties (WHRS) voor schepen beantwoordt de businesscase uiteindelijk een andere vraag dan de technische haalbaarheid. Niet alleen moet duidelijk zijn dat restwarmte verantwoord kan worden teruggewonnen, maar ook hoeveel aanvullende financiële waarde de gekozen installatie gedurende de resterende economische gebruiksduur oplevert. De uitvoering met het hoogste vermogen hoeft daarbij niet de voorkeur te verdienen. Doorslaggevend zijn de werkelijk vermeden energie- en nalevingskosten die aan de investeerder toekomen, verminderd met de volledige investerings- en exploitatiekosten. Wanneer deze kasstromen onder technisch realistische en voldoende onderbouwde omstandigheden aan de financiële criteria voldoen, ontstaat een betrouwbare basis voor een investeringsbesluit. Ook wordt zichtbaar wanneer een kleinere ORC, directe warmtebenutting of een andere projectuitvoering economisch beter aansluit op het schip.