Hoe meet u de netto elektriciteitsproductie van een restwarmte-terugwininstallatie aan boord?
Auteur: Jeroen Berger • Publicatiedatum:
De netto elektriciteitsproductie van een restwarmte-terugwininstallatie wordt vastgesteld door de werkelijk opgewekte elektriciteit te meten en daarvan het relevante eigen elektriciteitsverbruik af te trekken. Bij een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) kan de generator elektriciteit produceren terwijl pompen, koelvoorzieningen en andere onderdelen gelijktijdig energie verbruiken. De bruto generatorproductie is daardoor niet automatisch gelijk aan de netto bijdrage aan het boordnet.
Voor een betrouwbare meting moeten vooraf de elektrische meetpunten, de systeemgrens en de betrokken hulpverbruikers worden vastgelegd. Vervolgens worden de geproduceerde en verbruikte hoeveelheden actieve elektrische energie over dezelfde periode geregistreerd. Wanneer alle relevante energiestromen via één geschikt aansluitpunt lopen, kan de netto uitwisseling rechtstreeks worden gemeten. Bij afzonderlijke voedingen of gedeelde scheepsvoorzieningen kunnen aanvullende metingen en berekeningen nodig zijn.
Ook de motorbelasting, beschikbare restwarmte, koelcondities en bedrijfsstatus moeten worden geregistreerd om de gemeten prestaties te kunnen verklaren. Zo wordt duidelijk hoeveel elektriciteit de WHRS werkelijk levert, onder welke omstandigheden deze productie plaatsvindt en welk gedeelte als aanvullende elektrische bijdrage aan het schip kan worden toegerekend. De daaruit voortvloeiende brandstofbesparing moet vervolgens afzonderlijk worden beoordeeld.
Wat is het verschil tussen bruto en netto elektriciteitsproductie?
Een restwarmte-terugwininstallatie kan warmte uit bijvoorbeeld uitlaatgassen en motorkoelwater gebruiken om elektriciteit op te wekken. Bij een Organic Rankine Cycle (ORC) wordt daarvoor een organisch werkmedium verwarmd en door een expansiemachine geleid. Deze drijft een generator aan die elektrisch vermogen produceert. Een stoomgebaseerde WHRS kan eveneens een turbine-generator gebruiken, maar werkt met een ander thermodynamisch proces. De elektriciteit die de generator produceert, wordt als bruto elektrische productie beschouwd zolang het benodigde hulpverbruik nog niet is afgetrokken. Deze productie kan met een geschikt meetpunt aan de generatoruitgang worden vastgesteld. Wanneer de generator via vermogenselektronica op het boordnet is aangesloten, kan verderop in de installatie minder elektrisch vermogen beschikbaar zijn door omzettingsverliezen.
Bij de netto elektriciteitsproductie wordt ook rekening gehouden met de energie die de WHRS zelf nodig heeft om te functioneren. Bij een ORC gaat het bijvoorbeeld om de werkmediumpomp, eventuele pompen in tussenkringen, aanvullende koelvoorzieningen en regelapparatuur. Welke verbruikers precies meetellen, hangt af van de gekozen installatie en de systeemgrens waarbinnen de netto productie wordt bepaald. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen het netto vermogen van een afzonderlijke ORC-module en de netto elektrische uitwisseling van de complete WHRS met het boordnet. Een module kan bepaalde hulpverbruikers al in de opgegeven netto waarde verwerken, terwijl andere voorzieningen elders in de machinekamer zijn aangesloten. Beide waarden zijn dan niet zonder meer gelijk.
Wanneer alle relevante elektrische energiestromen via één gemeenschappelijk aansluitpunt lopen, kan een geschikte bidirectionele energiemeter de netto uitwisseling rechtstreeks registreren. Tijdens elektriciteitsproductie stroomt energie van de WHRS naar het boordnet. Tijdens opstarten of stilstand kan de richting omkeren wanneer de installatie elektriciteit uit het boordnet opneemt. Zo'n meting geeft alleen de juiste netto waarde voor de gekozen systeemgrens wanneer de aansluiting uitsluitend de bedoelde energiestromen omvat. Worden bepaalde hulpverbruikers via andere aansluitingen gevoed, dan is hun elektriciteitsverbruik niet automatisch in de gemeten netto uitwisseling opgenomen. Dit verbruik moet afzonderlijk worden vastgesteld wanneer het binnen de gekozen systeemgrens valt.
Voor de volledige aanvullende elektrische bijdrage aan het schip kan ook de invloed op bestaande scheepsvoorzieningen relevant zijn. Wanneer een al aanwezige koelwaterpomp door de WHRS meer elektriciteit gaat verbruiken, behoort die toename tot de gevolgen van de nieuwe installatie. Het extra verbruik is echter niet noodzakelijk zichtbaar op de elektrische aansluiting van de WHRS. De rechtstreeks gemeten netto elektriciteitsuitwisseling op een bepaald aansluitpunt moet daarom worden onderscheiden van de aanvullende elektrische bijdrage van de volledige installatie aan het schip. Deze waarden kunnen gelijk zijn, maar hoeven dat niet wanneer gedeelde voorzieningen door de WHRS anders worden belast.
Ook vermogen en energie hebben een verschillende betekenis. Het actieve elektrische vermogen wordt uitgedrukt in kilowatt (kW) en beschrijft de productie of het verbruik op een bepaald moment. Actieve elektrische energie wordt uitgedrukt in kilowattuur (kWh) en geeft aan hoeveel elektriciteit gedurende een bepaalde periode is geproduceerd of verbruikt. Een momentane vermogenswaarde is daarom onvoldoende om de totale netto elektriciteitsproductie vast te stellen. Daarvoor moet de actieve elektrische energie rechtstreeks worden geregistreerd of moet het vermogen over de betreffende meetperiode worden geïntegreerd.
De netto elektriciteitsproductie volgt uiteindelijk uit de relevante geproduceerde en verbruikte elektrische energie binnen een vooraf vastgelegde systeemgrens. Die grens bepaalt welke waarden rechtstreeks kunnen worden gemeten en welke aanvullende gegevens nodig zijn om de volledige bijdrage aan het schip vast te stellen.
Waar moeten de elektrische meetpunten worden geplaatst?
De plaats van de elektrische meetpunten bepaalt welke energiestromen worden geregistreerd. Een meter aan de generatoruitgang kan de bruto elektriciteitsproductie vaststellen, maar laat niet automatisch zien hoeveel elektriciteit alle noodzakelijke hulpvoorzieningen samen verbruiken. Daarom begint een betrouwbare meetopstelling met het actuele elektrische eendraadsschema van het schip. Daarop moet zichtbaar zijn waar de WHRS-generator is aangesloten, welke eventuele vermogenselektronica aanwezig is en via welke voedingen de hulpcomponenten elektriciteit ontvangen. Ook moet duidelijk zijn op welk punt de installatie met het boordnet is verbonden.
Wanneer alle relevante productie- en verbruiksstromen via één gemeenschappelijk aansluitpunt lopen, kan een bidirectionele energiemeter de netto elektrische uitwisseling registreren. De meter moet zowel de hoeveelheid actieve elektrische energie als de richting van de energiestroom correct kunnen vaststellen. Afhankelijk van de meter worden de opgenomen en geleverde energie in afzonderlijke registers vastgelegd of wordt een netto energiewaarde geregistreerd. De gebruikte tekenconventie moet vooraf duidelijk zijn. Wanneer de WHRS gedurende een meetperiode meer elektriciteit levert dan opneemt, moet de registratie een netto levering aan het boordnet laten zien.
Bij hulpcomponenten die via andere verdeelborden worden gevoed, is een meting op uitsluitend de WHRS-aansluiting niet voldoende. Een tussenkringpomp kan bijvoorbeeld vanuit een bestaand machinekamerverdeelsysteem worden gevoed, terwijl de ORC-generator op het hoofdschakelbord is aangesloten. Het elektriciteitsverbruik van die pomp wordt dan niet automatisch door de meter op de generatoraansluiting geregistreerd. Voor zulke onderdelen kunnen afzonderlijke energiemeters nodig zijn. Bestaande meetgegevens kunnen eveneens bruikbaar zijn, mits de meetpunten, nauwkeurigheid en geregistreerde energiestromen geschikt zijn voor de beoogde beoordeling.
Ook de elektrische grootheid die wordt gemeten, moet correct zijn gekozen. Bij een wisselstroominstallatie is alleen een meting van de stroom of spanning onvoldoende om het werkelijk geproduceerde actieve vermogen te bepalen. Daarvoor moeten spanning en stroom, inclusief hun onderlinge elektrische relatie, correct worden verwerkt. Bij een driefasige aansluiting moeten de betrokken fasen op de juiste manier worden gemeten. Het totale actieve vermogen volgt uit de bijdragen van de afzonderlijke fasen. Een eventuele onbalans tussen de fasen moet daarbij correct door de meetapparatuur worden verwerkt.
Ook de vorm van de spanning en stroom kan van belang zijn. Wanneer vermogenselektronica vervormde golfvormen veroorzaakt, moet de meter onder die omstandigheden geschikt zijn om het werkelijke actieve vermogen betrouwbaar vast te stellen. Het schijnbare vermogen in kilovoltampère en het blindvermogen in kilovar mogen daarbij niet worden verward met het actieve vermogen. Voor de netto elektriciteitsproductie in kilowattuur is de actieve elektrische energie bepalend.
Verder moet de meetopstelling veranderingen in de energierichting correct registreren. Een WHRS kan tijdens het opstarten elektriciteit uit het boordnet opnemen, vervolgens elektriciteit leveren en tijdens het stoppen opnieuw energie gebruiken. Deze verschillende energiestromen moeten worden onderscheiden en volgens de gekozen meetrichting worden verwerkt. Ook mag andere apparatuur niet onbedoeld binnen de meetgrens vallen. Een meter op een gedeelde voedingskabel kan bijvoorbeeld zowel de WHRS als andere scheepsverbruikers registreren. De netto uitwisseling op die gezamenlijke aansluiting is dan niet automatisch gelijk aan de netto elektriciteitsproductie van uitsluitend de WHRS.
Bij de voorbereiding wordt daarom vastgelegd welke meetpunten de bruto generatorproductie registreren, waar afzonderlijke hulpverbruikers worden gemeten en op welk punt de netto uitwisseling met het boordnet wordt vastgesteld. Deze indeling moet overeenkomen met de werkelijke elektrische aansluitingen, zodat geen relevante energiestromen ontbreken of dubbel worden verwerkt.
Welk hulpverbruik moet bij de netto meting worden meegenomen?
Het eigen elektriciteitsverbruik van een WHRS bestaat uit de energie die nodig is om de warmteterugwinning en de bijbehorende ondersteunende voorzieningen te laten functioneren. Welke verbruikers relevant zijn, hangt af van de gekozen installatie en de manier waarop deze op bestaande scheepssystemen is aangesloten. Bij een ORC is de werkmediumpomp een noodzakelijk onderdeel van het thermodynamische proces. Deze brengt het vloeibare werkmedium na condensatie opnieuw op druk. Wanneer warmte via een afzonderlijke water- of thermische-oliekring wordt aangevoerd, kunnen ook de circulatiepompen van die tussenkring elektriciteit verbruiken.
Daarnaast kunnen regelapparatuur, ventilatoren, elektrische aandrijvingen en andere hulpcomponenten aanwezig zijn. Afhankelijk van de aansluiting en de beschikbare scheepskoeling kan de condensor bovendien aanvullende koelwatercirculatie nodig hebben. Niet alle voorzieningen hoeven binnen dezelfde module te zijn ondergebracht. Een ORC kan bijvoorbeeld worden geleverd met een geïntegreerde werkmediumpomp, terwijl de tussenkringpomp en benodigde koelwatervoorziening afzonderlijk in de machinekamer zijn opgesteld. Voor de netto elektriciteitsproductie van de volledige installatie moet duidelijk zijn welke van deze verbruikers binnen de gekozen systeemgrens vallen.
Wanneer alle betrokken energiestromen via dezelfde elektrische aansluiting lopen, worden deze in de netto uitwisseling op dat punt verwerkt. Hulpverbruikers met een afzonderlijke voeding moeten daarentegen apart worden gemeten of voldoende onderbouwd worden berekend als ze tot de gekozen systeemgrens behoren. Bij gedeelde scheepsvoorzieningen is een aanvullende beoordeling nodig. Een bestaande koelwaterpomp kan ook zonder WHRS in bedrijf zijn om motoren en andere machines te koelen. Wanneer deze pomp na aansluiting van de WHRS meer vermogen opneemt, is voor de aanvullende elektrische bijdrage vooral het verschil tussen het oorspronkelijke en het nieuwe verbruik relevant.
Het volledige pompverbruik mag dan niet automatisch als nieuw WHRS-verbruik worden beschouwd. Omgekeerd mag de toename niet buiten beschouwing blijven omdat de pomp al vóór de installatie aanwezig was. Om dit verschil betrouwbaar vast te stellen, moeten de oorspronkelijke en nieuwe bedrijfsomstandigheden voldoende vergelijkbaar zijn. Het pompvermogen kan namelijk ook veranderen door andere motorbelastingen, koelwaterdebieten of temperatuurregelingen. Wanneer deze omstandigheden verschillen, kan een rechtstreekse vergelijking aanvullende correcties vereisen.
Bij een afzonderlijk toegevoegde WHRS-pomp kan het extra elektriciteitsverbruik vaak rechtstreeks worden gemeten. Voor een bestaande gedeelde pomp kan een vergelijking met een representatieve uitgangssituatie of een technische berekening nodig zijn. In dat geval berust de aanvullende elektrische bijdrage niet volledig op rechtstreeks gemeten nieuwe verbruikers. Ook moet worden voorkomen dat hetzelfde hulpverbruik meerdere keren wordt afgetrokken. Wanneer een netto meting op de gemeenschappelijke WHRS-aansluiting het elektriciteitsverbruik van de werkmediumpomp al omvat, mag deze pomp niet opnieuw als afzonderlijke correctie worden verwerkt.
Hetzelfde geldt voor netto vermogensopgaven van leveranciers. Wanneer het interne hulpverbruik al in een opgegeven netto modulevermogen is verwerkt, moet uitsluitend worden vastgesteld welke noodzakelijke voorzieningen nog buiten deze waarde vallen. Het eigen verbruik kan bovendien met de bedrijfsomstandigheden veranderen. Bij een lagere warmte-invoer kan de generator minder elektriciteit produceren, terwijl bepaalde pompen en regelvoorzieningen nog steeds vermogen opnemen. Andere pompen kunnen juist worden teruggeregeld, waardoor hun verbruik afneemt.
Voor de netto elektriciteitsproductie over een langere periode moet daarom worden vastgesteld wanneer de verschillende hulpverbruikers functioneren en hoeveel elektriciteit ze onder die omstandigheden gebruiken. Ook tijdens opstarten, afschakelen en stand-by kan energieverbruik optreden. De WHRS kan bij het opstarten elektriciteit opnemen voordat de generator begint te leveren. Na het stoppen kunnen bepaalde pompen of beveiligingsvoorzieningen nog enige tijd actief blijven.
Wanneer de meetperiode deze bedrijfsfasen omvat, moet het bijbehorende verbruik in de elektrische energiebalans worden opgenomen. De netto productie tijdens een stabiel bedrijfspunt kan daardoor verschillen van de netto bijdrage over een volledige reis of een langere exploitatieperiode.
Hoe wordt het gemeten elektrische vermogen omgerekend naar netto energie?
Voor het bepalen van de netto elektriciteitsproductie moeten alle relevante geproduceerde en verbruikte hoeveelheden elektrische energie betrekking hebben op dezelfde meetperiode en een consistente systeemgrens. Een geschikte energiemeter registreert de actieve elektrische energie die gedurende een bepaalde periode door het aansluitpunt stroomt. Bij een meter met cumulatieve energieregisters kan de geproduceerde of opgenomen energie worden vastgesteld uit het verschil tussen de begin- en eindstand.
Wanneer de meter import en export afzonderlijk registreert, wordt de netto uitwisseling bepaald volgens de vooraf vastgelegde meetrichting. Voor een WHRS die elektriciteit aan het boordnet levert, kan dit bijvoorbeeld betekenen dat de opgenomen elektriciteit van de geleverde elektriciteit wordt afgetrokken. Het resultaat beschrijft dan de netto elektrische uitwisseling op het betreffende aansluitpunt. Hulpverbruik dat via andere voedingen plaatsvindt, moet afzonderlijk worden verwerkt wanneer dit binnen de gekozen systeemgrens valt.
Wanneer uitsluitend vermogensmetingen beschikbaar zijn, kan de elektrische energie worden berekend door het actieve vermogen over de meetperiode te integreren. Bij digitale registratie gebeurt dit met opeenvolgende vermogenswaarden en de tijdsduur waarop deze betrekking hebben. Daarbij moet duidelijk zijn wat de geregistreerde waarden voorstellen. Een systeem kan momentane vermogensmetingen opslaan, gemiddelde vermogens over een bepaald interval registreren of de elektrische energie al rechtstreeks integreren. Een gemiddelde vermogenswaarde in kilowatt mag niet zonder de bijbehorende tijdsduur als energie in kilowattuur worden behandeld.
Ook de kwaliteit en frequentie van de registratie zijn belangrijk. Wanneer het generatorvermogen snel verandert, kan een te grove registratie belangrijke variaties onvoldoende weergeven. Een energiemeter die de actieve energie rechtstreeks integreert, kan voor de totale energiehoeveelheid dan geschikter zijn dan een berekening op basis van een beperkt aantal opgeslagen momentane vermogenswaarden.
Bij gebruik van meerdere meters moeten alle registraties betrekking hebben op dezelfde begin- en eindtijd. De tijdsregistratie moet bovendien nauwkeurig genoeg zijn om veranderingen in generatorproductie en hulpverbruik aan dezelfde bedrijfsomstandigheden te koppelen. Wanneer meetgegevens uit verschillende boordbewakingssystemen afkomstig zijn, kan het nodig zijn de klokken en tijdstempels op een gemeenschappelijke tijdsbasis te brengen. Dat is vooral relevant wanneer apparatuur verschillende klokinstellingen gebruikt of het schip tijdens een reis andere tijdzones passeert.
Bij een langdurig stabiel bedrijfspunt kunnen kleine tijdsverschillen een beperkte invloed hebben op de totale energiehoeveelheid. Tijdens opstarten, afschakelen en snelle belastingwisselingen kunnen dezelfde afwijkingen echter leiden tot een verkeerde koppeling tussen productie en verbruik. De meetgegevens moeten daarom voldoende nauwkeurig in de tijd op elkaar aansluiten.
Ook perioden zonder generatorproductie moeten consequent worden verwerkt. Wanneer de WHRS geen elektriciteit levert, maar bepaalde hulpvoorzieningen wel energie opnemen, kan de netto elektrische bijdrage tijdens die periode negatief zijn. Voor het beoordelen van een stabiel bedrijfspunt kan een afzonderlijk meetvenster worden gekozen waarin de generator daadwerkelijk produceert. Wanneer het doel is de netto elektriciteit over een volledige reis of exploitatieperiode vast te stellen, moeten ook het relevante verbruik tijdens opstarten, stoppen en stilstand worden meegenomen.
De gekozen meetperiode bepaalt daarmee mede wat het resultaat beschrijft. Een netto energiehoeveelheid tijdens een stabiel bedrijfspunt kan niet zonder meer worden vergeleken met de netto energie over een volledige reis. Wanneer de registraties op elkaar zijn afgestemd, wordt de netto elektrische energie bepaald uit de gemeten productie en het relevante verbruik over dezelfde periode. Eventuele berekende correcties voor gedeelde voorzieningen moeten daarbij afzonderlijk herkenbaar blijven, zodat duidelijk is welk gedeelte van het resultaat rechtstreeks is gemeten.
Waarom moeten de warmtebron en koeling gelijktijdig worden gemeten?
Een elektrische energiemeter laat zien hoeveel elektriciteit de WHRS produceert, maar verklaart niet automatisch waarom de productie tijdens de meting verandert. Daarvoor zijn ook gegevens nodig over de beschikbare restwarmte en de omstandigheden waaronder de installatie deze warmte omzet. Bij terugwinning uit uitlaatgassen veranderen de gastemperatuur en het massadebiet met de motorbelasting. Daardoor kan het thermische vermogen dat aan de warmtewisselaar beschikbaar is, tijdens de vaart variëren. Een ORC die bij lagere motorbelasting minder elektriciteit produceert, functioneert daarom niet noodzakelijk slechter dan tijdens een eerdere meting bij een groter warmteaanbod.
Ook bij motorkoelwater hangt de beschikbare warmte af van de motorbelasting, koelwatercirculatie en temperatuurregeling. Voor een juiste interpretatie van de elektriciteitsproductie moeten daarom de relevante motorbelastingen, watertemperaturen en debieten bekend zijn. Wanneer de WHRS een afzonderlijke tussenkring gebruikt, kunnen de temperaturen van het warme medium bij de ORC-module belangrijk zijn om het directe bedrijfspunt vast te stellen. De oorspronkelijke uitlaatgastemperatuur beschrijft dan niet zelfstandig hoeveel warmte de ORC werkelijk ontvangt. De thermische meetpunten moeten daarom aansluiten op de warmteoverdracht die voor de gekozen installatie bepalend is.
Ook de koude zijde beïnvloedt het elektrische vermogen. Wanneer het koelwater warmer wordt, kan de condensatietemperatuur stijgen en de expansiemachine minder vermogen leveren. De generatorproductie kan daardoor afnemen terwijl het beschikbare warmtevermogen aan de warme zijde vrijwel gelijk blijft. Voor de prestatiebeoordeling moeten daarom ook de relevante koelwatertemperaturen en, waar nodig, de debieten of andere gegevens over de beschikbare koelcapaciteit worden geregistreerd.
De warmtebron- en koelgegevens moeten betrekking hebben op dezelfde periode als de elektrische meting. Wanneer een generatorvermogen bij hoge motorbelasting wordt gecombineerd met koelwatergegevens van een andere bedrijfsstand, ontstaat mogelijk een onjuist beeld van de omstandigheden waaronder de elektriciteit is geproduceerd. Bij een schip met meerdere motoren moet bovendien bekend zijn welke motoren tijdens de meting warmte leveren. Het bijschakelen, ontlasten of uitschakelen van afzonderlijke motoren kan de beschikbare warmtestromen veranderen, ook wanneer het totale geïnstalleerde motorvermogen gelijk blijft.
De thermische metingen zijn daarmee bedoeld om de elektrische prestaties te kunnen verklaren en beoordelen. Ze vervangen de elektrische energiemeting niet. Een berekende thermische warmte-invoer geeft inzicht in de hoeveelheid energie die beschikbaar kan zijn, maar bewijst niet hoeveel netto elektriciteit de generator daadwerkelijk heeft geleverd. Het onderscheid tussen meten en verklaren moet daarom duidelijk blijven. De elektrische meetwaarden bepalen de geproduceerde en verbruikte elektriciteit. De gegevens over warmtebron, koeling en motorbelasting beschrijven de bedrijfsomstandigheden en maken een vergelijking mogelijk met de prestaties die onder voldoende vergelijkbare condities verwacht mochten worden.
Hoe beïnvloeden het boordnet en wisselende bedrijfsstanden de meting?
De elektriciteitsproductie van een WHRS hangt niet alleen af van het beschikbare warmteaanbod. Ook de elektrische vraag aan boord en de samenwerking met andere energiebronnen kunnen bepalen hoeveel vermogen de installatie werkelijk produceert. Wanneer het boordnet voldoende elektriciteit kan opnemen, kan de WHRS een deel van de productie van bestaande generatorsets vervangen. Bij een lagere elektrische vraag kan het power-managementsysteem de WHRS-productie echter begrenzen.
De gemeten elektrische productie kan dan lager zijn dan onder dezelfde warmte- en koelcondities technisch mogelijk zou zijn. Dat verschil moet herkenbaar blijven in de bedrijfsregistratie, zodat een lagere productie niet ten onrechte wordt toegeschreven aan onvoldoende warmteaanbod of verminderde technische prestaties van de WHRS. Ook de bedrijfsstatus moet worden vastgelegd. Tijdens opstarten, normaal bedrijf, terugregeling en afschakelen kunnen de bruto generatorproductie en het hulpverbruik een andere verhouding hebben. De gemeten netto energie is daarom alleen goed te interpreteren wanneer duidelijk is welke bedrijfsfasen in de registratie zijn opgenomen.
Op schepen met meerdere generatorsets kan WHRS-elektriciteit bovendien de motorbelasting beïnvloeden. Wanneer de installatie warmte benut uit dezelfde motoren die door de opgewekte elektriciteit worden ontlast, kan ook de beschikbare restwarmte veranderen. De generatorproductie en de motorbelasting moeten dan in samenhang worden geregistreerd. De warmtebroncondities vóór de elektrische ontlasting hoeven immers niet gelijk te zijn aan de omstandigheden waaronder de uiteindelijke WHRS-productie plaatsvindt.
Bij batterijopslag, walstroom of andere elektrische energiebronnen kunnen aanvullende vermogensstromen ontstaan. Deze veranderen niet de betekenis van de rechtstreeks gemeten WHRS-productie, maar kunnen wel beïnvloeden hoeveel elektriciteit het boordnet op dat moment kan opnemen. Daarbij moet worden voorkomen dat de productie van verschillende energiebronnen door elkaar wordt gehaald. Een meter op een gemeenschappelijk schakelbord kan de gezamenlijke uitwisseling van meerdere generatoren, verbruikers en opslagsystemen registreren. Uit een verandering van die gezamenlijke energiewaarde kan niet zonder meer worden afgeleid hoeveel elektriciteit specifiek door de WHRS is geproduceerd.
Daarvoor zijn voldoende afzonderlijke metingen of een onderbouwde vermogensbalans nodig. Wanneer de WHRS-productie rechtstreeks op de eigen elektrische aansluiting wordt gemeten, kan deze beter worden onderscheiden van andere energiebronnen. Aanvullende boordnetgegevens blijven wel nodig om te verklaren waarom de productie op bepaalde momenten wordt beperkt.
Een lagere netto elektriciteitsproductie hoeft daardoor niet op een technisch probleem met de WHRS te wijzen. De oorzaak kan liggen bij minder beschikbare restwarmte, warmer koelwater, hoger hulpverbruik of een beperking van de elektrische afname. Pas wanneer deze omstandigheden samen met de gemeten energiestromen worden beoordeeld, kan de juiste betekenis aan het resultaat worden gegeven.
Hoe controleert u de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de meetgegevens?
Een goed gekozen meetpunt is noodzakelijk voor een betrouwbare WHRS-meting, maar garandeert niet dat de geregistreerde waarden juist zijn. Ook de meetapparatuur, eventuele meettransformatoren, elektrische aansluitingen en verwerking van de gegevens moeten geschikt zijn voor de beoogde beoordeling. Bij grotere elektrische aansluitingen worden vaak stroom- en spanningstransformatoren gebruikt om de elektrische grootheden aan de meetapparatuur aan te bieden. De ingestelde transformatieverhoudingen moeten overeenkomen met de werkelijk geïnstalleerde transformatoren. Een verkeerde verhouding kan rechtstreeks doorwerken in de geregistreerde vermogens- en energiewaarden.
Ook de nauwkeurigheid en eventuele faseafwijkingen van deze transformatoren kunnen de uitkomst beïnvloeden. Daarom moet niet uitsluitend naar de specificatie van de energiemeter worden gekeken, maar naar de meetketen als geheel. Bij driefasige metingen moet bovendien worden gecontroleerd of de stroom- en spanningssignalen aan de juiste fasen zijn gekoppeld. Wanneer deze signalen niet bij elkaar horen, kan de meter een onjuist actief vermogen registreren, zelfs wanneer de afzonderlijke stroom- en spanningswaarden aannemelijk lijken.
Ook de polariteit en meetrichting moeten juist zijn ingesteld. Een verkeerd aangesloten stroomtransformator kan ervoor zorgen dat een energiestroom als productie wordt geregistreerd terwijl de installatie in werkelijkheid elektriciteit opneemt, of omgekeerd. Bij een bidirectionele aansluiting is een verandering van de energierichting echter niet automatisch een meetfout. De WHRS kan tijdens het opstarten elektriciteit opnemen en tijdens normaal bedrijf elektriciteit leveren. De meetrichting moet daarom worden gecontroleerd bij een bekende bedrijfsstatus en volgens een vooraf vastgelegde tekenconventie.
De elektrische golfvorm kan eveneens van belang zijn. Wanneer de generator via vermogenselektronica is aangesloten, kunnen harmonischen en andere afwijkingen van zuiver sinusvormige spanningen en stromen optreden. De meetapparatuur moet geschikt zijn om onder de aanwezige elektrische omstandigheden het actieve vermogen betrouwbaar vast te stellen. Voor het meten van actieve energie zijn daarbij niet noodzakelijk dezelfde instrumenteigenschappen nodig als voor uitgebreid onderzoek naar de vermogenskwaliteit. Een energiemeter hoeft niet automatisch alle functies van een afzonderlijke power-quality-analyzer te hebben. De keuze hangt af van het meetdoel en de vereiste nauwkeurigheid.
Bij installatie en verificatie van de meettransformatoren, meters en elektrische aansluitingen moeten de toepasselijke elektrische veiligheidsvoorschriften en de voorschriften van de betrokken apparatuur worden gevolgd. Deze werkzaamheden behoren tot de verantwoordelijkheid van daarvoor bevoegde deskundigen. De vereiste meetnauwkeurigheid hangt af van het doel waarvoor de gegevens worden gebruikt. Voor dagelijkse bewaking van de WHRS kan een andere nauwkeurigheid voldoende zijn dan voor een contractuele prestatieacceptatie of een vergelijking tussen twee installaties waarvan de netto opbrengsten weinig verschillen.
Daarbij moet de volledige meetketen worden beoordeeld. De nauwkeurigheidsklasse van de meter alleen beschrijft niet automatisch de onzekerheid van het uiteindelijke resultaat. Ook transformatoren, aansluitingen, tijdsregistratie en eventuele berekende bijdragen kunnen de uitkomst beïnvloeden. Vooral wanneer het netto vermogen relatief klein is ten opzichte van de afzonderlijk gemeten bruto productie en het hulpverbruik, kan de relatieve onzekerheid van het verschil aanzienlijk zijn. Hetzelfde geldt wanneer twee installaties slechts een klein verschil in gemeten netto elektriciteitsproductie laten zien.
Een verschil tussen meetresultaten is daarom pas overtuigend wanneer dit voldoende betrouwbaar is ten opzichte van de relevante meetonzekerheid en eventuele verschillen in bedrijfsomstandigheden. Ook de kwaliteit van de gegevensregistratie verdient aandacht. Ontbrekende meetwaarden, onderbroken communicatie en fouten in tijdstempels kunnen de berekende netto energie beïnvloeden.
Daarom moet duidelijk zijn hoe ongeldige of ontbrekende gegevens worden herkend en behandeld. Wanneer meetwaarden worden geschat of gereconstrueerd, moet dat herkenbaar blijven. Een berekende aanvulling mag niet zonder toelichting als rechtstreeks gemeten elektriciteit worden gepresenteerd. Een betrouwbare meetrapportage laat daarom zien welke energiestromen rechtstreeks zijn gemeten, welke correcties zijn berekend en welke onzekerheden het netto resultaat beïnvloeden. Daarmee wordt ook duidelijk in hoeverre de beschikbare gegevens de technische conclusies ondersteunen.
Welke meetperiode is geschikt voor betrouwbare WHRS-prestatieverificatie?
Welke meetperiode geschikt is, hangt af van de vraag die met de meting moet worden beantwoord. Voor het controleren van een specifiek ontwerpbedrijfspunt zijn andere omstandigheden nodig dan voor het vaststellen van de netto elektriciteitsproductie tijdens een volledige reis of exploitatieperiode. Wanneer een opgegeven netto vermogen bij bepaalde referentiecondities moet worden gecontroleerd, moeten de warmtebron, koeling en elektrische belasting tijdens de meting voldoende stabiel zijn. De bedrijfsomstandigheden worden vastgelegd, zodat het gemeten vermogen met de opgegeven prestatie kan worden vergeleken.
Een meetperiode waarin de motorbelasting voortdurend verandert, kan minder geschikt zijn om één nominaal bedrijfspunt te beoordelen. De gemiddelde elektriciteitsproductie beschrijft dan immers meerdere warmte- en koelcondities in plaats van één duidelijk afgebakende referentietoestand. Voor de operationele energieopbrengst maken zulke veranderingen juist deel uit van de werkelijke bedrijfsvoering. Wanneer het doel is vast te stellen hoeveel netto elektriciteit de WHRS tijdens een reis produceert, moeten daarom de daadwerkelijk voorkomende bedrijfsstanden worden meegenomen.
Daarbij horen ook perioden waarin de WHRS wordt teruggeregeld of tijdelijk buiten bedrijf is. Het relevante hulpverbruik tijdens opstarten, afschakelen en stand-by blijft meetellen wanneer de volledige reis of exploitatieperiode binnen de gekozen systeemgrens valt. Bij een prestatieacceptatie kan het daarentegen gerechtvaardigd zijn uitsluitend een vooraf overeengekomen stabiel meetvenster te gebruiken. De resultaten worden dan beoordeeld volgens de afgesproken referentiecondities, inclusief eventuele toegestane correcties voor afwijkingen van deze omstandigheden.
Een kortdurende acceptatiemeting kan aantonen dat de installatie onder een bepaalde conditie het overeengekomen vermogen levert. Daarmee is echter nog niet vastgesteld hoeveel netto elektriciteit gedurende een volledige reis of een heel jaar wordt geproduceerd. Voor een jaarprognose moeten de prestaties worden gekoppeld aan het vaar- en belastingprofiel, de beschikbare warmtebronnen, koelcondities en perioden waarin de WHRS kan functioneren. Wanneer niet al deze bedrijfsomstandigheden daadwerkelijk zijn gemeten, blijft de jaaropbrengst een berekende verwachting.
Bij een langdurige operationele meting kan de werkelijk geleverde netto elektriciteit over de registratieperiode directer worden vastgesteld. Daarvoor moeten de meetgegevens voldoende volledig zijn en moet het relevante hulpverbruik over dezelfde periode worden verwerkt. Wanneer bestaande gedeelde scheepsvoorzieningen door de WHRS meer elektriciteit gebruiken, kan voor de aanvullende systeembijdrage alsnog een vergelijking met de oorspronkelijke bedrijfsvoering nodig zijn. Een langere meetperiode maakt dat verschil niet automatisch rechtstreeks meetbaar.
De meetperiode en het doel van de beoordeling moeten daarom altijd bij de resultaten worden vermeld. Een korte prestatieacceptatie, een volledige reismeting en een jaarregistratie kunnen alle drie technisch correct zijn, maar beschrijven niet dezelfde elektrische prestatie.
Wat toont de gemeten netto elektriciteitsproductie daadwerkelijk aan?
Een betrouwbare meting van de netto elektriciteitsproductie laat zien hoeveel actieve elektrische energie de WHRS gedurende de onderzochte periode heeft geleverd, nadat het relevante eigen elektriciteitsverbruik binnen de gekozen systeemgrens is verwerkt. Wanneer alle productie- en verbruiksstromen via een geschikte gemeenschappelijke aansluiting lopen, kan de netto elektrische uitwisseling rechtstreeks worden gemeten. Bij afzonderlijke aansluitingen moeten de relevante energiestromen worden samengebracht. Daarbij mag elektriciteitsverbruik dat al in een netto meetwaarde is verwerkt niet opnieuw worden afgetrokken.
Wanneer bestaande gedeelde scheepsvoorzieningen door de WHRS anders worden belast, kan een aanvullende berekening nodig zijn om de extra elektrische bijdrage aan het schip te bepalen. Deze correctie moet berusten op voldoende vergelijkbare bedrijfsomstandigheden of een onderbouwde referentiesituatie. De meetrapportage moet daarom onderscheid maken tussen rechtstreeks gemeten elektriciteit en berekende veranderingen in het verbruik van gedeelde voorzieningen. Alleen dan is duidelijk welk gedeelte van het netto resultaat volledig op elektrische metingen berust.
De bijbehorende gegevens over warmtebronnen, koeling en motorbelasting laten vervolgens zien onder welke omstandigheden de elektriciteit is geproduceerd. Daarmee kan worden beoordeeld of de meting representatief is voor een bepaald bedrijfspunt en of verschillen in de opbrengst technisch verklaarbaar zijn. Een gemeten netto elektriciteitsproductie is echter niet automatisch gelijk aan de brandstofbesparing van het schip. Daarvoor moet afzonderlijk worden vastgesteld welke bestaande elektriciteitsproductie door de WHRS is vervangen en hoe het brandstofverbruik van de betrokken motoren daardoor verandert. Ook eventuele gevolgen van de warmteterugwinning voor andere scheepssystemen kunnen daarbij een rol spelen.
Evenmin bewijst één meting dat dezelfde netto elektriciteitsproductie onder andere motorbelastingen of koelcondities beschikbaar blijft. Het resultaat moet daarom verbonden blijven met de bedrijfsomstandigheden en de periode waarin het is vastgesteld. Een technisch controleerbare WHRS-meting vraagt om een duidelijke systeemgrens, correct geplaatste elektrische meetpunten, een consistente verwerking van het hulpverbruik en betrouwbare registraties over dezelfde periode.
Daarmee kan de daadwerkelijke netto elektrische bijdrage van de restwarmte-terugwininstallatie worden vastgesteld, zonder bruto generatorproductie, netto uitwisseling met het boordnet, aanvullende systeembijdrage en vermeden brandstof met elkaar te verwarren.
Dit artikel binnen de reeks
Een betrouwbare meting begint bij dezelfde vermogensdefinities en systeemgrenzen die nodig zijn voor het vergelijken van opgegeven WHRS-vermogens. Door generatorproductie en relevant hulpverbruik over dezelfde periode te registreren, wordt de netto elektrische bijdrage aan boord controleerbaar. Hoe die bijdrage verandert wanneer de warmteaanvoer wisselt, komt aan bod bij de elektriciteitsproductie van een WHRS onder wisselende motorbelasting. Deze samenhang tussen opgegeven, gemeten en operationeel beschikbaar vermogen staat centraal binnen de dimensionering en prestatiebeoordeling van WHRS-installaties.