Bedrijfslogo van Berger Maritiem met een groen blad dat duurzame maritieme innovatie en oplossingen symboliseert.
Logo van Berger Maritiem met een groen blad dat symbool staat voor duurzame innovatie en oplossingen in de maritieme sector.
Illustratie van een restwarmte-terugwininstallatie (WHRS) met bedieningspaneel en leidingwerk in de machinekamer van een schip.

Hoe werken EU ETS en FuelEU Maritime door in de businesscase van restwarmte-terugwinning?

EU ETS en FuelEU Maritime kunnen de businesscase van restwarmte-terugwinning verbeteren, maar de financiële waarde van beide regelgevingskaders ontstaat op verschillende manieren. Een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) benut warmte uit bijvoorbeeld uitlaatgassen of motorkoelwater om elektriciteit of nuttige warmte te leveren. Wanneer daardoor minder brandstof nodig is, kunnen naast de directe brandstofkosten mogelijk ook kosten voor broeikasgasemissies worden vermeden.

Onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) kan een lagere uitstoot leiden tot minder benodigde emissierechten. FuelEU Maritime beoordeelt daarentegen de gemiddelde broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie. Bij een gelijkblijvende verhouding tussen de energiedragers en dezelfde toepasselijke emissiefactoren verlaagt minder energiegebruik deze intensiteit niet automatisch, maar kan het wel de omvang van een nalevingstekort of -overschot beïnvloeden.

Of deze veranderingen daadwerkelijk financiële waarde opleveren, hangt af van de nalevingspositie, de gekozen afwikkeling van de verplichtingen en de contractuele verdeling van kosten. Ook de betrokken reizen, toekomstige emissierechtenprijzen en resterende economische gebruiksduur beïnvloeden de uitkomst. Een betrouwbare WHRS-businesscase verwerkt daarom de vermeden brandstofkosten, mogelijke ETS-voordelen en eventuele FuelEU-effecten als afzonderlijke, voldoende onderbouwde kasstromen. Daarbij moet duidelijk blijven welke voordelen rechtstreeks voortkomen uit energiebesparing, welke afhankelijk zijn van regelgeving en welke daadwerkelijk terechtkomen bij de partij die de installatie financiert.

Waarom kunnen EU ETS en FuelEU Maritime de financiële waarde van een WHRS veranderen?

De economische waarde van restwarmte-terugwinning begint bij de energieproductie die het schip dankzij de installatie niet meer op een andere manier hoeft te realiseren. Wanneer een WHRS elektriciteit levert die anders door brandstofgestookte generatorsets zou worden geproduceerd, kan het brandstofverbruik van deze motoren afnemen. Bij directe warmtebenutting kan juist minder brandstof nodig zijn voor een bestaande verwarmingsinstallatie. De vermeden brandstofkosten vormen de eerste financiële opbrengst. De waarde daarvan hangt af van de werkelijk bespaarde hoeveelheid brandstof en de kosten die zonder WHRS aan dit verbruik verbonden zouden zijn.

Europese emissieregelgeving kan aan dezelfde energiebesparing aanvullende financiële gevolgen verbinden. Onder EU ETS worden de relevante broeikasgasemissies binnen het toepassingsgebied gekoppeld aan een verplichting om emissierechten in te leveren. Wanneer de WHRS het brandstofverbruik en de daarmee samenhangende emissies vermindert, kunnen minder emissierechten nodig zijn. De financiële waarde ontstaat dan uit een lagere emissierechtenverplichting. Afhankelijk van de bestaande rechtenpositie kan dit betekenen dat minder rechten hoeven te worden aangeschaft of dat reeds beschikbare rechten behouden blijven voor een andere bestemming.

FuelEU Maritime werkt anders. Verordening (EU) 2023/1805 stelt grenzen aan de gemiddelde broeikasgasintensiteit van de energie die binnen haar toepassingsgebied aan boord wordt gebruikt. Daarbij worden relevante emissies uit de productie en levering van de energie en tijdens het gebruik aan boord meegenomen volgens een Well-to-Wake-benadering. Een lager brandstofverbruik vermindert niet automatisch de broeikasgasintensiteit per megajoule. Wel kan het lagere energiegebruik de omvang van de FuelEU-compliance balance, oftewel het nalevingssaldo, veranderen.

De economische betekenis daarvan hangt af van de oorspronkelijke nalevingspositie. Een kleiner negatief saldo kan onder bepaalde omstandigheden minder nalevingskosten veroorzaken, terwijl een kleiner positief saldo kan betekenen dat minder overprestatie beschikbaar blijft voor toekomstige naleving of pooling. Ook de manier waarop deze saldi worden benut, is belangrijk. Een verandering van de compliance balance vertegenwoordigt niet automatisch een rechtstreekse kasontvangst of kostenbesparing.

De twee regelgevingskaders leveren daardoor geen uniforme financiële bonus op voor iedere kilowattuur die een ORC produceert. Eerst moet worden vastgesteld hoeveel brandstof daadwerkelijk wordt vermeden en welke gevolgen dat heeft voor de relevante emissies en gebruikte energie. Vervolgens worden de veranderingen in de ETS-verplichting en FuelEU-nalevingspositie afzonderlijk berekend. Pas wanneer duidelijk is welke kosten, opbrengsten of toekomstige nalevingsmogelijkheden daardoor werkelijk veranderen, kunnen deze effecten als financiële waarde aan de WHRS-investering worden toegerekend.

Welke brandstofbesparing vormt het uitgangspunt voor de financiële berekening?

Bij elektriciteitsproductie met een Organic Rankine Cycle (ORC) wordt restwarmte overgedragen aan een organisch werkmedium. De damp stroomt vervolgens door een expansiemachine die een generator aandrijft. Hoeveel elektriciteit hiermee kan worden geproduceerd, hangt af van het beschikbare warmteaanbod, de motorbelasting, de koelcondities en de technische eigenschappen van de installatie.

Voor de financiële beoordeling is niet uitsluitend het bruto generatorvermogen van belang. De WHRS verbruikt zelf elektriciteit voor bijvoorbeeld de werkmediumpomp, eventuele tussenkringpompen, aanvullende koeling en andere noodzakelijke voorzieningen. Daarom moet eerst worden vastgesteld hoeveel netto elektriciteit de complete installatie daadwerkelijk aan het schip levert. Het relevante hulpverbruik moet daarbij volgens een duidelijke systeemgrens worden verwerkt. Elektrisch verbruik dat al in de netto vermogenswaarde is opgenomen, mag niet opnieuw worden afgetrokken. Aanvullend verbruik buiten die systeemgrens moet juist wel worden meegenomen wanneer het door de WHRS ontstaat.

Vervolgens wordt bepaald welke oorspronkelijke energieproductie door de netto ORC-elektriciteit wordt vervangen. Wanneer een generatorset minder elektrisch vermogen hoeft te leveren, kan het brandstofverbruik afnemen. Hoe groot deze vermindering is, hangt af van de oorspronkelijke en nieuwe motorbelasting en de bijbehorende verbruikskarakteristiek. Eenzelfde hoeveelheid netto ORC-elektriciteit levert daardoor niet bij iedere generatorconfiguratie dezelfde brandstofbesparing op. Ook maakt het verschil of meerdere draaiende generatorsets gedeeltelijk worden ontlast of dat een volledige generatorset verantwoord buiten bedrijf kan worden gesteld.

Bij het uitschakelen van een generatorset verandert niet alleen het brandstofverbruik van de betreffende motor. Ook de belasting en het verbruik van de overblijvende generatorsets kunnen veranderen. De totale besparing moet daarom worden vastgesteld voor de volledige generatorconfiguratie. De noodzakelijke elektrische reserve en de veilige werking van het boordnet blijven daarbij bepalend. De berekening mag niet uitgaan van een generatorstrategie die tijdens de werkelijke exploitatie niet verantwoord kan worden toegepast.

Een bijzondere wisselwerking ontstaat wanneer de ORC restwarmte ontvangt van dezelfde generatorsets die door haar elektriciteitsproductie minder zwaar worden belast. De lagere motorbelasting kan de beschikbare uitlaatgas- en koelwaterwarmte verminderen, waardoor ook het warmteaanbod voor de ORC afneemt. De uiteindelijke brandstofbesparing moet daarom worden berekend voor een motorbelasting, warmteaanvoer en elektriciteitsproductie die gelijktijdig kunnen optreden. De oorspronkelijke warmteproductie mag niet zonder verdere beoordeling worden gecombineerd met het brandstofverbruik van een aanzienlijk lager motorwerkpunt.

Ook aanvullende systeemverliezen kunnen relevant zijn. Een uitlaatgaswarmtewisselaar kan extra tegendruk veroorzaken en daarmee onder bepaalde omstandigheden het brandstofverbruik beïnvloeden. Wanneer bestaande nuttig gebruikte warmte voortaan voor ORC-elektriciteit wordt ingezet, kan elders bovendien aanvullende warmteproductie nodig zijn. Deze gevolgen behoren tot de volledige scheepsenergiebalans. Een positieve netto elektriciteitsproductie van de ORC vormt daardoor niet automatisch bewijs van een even grote netto energiebesparing voor het gehele schip.

De gemeenschappelijke basis voor de financiële beoordeling is daarom het verschil in werkelijk brandstofverbruik zonder en met WHRS, bij voldoende vergelijkbare scheepsprestaties en bedrijfsomstandigheden. Vervolgens moet duidelijk zijn welke brandstoffen minder worden gebruikt en tijdens welke reizen of havenactiviteiten deze besparing ontstaat. Dat is noodzakelijk omdat de directe brandstofkosten, de ETS-dekking en de FuelEU-berekening niet automatisch dezelfde geografische en energetische grondslag hebben.

Hoe worden minder benodigde ETS-emissierechten financieel gewaardeerd?

Het Europese emissiehandelssysteem is gebaseerd op Richtlijn 2003/87/EG, zoals onder meer gewijzigd door Richtlijn (EU) 2023/959. Voor de betrokken schepen moeten emissierechten worden ingeleverd voor de relevante broeikasgasemissies binnen het toepassingsgebied. Vanaf het emissiejaar 2026 omvat het maritieme EU ETS voor de betrokken vracht- en passagiersschepen naast koolstofdioxide (CO2) ook methaan (CH4) en lachgas (N2O). Deze emissies worden volgens de toepasselijke regels omgerekend naar CO2-equivalenten.

De emissierechtenverplichting is gefaseerd ingevoerd. Voor de relevante emissies over 2024 gold een inleverpercentage van 40% en voor 2025 een percentage van 70%. Vanaf het emissiejaar 2026 geldt de volledige fase-in van 100% van de relevante emissies binnen het toepassingsgebied. De emissierechten voor de emissies over 2026 moeten volgens de toepasselijke termijn in 2027 worden ingeleverd. Bij een economische beoordeling moet daarom onderscheid worden gemaakt tussen het jaar waarin de emissies worden vermeden en het moment waarop dit financieel doorwerkt.

Voor de WHRS-businesscase wordt eerst vastgesteld hoeveel broeikasgasemissies door het lagere brandstofverbruik daadwerkelijk worden vermeden. Daarbij worden de betrokken brandstoffen, motoruitvoeringen en toepasselijke emissiefactoren of andere monitoringgegevens meegenomen. Vervolgens wordt bepaald welk gedeelte van deze emissiereductie onder EU ETS valt. Voor de betrokken schepen geldt in beginsel volledige dekking van de relevante emissies tijdens reizen tussen havens binnen de Europese Economische Ruimte (EER). Ook de relevante emissies tijdens het betreffende havenverblijf binnen het toepassingsgebied worden in beginsel volledig meegenomen.

Voor reizen tussen een EER-haven en een haven daarbuiten geldt in beginsel een dekking van 50% van de relevante emissies. Daarbij moeten de toepasselijke uitzonderingen en bijzondere bepalingen worden meegenomen. Dezelfde hoeveelheid bespaarde brandstof kan daardoor op verschillende vaartrajecten een andere vermindering van de emissierechtenverplichting opleveren. Een ORC kan bijvoorbeeld gedurende een lange reis buiten de ETS-reikwijdte veel elektriciteit produceren en daarmee brandstof besparen, zonder dat deze volledige besparing ook leidt tot minder benodigde ETS-emissierechten.

Wanneer de vermindering van de emissierechtenverplichting voldoende is onderbouwd, kan de economische waarde worden bepaald. Daarbij is de relevante emissierechtenprijs een belangrijke factor. Deze prijs kan gedurende de economische gebruiksduur veranderen. Eén vaste prijs hoeft daarom niet representatief te zijn voor alle toekomstige jaren, zeker wanneer de terugverdientijd en netto contante waarde sterk afhankelijk zijn van de ETS-voordelen.

Ook de bestaande rechtenpositie van de onderneming speelt een rol. Wanneer minder emissierechten hoeven te worden gekocht, kan dit een vermeden uitgave vertegenwoordigen. Wanneer de benodigde rechten al zijn aangeschaft, kan een lagere inleververplichting ertoe leiden dat bepaalde rechten beschikbaar blijven voor later gebruik of eventuele verkoop. De economische betekenis hangt dan mede af van de mogelijkheden om deze rechten te behouden of te vervreemden en van de waarde die zij voor de onderneming vertegenwoordigen.

Hetzelfde vrijvallende emissierecht mag echter niet zonder verdere onderbouwing zowel als volledig vermeden aankoopbedrag als afzonderlijke volledige verkoopopbrengst worden opgenomen. Daarmee zou dezelfde financiële waarde tweemaal aan de WHRS worden toegerekend. Ook het tijdstip waarop een voordeel ontstaat, verdient aandacht. De brandstofbesparing kan gedurende het verslagjaar worden gerealiseerd, terwijl emissierechten volgens de jaarlijkse nalevingsprocedure worden ingeleverd.

Een investeringsberekening op basis van toekomstige kasstromen moet daarom rekening houden met de verwachte uitgaven en het moment waarop de lagere emissierechtenverplichting financieel doorwerkt. Voor de businesscase wordt zo per relevante periode bepaald hoeveel ETS-emissies door de WHRS worden vermeden, hoeveel minder emissierechten daardoor nodig zijn en welke economische waarde deze vermindering voor de betrokken onderneming heeft.

Hoe verandert de FuelEU-nalevingsbalans door een lager energiegebruik?

FuelEU Maritime stelt grenzen aan de jaarlijkse gemiddelde broeikasgasintensiteit van de energie die binnen de reikwijdte van Verordening (EU) 2023/1805 aan boord wordt gebruikt. De intensiteit wordt uitgedrukt in gram CO2-equivalent per megajoule en volgens de voorgeschreven Well-to-Wake-methodiek berekend. Wanneer een WHRS het brandstofverbruik vermindert zonder de verhouding tussen de gebruikte energiedragers of hun toepasselijke emissiefactoren te veranderen, nemen de hoeveelheid gebruikte energie en de bijbehorende broeikasgasemissies af. De verhouding tussen emissies en energie blijft dan echter gelijk.

De gemiddelde broeikasgasintensiteit verandert daardoor niet automatisch. Een ORC ontvangt bovendien geen algemene afzonderlijke intensiteitskorting voor elektriciteit die uit reeds beschikbare motorwarmte wordt geproduceerd. Toch kan het lagere energiegebruik de FuelEU-compliance balance beïnvloeden. Volgens bijlage IV bij de verordening wordt het nalevingssaldo voor de broeikasgasintensiteit berekend uit het verschil tussen de toegestane en de werkelijke intensiteit, vermenigvuldigd met de relevante hoeveelheid gebruikte energie.

De uitkomst kan positief of negatief zijn. De richting van het saldo geeft aan of de berekende gemiddelde intensiteit onder of boven de toepasselijke grens ligt, terwijl de omvang mede afhankelijk is van de energiehoeveelheid waarop het verschil betrekking heeft. Wanneer de werkelijke broeikasgasintensiteit hoger is dan de toegestane grens, ontstaat een negatief nalevingssaldo. Als de WHRS onder verder gelijkblijvende omstandigheden het relevante energiegebruik vermindert, wordt het negatieve intensiteitsverschil over een kleinere hoeveelheid energie berekend.

Daardoor kan de absolute omvang van het nalevingstekort afnemen. Het schip voldoet hierdoor echter niet automatisch aan de intensiteitseis, omdat de gemiddelde broeikasgasintensiteit boven de voorgeschreven grens blijft zolang de energiemix of andere relevante berekeningsfactoren niet voldoende veranderen.

Bij een positief nalevingssaldo werkt dezelfde vermindering van het energiegebruik anders. Een positief saldo ontstaat wanneer de werkelijke broeikasgasintensiteit lager is dan de toegestane grens. Wanneer het energiegebruik vervolgens afneemt terwijl de gemiddelde intensiteit gelijk blijft, wordt ook het positieve verschil over een kleinere energiehoeveelheid berekend. De absolute omvang van het nalevingsoverschot kan daardoor kleiner worden.

Dat betekent niet dat de energie-efficiëntie van het schip verslechtert. Het schip gebruikt juist minder energie en veroorzaakt onder de aangenomen omstandigheden minder absolute broeikasgasemissies. Het kleinere positieve nalevingssaldo is een gevolg van de manier waarop FuelEU Maritime de omvang van de overprestatie berekent. Deze berekeningsuitkomst moet daarom niet worden verward met een verslechtering van de technische of operationele energieprestaties.

Voor de financiële beoordeling is dit onderscheid belangrijk. Een kleiner negatief saldo kan minder nalevingskosten veroorzaken wanneer daardoor minder aanvullende nalevingsruimte of een lagere uiteindelijke boete nodig is. Een kleiner positief saldo kan daarentegen betekenen dat minder overschot beschikbaar blijft voor toekomstige naleving of pooling. Of dit werkelijk financiële gevolgen heeft, hangt af van de wijze waarop de onderneming het saldo kan en wil benutten.

De verandering van de compliance balance is daarmee een relevant tussenresultaat, maar nog geen zelfstandig bewijs van een financiële opbrengst of kostenbesparing. Daarvoor moet ook de verwachte afwikkeling van het nalevingssaldo worden beoordeeld.

Wanneer heeft een gewijzigde FuelEU-compliance balance financiële waarde?

De economische betekenis van een gewijzigde FuelEU-compliance balance hangt af van de manier waarop het schip of de verantwoordelijke onderneming aan de nalevingsverplichtingen voldoet. FuelEU Maritime kent daarvoor verschillende flexibiliteitsmechanismen, waaronder banking, borrowing en pooling.

Bij banking kan een toegestaan positief nalevingsoverschot onder de geldende voorwaarden worden meegenomen naar een volgende rapportageperiode. Daarmee kan de beschikbare nalevingsruimte een toekomstige functie krijgen. Bij borrowing kan een onderneming onder bepaalde voorwaarden een voorschot op toekomstige nalevingsruimte gebruiken. Daartegenover staat een voorgeschreven vermindering van de beschikbare nalevingsruimte in de daaropvolgende periode.

Pooling maakt het mogelijk om de nalevingssaldi van verschillende schepen onder de toepasselijke voorwaarden gezamenlijk te verwerken. De financiële betekenis daarvan kan afhankelijk zijn van afspraken tussen de betrokken ondernemingen.

Wanneer een schip een negatief nalevingssaldo heeft, kan een WHRS dat tekort verkleinen. Dit kan financiële waarde hebben wanneer daardoor minder positieve nalevingsruimte van andere schepen nodig is of wanneer de onderneming minder commerciële kosten maakt binnen een poolingovereenkomst. De werkelijke uitkomst hangt echter af van de gemaakte afspraken. Een kleiner individueel nalevingstekort leidt bijvoorbeeld niet automatisch tot een overeenkomstig lagere poolingvergoeding wanneer de bestaande overeenkomst een vaste prijs of een andere verrekeningsmethode gebruikt.

Wanneer na toepassing van de toegestane flexibiliteitsmechanismen een negatief saldo overblijft, kan een FuelEU-boete verschuldigd zijn. Een vermindering van het tekort kan dan gevolgen hebben voor het te betalen bedrag. De hoogte van deze boete volgt echter uit de specifieke berekeningsregels van bijlage IV bij Verordening (EU) 2023/1805. Daarbij zijn niet alleen de omvang van het nalevingstekort, maar ook de relevante intensiteitsgegevens en eventuele gevolgen van opeenvolgende perioden met niet-naleving van belang.

Het is daarom niet juist om iedere vermindering van de compliance balance zonder verdere berekening met één willekeurige prijs per gram CO2-equivalent te vermenigvuldigen. Voor de businesscase moet worden vastgesteld hoeveel de werkelijk te verwachten nalevingskosten onder de onderzochte omstandigheden veranderen.

Bij een positief nalevingssaldo geldt een andere financiële afweging. Een overschot kan waarde hebben wanneer het naar een volgende periode wordt meegenomen of binnen een geldige pool wordt benut. FuelEU Maritime kent echter geen algemene gegarandeerde verkoopprijs voor positieve nalevingssaldi. De commerciële waarde van pooling volgt uit de afspraken tussen de betrokken ondernemingen en de nalevingsruimte die daadwerkelijk beschikbaar en bruikbaar is.

Wanneer de WHRS door lager energiegebruik de positieve compliance balance verkleint, kan daardoor minder nalevingsruimte beschikbaar blijven voor toekomstige perioden of pooling. Dit kan economische waarde vertegenwoordigen, maar vormt niet automatisch een directe financiële schade. Wanneer het overschot naar verwachting niet zou worden benut en er geen voldoende onderbouwde commerciële waarde bestaat, hoeft een kleiner positief saldo niet tot een overeenkomstige kasuitgave te leiden.

Voor een betrouwbare investeringsberekening wordt daarom niet uitsluitend het verschil in nalevingssaldo vastgesteld. Ook moet duidelijk zijn welke concrete betalingsverplichtingen, toekomstige nalevingsmogelijkheden of contractuele opbrengsten hierdoor veranderen. Pas daarna kan worden bepaald of de FuelEU-bijdrage van de WHRS positief, negatief of financieel niet materieel is. De nalevingspositie vormt daarmee een noodzakelijk uitgangspunt voor de waardering, maar niet automatisch de financiële uitkomst.

Wanneer kan een ORC ook de FuelEU-broeikasgasintensiteit veranderen?

Een ORC verlaagt de gemiddelde FuelEU-broeikasgasintensiteit niet automatisch, maar kan onder bepaalde omstandigheden indirect invloed hebben op de samenstelling van de gebruikte energie. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer het schip verschillende brandstoffen gebruikt en de ORC vooral elektriciteitsproductie vervangt van generatorsets die op één specifieke brandstof functioneren.

Wanneer deze generatorsets minder brandstof gebruiken, kan het aandeel van die brandstof in het totale energiegebruik afnemen. Bij verschillende toepasselijke Well-to-Wake-emissiefactoren kan daardoor ook de gewogen gemiddelde broeikasgasintensiteit veranderen. De richting van dit effect hangt af van de energie die daadwerkelijk wordt vervangen. Wanneer vooral brandstofenergie met een relatief hoge broeikasgasintensiteit wordt vermeden, kan de intensiteit van de resterende energiemix gunstiger worden.

Wanneer juist energie met een relatief lage intensiteit minder wordt gebruikt en het aandeel van een energiedrager met hogere intensiteit daardoor toeneemt, kan de gemiddelde intensiteit onder bepaalde omstandigheden minder gunstig uitvallen. De invloed van de ORC op de FuelEU-intensiteit is dus niet automatisch positief. Ook de motorconfiguratie kan relevant zijn. De FuelEU-methodiek houdt voor bepaalde brandstoffen en motoruitvoeringen rekening met specifieke emissiegegevens.

Bij gasvormige brandstoffen kan bijvoorbeeld de verwerking van methaanemissies en methaanslip afhankelijk zijn van de toepasselijke gegevens en het type brandstofverbruiker. Wanneer de ORC-productie de inzet van verschillende motoren verandert, moet daarom worden vastgesteld of dit gevolgen heeft voor de relevante energiemix en emissieberekening. Een gewijzigde generatorbelasting vormt echter geen zelfstandige grond om voorgeschreven emissiefactoren naar eigen inzicht aan te passen. De berekening moet aansluiten op de gegevens en methoden die de verordening voor de betreffende brandstoffen en motorconfiguraties toestaat.

Ook andere energiedragers kunnen de gemiddelde intensiteit beïnvloeden. Wanneer bijvoorbeeld het gebruik van walstroom gelijk blijft terwijl minder brandstofenergie aan boord nodig is, kan de verhouding tussen de verschillende energiebronnen veranderen. De uitkomst moet dan worden bepaald volgens de specifieke regels voor de betreffende energiebronnen en de geografische en technische reikwijdte van FuelEU Maritime.

Voor de businesscase moet daarom onderscheid worden gemaakt tussen twee effecten. Het eerste is de vermindering van de totale hoeveelheid gebruikte energie, die de omvang van de compliance balance kan beïnvloeden zonder dat de intensiteit verandert. Het tweede effect is een eventuele wijziging van de gewogen gemiddelde broeikasgasintensiteit doordat de verhouding tussen energiedragers of andere toegestane berekeningsparameters verandert.

Wanneer beide effecten optreden, moeten de gemiddelde intensiteit en de nalevingsbalans voor de volledige gewijzigde situatie opnieuw worden bepaald. De invloed van de gewijzigde energiemix mag daarbij niet los worden beoordeeld van de lagere energiehoeveelheid. De financiële waarde ontstaat vervolgens pas wanneer duidelijk is welke nalevingskosten of mogelijkheden om het saldo te benutten door deze veranderingen werkelijk worden beïnvloed.

Wie profiteert daadwerkelijk van minder ETS- en FuelEU-kosten?

Voor de WHRS-businesscase is belangrijk dat de financiële voordelen terechtkomen bij de partij die de investering draagt, of dat daarover voldoende duidelijke afspraken bestaan. De geregistreerde scheepseigenaar, de technisch verantwoordelijke maatschappij en de commerciële exploitant hoeven immers niet dezelfde onderneming te zijn. Ook de partij die de brandstof betaalt, hoeft niet degene te zijn die een ORC-installatie aanschaft. Wanneer bijvoorbeeld een scheepseigenaar de WHRS financiert terwijl een charterer de brandstofkosten draagt, kan de directe brandstofbesparing vooral bij die charterer ontstaan.

Voor EU ETS moet daarnaast onderscheid worden gemaakt tussen de formele nalevingsverantwoordelijkheid en de economische verdeling van emissiekosten. De ETS-verplichting rust op de daarvoor aangewezen shipping company. Dit kan de geregistreerde scheepseigenaar zijn of een volgens de toepasselijke regels gemachtigde maatschappij die verantwoordelijk is voor de toepassing van de International Safety Management Code (ISM). Deze onderneming blijft verantwoordelijk voor het inleveren van de vereiste emissierechten.

Artikel 3gc van Richtlijn 2003/87/EG voorziet daarnaast in een aanspraak op vergoeding wanneer een andere partij op grond van de betreffende contractuele verhouding uiteindelijk verantwoordelijk is voor de aankoop van brandstof of de commerciële operatie van het schip. Bij die commerciële operatie gaat het onder meer om de vervoerde lading, route en snelheid. De wettelijke aanspraak op vergoeding verandert niet welke onderneming verantwoordelijk blijft voor de ETS-naleving.

Voor een WHRS-investering betekent dit dat minder benodigde emissierechten niet automatisch een even grote financiële besparing voor de scheepseigenaar opleveren. Wanneer de ETS-kosten aan een andere partij worden doorbelast, kan ook de economische waarde van een lagere emissierechtenverplichting in belangrijke mate bij die partij terechtkomen. De uitkomst hangt af van de wettelijke regels, de werkelijke kostenverdeling en de toepasselijke commerciële afspraken. Een lagere formele emissierechtenverplichting moet daarom worden onderscheiden van de kasstroombesparing die de investerende partij daadwerkelijk ontvangt.

FuelEU Maritime kent eveneens een onderscheid tussen de formele nalevingsverantwoordelijkheid en de contractuele kostenverdeling. De verantwoordelijke maatschappij is binnen dit regelgevingskader de onderneming die de ISM-verantwoordelijkheid voor het schip draagt. Dit kan de scheepseigenaar zijn, maar ook een andere organisatie. Deze maatschappij blijft verantwoordelijk voor de FuelEU-naleving en de betaling van eventuele boetes. De verordening laat ruimte voor contractuele afspraken waarbij commerciële exploitanten of brandstofleveranciers onder bepaalde voorwaarden de betrokken maatschappij voor FuelEU-boetes vergoeden.

Ook de verdeling van poolingkosten, de commerciële waarde van een positief nalevingssaldo of andere overeengekomen voordelen kan afhankelijk zijn van de contractuele afspraken. Voor de WHRS-businesscase moet daarom worden vastgesteld wie de apparatuur financiert, wie het onderhoud betaalt, wie de brandstofkosten draagt en welke partij eventuele ETS- en FuelEU-voordelen ontvangt.

Een installatie kan voor het schip als geheel economische waarde creëren terwijl het financiële voordeel voor de investerende eigenaar beperkter blijft. Omgekeerd kunnen voldoende duidelijke afspraken over het delen van besparingen of vergoedingen de investeringspositie verbeteren. De financiële beoordeling moet echter uitgaan van de daadwerkelijk geldende of voldoende onderbouwde afspraken. Een theoretisch voordeel op scheepsniveau mag niet automatisch als kasstroom voor de partij die de WHRS financiert worden opgenomen.

Hoe voorkomt u dubbeltelling van brandstof-, ETS- en FuelEU-voordelen?

De fysieke energiebesparing van een WHRS ontstaat doordat het schip minder energie op een andere manier hoeft te produceren. Wanneer hierdoor minder brandstof wordt verbruikt, vormt deze vermeden brandstof één technisch resultaat. Dat resultaat kan wel verschillende financiële gevolgen hebben. De hoeveelheid in te kopen brandstof kan afnemen, terwijl mogelijk ook minder ETS-emissierechten nodig zijn. Daarnaast kan de FuelEU-nalevingspositie veranderen.

Het is daarom op zichzelf niet onjuist om deze verschillende financiële gevolgen in dezelfde businesscase op te nemen. EU ETS en FuelEU Maritime kennen immers afzonderlijke wettelijke verplichtingen die naast de directe brandstofkosten kunnen bestaan. Wel moet worden voorkomen dat dezelfde kostenvermindering meerdere keren wordt gewaardeerd. Daarvoor moet bij iedere kasstroom duidelijk zijn welke kosten zonder WHRS zouden ontstaan en welk gedeelte door de installatie daadwerkelijk wordt vermeden.

Bij de brandstofkosten moet daarom bekend zijn welke componenten in de gebruikte prijs zijn opgenomen. Wanneer de berekening bijvoorbeeld uitgaat van een contractuele brandstofprijs of energietoeslag waarin bepaalde emissiekosten al zijn verwerkt, moet worden vastgesteld of een afzonderlijk ETS-voordeel daar nog bovenop mag worden meegenomen. Ook de contractuele verrekening van emissierechtenkosten vraagt aandacht. Wanneer een lagere ETS-verplichting al leidt tot een kleinere kostenvergoeding van een charterer, kan dezelfde vermindering niet zonder verdere beoordeling nogmaals als volledig financieel voordeel voor de eigenaar worden opgenomen.

Hetzelfde geldt voor de emissierechtenpositie van de onderneming. Wanneer reeds aangeschafte emissierechten door een lagere inleververplichting beschikbaar blijven, kan hun economische waarde worden beoordeeld. Diezelfde rechten mogen echter niet tegelijkertijd als volledig vermeden aankoopkosten en als afzonderlijke volledige verkoopopbrengst worden gewaardeerd. Beide benaderingen kunnen betrekking hebben op dezelfde vrijgevallen waarde.

Bij FuelEU Maritime moet vooral onderscheid worden gemaakt tussen het nalevingssaldo en de financiële afwikkeling daarvan. Een kleiner negatief saldo kan bijvoorbeeld betekenen dat minder poolingruimte nodig is of dat een lagere resterende FuelEU-boete verschuldigd wordt. Wanneer de businesscase al rekening houdt met lagere poolingkosten voor hetzelfde tekort, mag niet automatisch ook de volledige theoretische boetevermindering worden toegevoegd. Pooling en boetebetaling kunnen verschillende manieren zijn om hetzelfde nalevingstekort af te wikkelen.

De financiële berekening moet daarom aansluiten op de nalevingsstrategie die werkelijk wordt verwacht. Bij een positief saldo moet eveneens worden vastgesteld of het overschot daadwerkelijk via banking of pooling kan worden benut. Een theoretisch positief nalevingssaldo is niet automatisch gelijk aan een gegarandeerde verkoopopbrengst. De commerciële waarde moet worden onderscheiden van de rekenkundige omvang van het saldo.

Ook de netto elektriciteitsproductie van de ORC moet consistent zijn verwerkt. Wanneer het elektrische hulpverbruik al in de netto energieopbrengst is meegenomen, mag dezelfde elektriciteit niet opnieuw van de brandstofbesparing worden afgetrokken. Omgekeerd mogen noodzakelijke pompen, koelvoorzieningen of andere aanvullende verliezen die nog buiten de netto systeemgrens vallen niet worden genegeerd. Anders kan de fysieke besparing en daarmee de financiële opbrengst te gunstig worden berekend.

Zo ontstaat één samenhangende technische uitgangssituatie voor de werkelijk vermeden brandstof. Daaruit worden vervolgens de directe brandstofkosten, de verandering van de ETS-kosten en eventuele FuelEU-kasstromen afzonderlijk afgeleid. Het doel is niet om zoveel mogelijk theoretische voordelen bij elkaar op te tellen. Bepalend is welke aanvullende financiële waarde de WHRS daadwerkelijk kan realiseren zonder dezelfde energie, emissierechten of nalevingskosten meermaals mee te nemen.

Hoe veranderen ETS- en FuelEU-voordelen gedurende de gebruiksduur?

Een investering in restwarmte-terugwinning wordt doorgaans over meerdere exploitatiejaren beoordeeld. De financiële gevolgen van EU ETS en FuelEU Maritime kunnen gedurende deze periode veranderen, ook wanneer de technische prestaties van de WHRS vergelijkbaar blijven. Bij EU ETS vormt de emissierechtenprijs een belangrijke onzekerheid. De marktwaarde van emissierechten kan veranderen, waardoor dezelfde hoeveelheid vermeden broeikasgasemissies in verschillende jaren een andere financiële waarde vertegenwoordigt.

Voor de businesscase moet daarom duidelijk zijn welke prijsverwachtingen worden gehanteerd. Ook moet worden onderzocht hoe de financiële uitkomst reageert wanneer deze verwachtingen niet worden gerealiseerd. Het vaarprofiel kan eveneens veranderen. Wanneer het schip een groter gedeelte van zijn activiteiten binnen de ETS-reikwijdte uitvoert, kan een groter deel van de totale WHRS-emissiereductie relevant worden voor de emissierechtenverplichting.

Wanneer minder activiteiten binnen die reikwijdte vallen, kan de financiële ETS-waarde juist afnemen. De technische brandstofbesparing hoeft daarbij niet in dezelfde verhouding te veranderen. Daarnaast kunnen wettelijke toepassingsgebieden veranderen. Voor offshorevaartuigen vanaf 5.000 GT is bijvoorbeeld vanaf het emissiejaar 2027 een uitbreiding van de ETS-emissierechtenverplichting voorzien, volgens de daarvoor geldende regels.

De businesscase moet daarom aansluiten op het scheepstype en de jaren waarin het schip naar verwachting wordt geëxploiteerd. Een wettelijke verplichting die pas later van toepassing wordt, mag niet zonder verdere onderbouwing al aan eerdere exploitatiejaren worden toegerekend.

FuelEU Maritime kent een stapsgewijze aanscherping van de toegestane broeikasgasintensiteit. Vanaf 2025 geldt een reductie van 2% ten opzichte van de referentiewaarde van 91,16 g CO₂e/MJ. Vanaf 2030 bedraagt deze reductie 6%, waarna de vereiste reducties in latere perioden verder worden aangescherpt. Daardoor kan de nalevingspositie van een schip gedurende de economische gebruiksduur veranderen. Een schip dat aanvankelijk nog een positief nalevingssaldo heeft, kan bij strengere grenzen een kleiner overschot krijgen of een tekort ontwikkelen.

Ook de mogelijke financiële waarde van restwarmte-terugwinning kan daardoor veranderen. Een WHRS die in een bepaald jaar vooral de omvang van een positief saldo vermindert, kan onder andere omstandigheden in een later jaar juist helpen om een negatief tekort te verkleinen. Deze toekomstige financiële effecten liggen echter niet automatisch vast. Ook de brandstofmix, motorconfiguratie, poolingafspraken en commerciële exploitatie kunnen veranderen.

De geografische reikwijdte verdient eveneens afzonderlijke aandacht. Voor EU ETS zijn Noorwegen en IJsland opgenomen in het relevante EER-kader. Voor FuelEU Maritime geldt in november 2026 een andere situatie, omdat de verordening nog niet op dezelfde manier in de EER-overeenkomst is opgenomen. Noorse en IJslandse havens worden daarom voorlopig als havens van derde landen behandeld voor FuelEU Maritime. De Noorse maritieme autoriteit heeft in augustus 2026 gemeld dat FuelEU Maritime in Noorwegen op zijn vroegst op 1 januari 2028 in werking kan treden.

Daardoor kan een reis tussen bijvoorbeeld Nederland en Noorwegen onder EU ETS een andere geografische dekking hebben dan onder FuelEU Maritime. Voor de financiële beoordeling moet deze actuele situatie worden meegenomen, terwijl toekomstige wijzigingen van de toepasselijkheid opnieuw moeten worden gecontroleerd.

Ook de timing van de financiële kasstromen kan verschillen. De brandstofbesparing ontstaat tijdens de exploitatie, terwijl ETS-emissierechten volgens de jaarlijkse nalevingsprocedure worden ingeleverd. FuelEU Maritime kent eveneens een jaarlijkse rapportage-, verificatie- en afwikkelingscyclus, met eigen termijnen voor onder meer pooling en eventuele boetebetaling. De financiële gevolgen van beide systemen hoeven daardoor niet op hetzelfde moment te ontstaan.

Voor een investeringsberekening op basis van netto contante waarde kan dit verschil relevant zijn. Het moment waarop een uitgave wordt vermeden of een opbrengst beschikbaar komt, beïnvloedt immers ook de huidige waarde van die kasstroom. De businesscase moet daarom worden gebaseerd op zowel de verwachte technische energiebesparing als de financiële en regelgevende omstandigheden gedurende de gehele economische gebruiksduur.

Hoe verwerkt u ETS- en FuelEU-effecten in terugverdientijd en netto contante waarde?

De financiële beoordeling begint bij de volledige WHRS-investering en de hoeveelheid energie die tijdens de exploitatie daadwerkelijk wordt bespaard. De projectkosten worden daarbij verbonden met de netto elektriciteitsproductie, de vermeden brandstof en de relevante aanvullende exploitatie- en onderhoudskosten. Deze uitgangspositie vormt de basis om de financiële bijdrage van EU ETS en FuelEU Maritime afzonderlijk te beoordelen. Eerst moet duidelijk zijn welke netto financiële waarde de installatie uit de directe energiebesparing kan realiseren.

Vervolgens wordt per relevante periode bepaald hoeveel ETS-emissies door de WHRS kunnen worden vermeden. De waarde daarvan wordt gekoppeld aan de toepasselijke geografische dekking, de verwachte emissierechtenprijs en de manier waarop de lagere verplichting financieel doorwerkt bij de betrokken onderneming. Voor FuelEU Maritime wordt afzonderlijk vastgesteld hoe het lagere energiegebruik en een eventuele wijziging van de brandstofmix het nalevingssaldo beïnvloeden.

Daarna wordt bepaald of deze verandering leidt tot een lagere verwachte nalevingsuitgave, een andere poolingvergoeding of een voldoende onderbouwde verandering van de waarde van beschikbare nalevingsruimte. Een kleiner negatief saldo mag niet automatisch als een even groot bedrag aan bespaarde FuelEU-boete worden behandeld. Wanneer pooling wordt verwacht, moet de financiële waardering aansluiten op de betreffende afspraken.

Wanneer een resterende boete waarschijnlijk is, wordt de mogelijke vermindering volgens de toepasselijke boeteberekening bepaald. De gekozen financiële verwerking moet dus passen bij de nalevingsstrategie die werkelijk wordt verwacht. Ook de contractuele toerekening moet bekend zijn. Een besparing die bij de commerciële exploitant ontstaat, kan niet automatisch als kasstroom voor de eigenaar worden opgenomen wanneer deze de WHRS financiert.

De zo bepaalde financiële effecten worden vervolgens gecombineerd met de oorspronkelijke brandstofbesparing en de aanvullende exploitatiekosten. Wanneer de ETS- en FuelEU-voordelen daadwerkelijk aan de investeerder toekomen, kunnen zij de jaarlijkse netto kasstromen verhogen. Dit kan de eenvoudige terugverdientijd verkorten. Hoe groot het effect is, hangt af van de volledige investering, de omvang van de jaarlijkse netto besparingen en het moment waarop de financiële voordelen worden gerealiseerd.

Een eenvoudige terugverdientijd houdt echter geen rekening met de tijdswaarde van geld. Ook kunnen belangrijke toekomstige onderhoudskosten of veranderingen in de nalevingspositie daardoor onvoldoende zichtbaar worden. De netto contante waarde kan daarom een vollediger beeld geven. Bij deze methode worden de verwachte toekomstige kasstromen met een passende disconteringsvoet omgerekend naar hun huidige waarde.

De directe brandstofbesparing, vermeden ETS-kosten, eventuele FuelEU-kasstromen en aanvullende exploitatiekosten worden daarbij op een consistente basis verwerkt. Ook de volledige investeringsuitgaven moeten volgens dezelfde financiële uitgangspunten worden meegenomen. De resterende economische gebruiksduur van het schip blijft daarbij belangrijk. Een financieel voordeel dat pas na de verwachte verkoop of buitenbedrijfstelling ontstaat, kan niet zonder verdere onderbouwing volledig aan de huidige investeerder worden toegerekend.

Wanneer de regelgevingsvoordelen onzeker zijn, moet dit eveneens herkenbaar blijven. Een WHRS kan bijvoorbeeld al economisch aantrekkelijk zijn op basis van de directe brandstofbesparing. In dat geval vormen vermeden ETS-kosten en mogelijke FuelEU-voordelen aanvullende financiële waarde. Anders ligt het wanneer de netto contante waarde uitsluitend positief wordt bij hoge toekomstige ETS-prijzen of nog niet vastgelegde poolingvergoedingen. De investering is dan sterker afhankelijk van externe markt- en nalevingsomstandigheden.

De netto contante waarde laat zien hoeveel deze kasstromen bijdragen aan de verwachte financiële uitkomst, maar bewijst niet dat alle geprojecteerde voordelen daadwerkelijk zullen ontstaan. De onderliggende aannames blijven daarom belangrijk voor de interpretatie van het resultaat. De directe energiebesparing en aanvullende regelgevingswaarde moeten binnen de financiële beoordeling afzonderlijk herkenbaar blijven. Zo wordt duidelijk welke waarde de WHRS zelfstandig uit het lagere energiegebruik haalt en welk gedeelte afhankelijk is van toekomstige emissie- en nalevingskosten.

Welke scenario's maken de financiële bijdrage van EU ETS en FuelEU betrouwbaar zichtbaar?

Een betrouwbare WHRS-businesscase onderzoekt niet uitsluitend één verwachting over toekomstige emissierechtenprijzen en FuelEU-nalevingskosten. De financiële uitkomst kan veranderen door marktprijzen, nalevingssaldi, vaarprofielen, brandstofkeuze en de contractuele verdeling van kosten. Daarom moeten deze factoren in een gevoeligheidsanalyse worden beoordeeld. Het uitgangspunt is de verwachte netto energieproductie van de WHRS onder de relevante bedrijfsomstandigheden.

Daarbij worden de motorbelasting, beschikbare restwarmte, koelcondities, het eigen hulpverbruik en de werkelijk bruikbare elektriciteit gezamenlijk meegenomen. Vervolgens wordt vastgesteld hoeveel brandstof door deze elektriciteitsproductie daadwerkelijk wordt vermeden. Deze brandstofbesparing vormt de technische basis voor de verdere financiële scenario's. De hoeveelheid vermeden brandstof mag daarbij niet zonder nieuwe technische onderbouwing veranderen uitsluitend omdat een andere emissierechtenprijs of nalevingswaarde wordt onderzocht.

Eerst wordt beoordeeld welke kasstromen ontstaan uit vermeden brandstofkosten, zonder aanvullende regelgevingsvoordelen te veronderstellen. Zo wordt zichtbaar welke financiële waarde de installatie rechtstreeks uit de scheepsexploitatie kan realiseren. Daarna kunnen de voldoende onderbouwde ETS-effecten worden toegevoegd. Daarbij wordt onderzocht hoe de waarde verandert bij verschillende aannames over emissierechtenprijzen en het gedeelte van de exploitatie dat onder EU ETS valt.

Een hogere ETS-prijs verandert de technische brandstofbesparing niet, maar kan de financiële waarde van de vermeden emissierechten vergroten. Een ander vaargebied kan juist veranderen welk gedeelte van de totale emissiereductie binnen het ETS-toepassingsgebied valt.

Voor FuelEU Maritime is vooral de verwachte nalevingspositie relevant. Bij een negatief saldo wordt onderzocht of een kleiner tekort leidt tot minder poolingkosten, een lagere resterende boete of een andere voldoende onderbouwde financiële besparing. Bij een positief saldo wordt beoordeeld of een kleiner overschot werkelijk gevolgen heeft voor toekomstige naleving of commerciële poolingafspraken. Een kleinere positieve compliance balance wordt daarbij niet automatisch als een direct financieel nadeel behandeld.

Ook de verdere aanscherping van de intensiteitsgrenzen kan in de scenario's worden meegenomen. Een schip kan gedurende een toekomstige periode immers een andere nalevingspositie hebben dan in het eerste jaar waarin de WHRS wordt gebruikt.

De brandstofmix vormt eveneens een belangrijke variabele. Wanneer een schip tijdens de economische gebruiksduur overstapt op een andere brandstof, kunnen de directe brandstofkosten, ETS-emissies en FuelEU-intensiteit veranderen. Daardoor kan ook de financiële waarde van dezelfde hoeveelheid netto ORC-elektriciteit anders worden. Bij een dergelijke wijziging moet bovendien worden beoordeeld of de beschikbare restwarmte en de technische ORC-prestaties voldoende vergelijkbaar blijven.

De contractuele verdeling vormt een afzonderlijke onzekerheid. Een financieel voordeel voor het schip als geheel heeft voor de investerende partij alleen de betreffende waarde wanneer deze partij het voordeel daadwerkelijk ontvangt of via een voldoende onderbouwde overeenkomst kan benutten. De kasstromen moeten daarom aansluiten op de verwachte exploitatie- en charterafspraken. Een theoretische vermindering van emissie- of nalevingskosten mag niet automatisch aan de verkeerde partij worden toegerekend.

Ook het aantal geschikte WHRS-bedrijfsuren kan veranderen. Wanneer minder restwarmte beschikbaar is, kan de netto elektriciteitsproductie afnemen, waardoor zowel de brandstofbesparing als de vermeden ETS-emissies kleiner worden. Voor FuelEU Maritime kan tegelijkertijd de relevante hoeveelheid gebruikte energie veranderen, met mogelijke gevolgen voor de gemiddelde intensiteit en nalevingsbalans. Deze effecten moeten worden beoordeeld vanuit dezelfde gewijzigde scheepsconfiguratie.

De scenario's moeten daarom technisch en financieel samenhangend blijven. Een lagere motorbelasting mag bijvoorbeeld niet zonder onderbouwing worden gecombineerd met het oorspronkelijke maximale ORC-vermogen. Ook mogen een vermeden FuelEU-boete en een vermeden poolingvergoeding voor hetzelfde nalevingstekort niet automatisch als twee onafhankelijke voordelen worden opgeteld. De berekening moet aansluiten op de manier waarop het betreffende tekort daadwerkelijk zou worden afgewikkeld.

De gevoeligheidsanalyse moet vooral laten zien hoeveel de aanvullende regelgevingswaarde aan de investering bijdraagt en welke aannames daarvoor het belangrijkst zijn. Wanneer de WHRS ook zonder ETS- en FuelEU-voordelen voldoende financieel perspectief biedt, is de economische basis minder afhankelijk van toekomstige veranderingen in deze regels en kosten.

Wanneer de investering uitsluitend aantrekkelijk wordt bij hoge toekomstige ETS-prijzen of gunstige FuelEU-poolingafspraken, vraagt de onderbouwing van deze kasstromen extra aandacht. De resultaten worden vervolgens beoordeeld over de resterende economische gebruiksduur en volgens de financiële criteria van de investeerder. Zo wordt zichtbaar of de directe brandstofbesparing voldoende waarde biedt en in welke mate de verwachte regelgevingsvoordelen het investeringsresultaat beïnvloeden.

Wanneer zijn EU ETS en FuelEU Maritime werkelijk waardevol voor de WHRS-businesscase?

EU ETS en FuelEU Maritime kunnen de financiële waarde van restwarmte-terugwinning vergroten, maar alleen voor zover de installatie aantoonbaar de relevante verplichtingen en kosten verandert. Onder EU ETS ontstaat een mogelijk voordeel wanneer de WHRS brandstof bespaart en daardoor minder broeikasgasemissies veroorzaakt waarvoor emissierechten moeten worden ingeleverd. De financiële waarde hangt af van de hoeveelheid vermeden emissies binnen het toepassingsgebied, de relevante emissierechtenprijs en de partij die de kosten daadwerkelijk draagt.

Onder FuelEU Maritime ligt de situatie anders. Bij een gelijkblijvende energiemix kan minder energiegebruik de gemiddelde broeikasgasintensiteit ongewijzigd laten, terwijl de omvang van de compliance balance wel verandert. Bij een negatief nalevingssaldo kan een WHRS het tekort verkleinen. Dit kan financiële waarde hebben wanneer daardoor minder poolingruimte nodig is of een lagere resterende FuelEU-boete ontstaat.

Bij een positief saldo kan dezelfde energiebesparing juist de omvang van het beschikbare overschot verminderen. Een mogelijk financieel nadeel daarvan moet echter worden gebaseerd op de werkelijke mogelijkheden voor banking of pooling en niet op een veronderstelde gegarandeerde verkoopprijs.

De financiële gevolgen van beide systemen zijn daarom niet rechtstreeks vergelijkbaar. EU ETS koppelt vermeden emissies aan een lagere emissierechtenverplichting, terwijl FuelEU Maritime het energiegebruik verbindt met de gemiddelde broeikasgasintensiteit en de omvang van het nalevingssaldo. Vervolgens bepaalt de feitelijke nalevingsstrategie welke financiële gevolgen uit deze FuelEU-berekening ontstaan. Dezelfde verandering van het saldo kan daardoor bij verschillende ondernemingen een andere economische betekenis hebben.

Voor een verantwoord investeringsbesluit wordt eerst de netto energieopbrengst van de WHRS vastgesteld en vertaald naar de brandstof die daadwerkelijk minder wordt gebruikt. Daarbij moeten de relevante hulpverbruikers, de gewijzigde motorbelasting en eventuele aanvullende systeemverliezen voldoende zijn verwerkt. Vervolgens worden de directe brandstofkosten, mogelijke ETS-voordelen en afzonderlijke FuelEU-effecten per relevante periode berekend. De geografische reikwijdte, toepasselijke emissiegrondslagen en contractuele kostenverdeling blijven daarbij bepalend.

Ook moet duidelijk blijven welke voordelen voldoende zeker zijn, welke afhankelijk zijn van toekomstige marktprijzen of nalevingsafspraken en welke kasstromen daadwerkelijk aan de investerende partij toekomen. De verschillende financiële gevolgen van dezelfde energiebesparing mogen worden meegenomen wanneer ze afzonderlijk ontstaan. Daarbij moet echter worden voorkomen dat brandstofkosten, emissierechten of nalevingssaldi meerdere keren als hetzelfde voordeel worden gewaardeerd.

De voldoende onderbouwde ETS- en FuelEU-effecten kunnen vervolgens worden verwerkt in de terugverdientijd en netto contante waarde van de volledige WHRS-investering. Daarbij worden ook de aanvullende exploitatiekosten, mogelijke wijzigingen van de nalevingspositie en de resterende economische gebruiksduur meegenomen.

De economische aantrekkelijkheid wordt daarmee niet uitsluitend bepaald door het aantal kilowatturen dat de installatie produceert of de hoeveelheid broeikasgassen die zij helpt vermijden. Bepalend is welke directe energiekosten en aanvullende nalevingskosten gedurende de economische gebruiksduur daadwerkelijk worden bespaard en in hoeverre deze voordelen beschikbaar zijn voor de partij die de investering financiert.

Door de technische brandstofbesparing, wettelijke verplichtingen en werkelijke financiële kasstromen afzonderlijk vast te stellen, wordt duidelijk hoeveel EU ETS en FuelEU Maritime daadwerkelijk bijdragen aan de businesscase van restwarmte-terugwinning. Daarmee kan ook worden beoordeeld of de investering zelfstandig voldoende financiële waarde oplevert of in belangrijke mate afhankelijk blijft van toekomstige emissierechtenprijzen en FuelEU-nalevingsafspraken.

Dit artikel binnen de reeks

Vermeden brandstof heeft onder EU ETS en FuelEU Maritime niet automatisch dezelfde financiële waarde. Of deze voordelen opwegen tegen de investering, hangt ook af van de gevoeligheid voor minder bedrijfsuren en hogere inbouwkosten. Wanneer motorwarmte al nuttig wordt gebruikt, vraagt bovendien de berekening van de extra besparing bij bestaand warmtegebruik aandacht. Niet iedere nieuwe warmteafname levert immers een aanvullende brandstofbesparing op. Deze samenhang tussen energiegebruik, nalevingskosten en investering staat centraal binnen de businesscase en het investeringsbesluit voor WHRS-installaties.