Bedrijfslogo van Berger Maritiem met een groen blad dat duurzame maritieme innovatie en oplossingen symboliseert.
Logo van Berger Maritiem met een groen blad dat symbool staat voor duurzame innovatie en oplossingen in de maritieme sector.
Illustratie van een restwarmte-terugwininstallatie (WHRS) met bedieningspaneel en leidingwerk in de machinekamer van een schip.

Hoe wordt elektriciteitsproductie uit restwarmte verwerkt in EEDI- en EEXI-berekeningen?

Elektriciteitsproductie uit restwarmte kan onder de toepasselijke IMO-voorwaarden worden meegenomen als een effectieve vermindering van het elektrische hulpvermogen in de berekening van de Energy Efficiency Design Index (EEDI) of Energy Efficiency Existing Ship Index (EEXI). Een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) benut bijvoorbeeld warmte uit uitlaatgassen of motorkoelwater om elektriciteit op te wekken. Bij een installatie op basis van de Organic Rankine Cycle (ORC) gebeurt dit via een afzonderlijk thermodynamisch proces.

Voor EEDI en EEXI wordt echter niet automatisch het maximale generatorvermogen of de tijdens de exploitatie gemeten elektriciteitsproductie gebruikt. De bijdrage moet volgens de toepasselijke richtlijnen van de International Maritime Organization (IMO) worden bepaald bij voorgeschreven scheepsprestatiecondities. Daarbij moeten ook de relevante vermogensomrekening en het noodzakelijke eigen energieverbruik worden verwerkt. Voor elektriciteitsproducerende hoogtemperatuurrestwarmteterugwinning beschrijft IMO-circulaire MEPC.1/Circ.896 een specifieke methode met de effectieve vermogensbijdrage PAEeff. Of een afzonderlijke ORC-uitvoering binnen die methode valt, moet worden vastgesteld aan de hand van de werkelijke warmtebronnen en installatieconfiguratie.

De berekende bijdrage wordt vervolgens volgens de toepasselijke indexformule verwerkt en moet voldoende technisch worden onderbouwd en geverifieerd. Een werkende ORC-installatie betekent daarom niet automatisch dat het volledige opgegeven elektrische vermogen als verbetering van de EEDI of EEXI mag worden meegenomen.

Wat is het verschil tussen de EEDI, EEXI en de werkelijke WHRS-productie?

De EEDI en EEXI zijn technische energie-efficiëntie-indices onder MARPOL Annex VI voor schepen waarop de betreffende eisen van toepassing zijn. De EEDI richt zich op de technische energie-efficiëntie van relevante nieuwbouwschepen, terwijl de EEXI een vergelijkbare beoordeling mogelijk maakt voor bestaande schepen binnen haar toepassingsgebied. Beide indices verbinden de volgens de methode berekende CO2-gerelateerde bijdrage van de energievoorziening met een voorgeschreven maat voor de transportprestatie. Daarbij worden onder meer het motorvermogen, het specifieke brandstofverbruik, de CO2-conversiefactoren, de scheepscapaciteit en de referentiesnelheid verwerkt.

De index wordt volgens de toepasselijke berekeningsregels uitgedrukt in gram CO2 per eenheid capaciteit en zeemijl. Voor veel vrachtschepen is de capaciteitsmaat gebaseerd op het draagvermogen in tonnen, terwijl voor bepaalde andere scheepstypen een andere voorgeschreven capaciteitsmaat kan gelden. De bereikte indexwaarde is geen rechtstreekse meting van de jaarlijkse CO2-uitstoot. De berekening gebruikt technische referentiecondities en voorgeschreven parameters om de energie-efficiëntie op een gestandaardiseerde manier te beoordelen.

Dat onderscheid is belangrijk bij elektriciteitsproductie uit restwarmte. Een ORC-installatie levert tijdens de werkelijke exploitatie niet voortdurend hetzelfde vermogen. De beschikbare uitlaatgas- en koelwaterwarmte veranderen met de motorbelasting, terwijl ook de condensorcondities en regeling de elektrische productie beïnvloeden. Tijdens langdurige deellast kan de ORC minder elektriciteit leveren dan bij een hogere motorbelasting. In andere bedrijfsstanden kan juist meer warmte beschikbaar zijn, zolang de warmtewisselaars, expansiemachine en generator binnen hun toegestane werkgebied functioneren.

De EEDI- of EEXI-berekening gebruikt echter niet zonder meer het gemiddelde generatorvermogen over alle reizen. De effectieve elektrische bijdrage wordt bepaald volgens het technische rekenkader dat voor de betreffende index geldt. Het vermogen dat in de indexberekening wordt meegenomen, kan daarom afwijken van de elektriciteitsproductie tijdens een specifieke reis. Ook het hoogste opgegeven modulevermogen hoeft niet overeen te komen met het vermogen dat onder de voorgeschreven referentiecondities beschikbaar is.

Een lagere berekende EEDI- of EEXI-waarde vormt daarmee geen zelfstandig bewijs van een bepaalde jaarlijkse elektriciteitsproductie, brandstofbesparing of CO2-reductie tijdens de exploitatie. Daarvoor moet het werkelijke vaar- en belastingprofiel afzonderlijk worden beoordeeld.

Onder welke IMO-categorie valt elektriciteitsproductie uit restwarmte?

IMO-circulaire MEPC.1/Circ.896 van 14 december 2021 bevat de aanvullende methodiek voor de berekening en verificatie van innovatieve energie-efficiëntietechnologieën bij EEDI en EEXI. De richtlijn maakt onderscheid tussen technologieën die de energie-efficiëntie van het schip rechtstreeks beïnvloeden, maatregelen die het benodigde voortstuwingsvermogen verminderen en systemen die elektriciteit produceren. Deze verschillende effecten worden niet automatisch op dezelfde manier in de index verwerkt.

Technologieën waarvan het effect al in de voortstuwingsprestatie en referentiesnelheid is opgenomen, worden binnen categorie A behandeld. Voor bepaalde afzonderlijk te beoordelen maatregelen die het voortstuwingsvermogen verminderen, gebruikt de richtlijn categorie B en de effectieve vermogensbijdrage Peff. Elektriciteitsproducerende innovatieve technologieën behoren tot categorie C. Hun bijdrage wordt volgens de betreffende methode uitgedrukt als een effectieve vermindering van het hulpvermogen, aangeduid met PAEeff.

Binnen categorie C onderscheidt de IMO twee subcategorieën. Voor categorie C-1 geldt een beschikbaarheidsfactor feff van 1,00. Voor categorie C-2 geldt een andere behandeling, waarbij de beschikbaarheid afhankelijk is van bepaalde omstandigheden.

Bijlage 2 van MEPC.1/Circ.896 behandelt elektriciteitsproductie uit hoogtemperatuurrestwarmteterugwinning expliciet onder categorie C-1. De richtlijn beschrijft onder meer een systeem dat warmte via een warmtewisselaar overdraagt aan een thermische machine die een generator aandrijft. Ook elektriciteitsproductie via een afzonderlijke uitlaatgasvermogenturbine en combinaties van beide principes worden behandeld. Een ORC kan volgens het eerstgenoemde principe functioneren. Uitlaatgaswarmte wordt dan bijvoorbeeld via een warmtewisselaar en eventueel een tussenkring aan het organische werkmedium overgedragen. De expansiemachine drijft vervolgens een generator aan.

De C-1-methodiek is echter specifiek beschreven voor hoogtemperatuurrestwarmteterugwinning. De richtlijn noemt ook motorkoelwater als mogelijke bron van teruggewonnen motorwarmte, maar bevestigt daarmee niet automatisch dat iedere ORC die uitsluitend warmte op een relatief laag temperatuurniveau benut, zonder aanvullende beoordeling onder deze methode valt. Vooral bij een laagtemperatuur-ORC moet daarom worden vastgesteld of de specifieke systeemconfiguratie binnen de bestaande richtlijn kan worden beoordeeld. Ook moet duidelijk zijn welke technische onderbouwing de verificateur daarvoor verlangt.

De functie van het teruggewonnen vermogen is eveneens belangrijk. Wanneer de warmte wordt gebruikt om rechtstreeks mechanisch vermogen aan een voortstuwingsas te leveren, wordt dit effect niet automatisch volgens de C-1-methode voor elektriciteitsproductie behandeld. De richtlijn maakt onderscheid tussen elektrische opwekking en teruggewonnen mechanische energie die al in de referentiesnelheid tot uitdrukking kan komen.

Voor de beschreven C-1-warmteterugwinning geldt feff = 1,00. Dit is een voorgeschreven factor binnen de indexmethodiek en betekent niet dat de WHRS tijdens de werkelijke exploitatie voortdurend op maximaal vermogen produceert of altijd beschikbaar is. De categorie bepaalt dus hoe de energie-efficiëntiebijdrage in de index wordt behandeld. Voordat een ORC-vermogen kan worden meegenomen, moet duidelijk zijn dat de gekozen installatie binnen de toepasselijke methode past en hoe de effectieve elektrische vermogensbijdrage wordt vastgesteld.

Hoe wordt het effectieve elektrische vermogen PAEeff vastgesteld?

Voor elektriciteitsproducerende restwarmte-terugwinning gebruikt MEPC.1/Circ.896 de effectieve vermogensbijdrage PAEeff. Deze grootheid beschrijft de vermindering van het totale elektrische hulpvermogen volgens de scheepsprestatiecondities die voor de indexberekening gelden. De richtlijn maakt daarbij onderscheid tussen het volgens haar methode bepaalde geproduceerde vermogen en het vermogen dat noodzakelijk is om de terugwinningsinstallatie zelf aan te drijven.

Het uitgangspunt is:

PAEeff = P'AEeff − PAEeff_loss

Hierbij is P'AEeff het volgens de richtlijn bepaalde vermogen van de restwarmte-terugwinning. PAEeff_loss vertegenwoordigt het noodzakelijke vermogen voor onder meer pompen en andere voorzieningen waarmee de WHRS wordt aangedreven.

De richtlijn definieert P'AEeff bovendien met een afzonderlijke omrekening:

P'AEeff = We / ηg

Daarbij is We de berekende elektriciteitsproductie van de restwarmte-terugwininstallatie en ηg het gewogen gemiddelde generatorrendement zoals dat in de IMO-methodiek wordt gebruikt.

Deze omrekening is belangrijk bij het interpreteren van technische vermogensopgaven. Het vermogen dat een leverancier als bruto of netto elektrische ORC-productie vermeldt, mag niet zonder verdere beoordeling worden gelijkgesteld aan P'AEeff of PAEeff. De effectieve vermogensbijdrage volgt uit de specifieke definities en rekenstappen van MEPC.1/Circ.896. Zij kan daarom niet worden vastgesteld door uitsluitend een algemeen gekozen verschil tussen een brochurewaarde en een geschat pompvermogen te berekenen.

Bij een ORC is het eigen energieverbruik relevant omdat de werkmediumpomp elektriciteit nodig heeft om het werkmedium door de kringloop te laten circuleren. Afhankelijk van de systeemopbouw kunnen ook tussenkringpompen en andere noodzakelijke hulpvoorzieningen elektrisch vermogen vragen. Dit verbruik kan niet tegelijkertijd als besparing op de bestaande energievoorziening worden beschouwd. Het moet volgens de toepasselijke definitie van PAEeff_loss worden verwerkt.

Daarbij moet de elektrische systeemgrens duidelijk zijn. Een ORC-module kan het verbruik van bepaalde pompen al in een opgegeven netto prestatie hebben verwerkt, terwijl aanvullende voorzieningen afzonderlijk aan boord worden geïnstalleerd. De berekening moet daarom onderscheid maken tussen de elektriciteitsproductie volgens de IMO-definitie en het noodzakelijke vermogen dat volgens dezelfde methode afzonderlijk wordt afgetrokken. Hetzelfde hulpverbruik mag niet tweemaal als verlies worden verwerkt.

MEPC.1/Circ.896 beschrijft de bijdrage bovendien voor het vermogen dat bij de relevante scheepsprestatieconditie wordt opgewekt en aan het hoofdschakelbord wordt geleverd. De richtlijn neemt dit vermogen in aanmerking ongeacht de verdere toepassing aan boord, met uitzondering van het noodzakelijke WHRS-verbruik dat volgens de methode wordt behandeld. Deze benadering verschilt van een operationele jaarberekening, waarin de elektrische vraag tijdens iedere bedrijfsperiode afzonderlijk wordt beoordeeld. Voor EEDI en EEXI gelden de specifieke voorwaarden van de betreffende indexmethodiek.

Bij categorie C-1 wordt PAEeff vervolgens met feff = 1,00 in de indexberekening meegenomen. De effectieve waarde moet echter nog steeds onder de voorgeschreven referentiecondities worden vastgesteld en voldoende technisch worden geverifieerd. PAEeff is daarmee geen willekeurig gekozen generatorvermogen, maar een specifieke rekenkundige grootheid. Deze maakt het mogelijk om elektriciteitsproductie uit restwarmte volgens de toepasselijke IMO-methode in de energie-efficiëntie-index te verwerken.

Welke warmtebron- en motorcondities gelden voor de indexberekening?

De elektriciteitsproductie van een WHRS hangt af van de warmte die de betrokken motoren beschikbaar stellen. Voor de indexberekening moeten daarom warmtebrongegevens worden gebruikt die aansluiten op de motor- en scheepsprestatiecondities van het toepasselijke rekenkader. Bij uitlaatgaswarmte zijn vooral de gastemperatuur, het massadebiet en de technisch toegestane afkoeling belangrijk. Samen met de eigenschappen en prestaties van de warmtewisselaar bepalen deze hoeveel thermisch vermogen aan de WHRS kan worden overgedragen.

MEPC.1/Circ.896 noemt voor de bepaling van PAEeff uitdrukkelijk de uitlaatgascondities, de configuratie van de restwarmte-terugwininstallatie en de prestaties van de betrokken componenten. Voor de ontwerpverificatie beschrijft de richtlijn onder meer gegevens van de hoofdmotor bij 75% van het maximale continue motorvermogen, aangeduid als Maximum Continuous Rating (MCR). Voor betrokken hulpmotoren kunnen ook de omstandigheden waaronder het specifieke brandstofverbruik is bepaald relevant zijn.

Daarnaast kan de invloed van de aangezogen luchttemperatuur op de uitlaatgasgegevens onderdeel vormen van de onderbouwing. De richtlijn noemt daarvoor verschillende mogelijke omgevingscondities. Deze gegevens horen bij het EEDI-referentiekader en de beschreven verificatiemethode. Ze vormen geen algemeen voorschrift om iedere WHRS onder alle omstandigheden altijd bij exact 75% MCR te beoordelen.

Voor EEXI gelden eigen regels voor het relevante motorvermogen. Wanneer volgens de EEXI-voorwaarden een overbrugbare motor- of asvermogensbegrenzing wordt toegepast, kan bijvoorbeeld de laagste waarde van 83% van het begrensde geïnstalleerde vermogen en 75% van het oorspronkelijke geïnstalleerde motorvermogen bepalend zijn voor het berekende voortstuwingsvermogen. Deze regel geldt voor de betreffende configuratie met vermogensbegrenzing. Zij mag niet zonder verdere beoordeling als algemeen EEXI-bedrijfspunt voor iedere motor of WHRS worden gebruikt.

Wanneer de EEXI-berekening uitgaat van andere toegestane motorvermogens dan het oorspronkelijke ontwerp, moet daarom worden vastgesteld hoe de gebruikte WHRS-warmtebrongegevens zich tot dat rekenkader verhouden. Het hoogste beschikbare uitlaatgasvermogen van de oorspronkelijke motor hoeft immers niet overeen te komen met de warmtecondities die voor de toepasselijke EEXI-berekening relevant zijn.

Ook de warmtewisselaars moeten onder de onderzochte bedrijfsomstandigheden geschikt functioneren. De warmteonttrekking blijft begrensd door de beschikbare warmteoverdracht, de toegestane uitlaattegendruk en de temperatuurvoorwaarden van het uitlaatgastraject. Wanneer een ORC verschillende warmtebronnen benut, moeten hun eigenschappen afzonderlijk herkenbaar blijven. Uitlaatgaswarmte en motorkoelwaterwarmte kunnen bij dezelfde motorbelasting een verschillend thermisch vermogen en temperatuurniveau beschikbaar stellen.

Bij gebruik van een tussenkring wordt de warmte bovendien eerst van de oorspronkelijke bron naar de ORC-module getransporteerd. De warmtewisselaars en de noodzakelijke temperatuurverschillen bepalen dan hoeveel warmte uiteindelijk aan het organische werkmedium kan worden toegevoerd. Ook de condensorcondities beïnvloeden de elektriciteitsproductie. Bij een hogere condensatietemperatuur kan minder mechanische expansiearbeid beschikbaar zijn. De gebruikte koelcondities moeten daarom technisch onderbouwd zijn en passen bij het ORC-werkpunt waarop de berekening betrekking heeft.

De indexberekening moet uiteindelijk uitgaan van onderling consistente motor-, warmtebron-, component- en koelcondities. Een gunstig uitlaatgasvermogen uit de ene bedrijfsstand mag niet zonder verdere onderbouwing worden gecombineerd met een ORC-prestatie die uitsluitend onder andere omstandigheden haalbaar is.

Hoe wordt de WHRS-bijdrage in de EEDI- en EEXI-formule verwerkt?

De EEDI- en EEXI-formules verbinden de volgens de methode bepaalde energiegerelateerde CO2-bijdragen met een voorgeschreven maat voor het transportwerk van het schip. In de teller worden onder meer het relevante voortstuwingsvermogen, de hulpenergievoorziening, het specifieke brandstofverbruik en de bijbehorende CO2-conversiefactoren verwerkt. De noemer bevat de toepasselijke scheepscapaciteit, referentiesnelheid en relevante correctiefactoren.

Voor een WHRS die volgens categorie C-1 wordt behandeld, wordt de effectieve elektrische vermogensbijdrage als een afzonderlijke vermindering binnen de voorgeschreven teller verwerkt. De waarde van PAEeff wordt dus niet rechtstreeks van de uiteindelijke EEDI- of EEXI-waarde afgetrokken. Eerst wordt de effectieve vermogensbijdrage gekoppeld aan de brandstofverbruiks- en CO2-conversieparameters die de indexformule daarvoor voorschrijft.

MEPC.1/Circ.896 beschrijft voor categorie C de vermogensbijdrage in combinatie met de factoren feff, SFCAE en CFAE. SFCAE vertegenwoordigt het relevante specifieke brandstofverbruik van de elektrische hulpenergievoorziening. CFAE is de bijbehorende CO2-conversiefactor. Voor categorie C-1 geldt feff = 1,00. Daarmee wordt de effectieve WHRS-vermogensbijdrage omgerekend naar een vermindering van de CO2-gerelateerde bijdrage die volgens de indexmethodiek wordt berekend.

De precieze verwerking moet aansluiten op de volledige toepasselijke EEDI- of EEXI-formule. Niet iedere scheepsconfiguratie gebruikt namelijk dezelfde vereenvoudigde verdeling tussen hoofd- en hulpmotorvermogen. Wanneer bijvoorbeeld een gedeelte van de normale elektrische energievoorziening via een asgenerator wordt geleverd, kunnen volgens de betreffende regels ook de brandstofverbruiks- en CO2-factoren van de hoofdmotor relevant zijn. Bij elektrische voortstuwingsondersteuning kunnen eveneens aanvullende bepalingen gelden voor de combinatie van voortstuwings- en elektrisch vermogen. De verschillende vermogensbijdragen moeten dan volgens de voorgeschreven methode op elkaar worden afgestemd.

Ook de overige scheepsgegevens blijven bepalend voor de berekende indexwaarde. Een identieke effectieve WHRS-vermogensbijdrage leidt niet automatisch tot dezelfde EEDI- of EEXI-verbetering bij twee verschillende schepen. De oorspronkelijke indexwaarde, referentiesnelheid, capaciteit, brandstofgegevens en toepasselijke correctiefactoren kunnen immers verschillen. Daarom kan uit een bepaald ORC-generatorvermogen niet zonder scheepsspecifieke berekening een algemeen verbeteringspercentage voor EEDI of EEXI worden afgeleid.

Wanneer de bijdrage volgens de toepasselijke methode correct wordt verwerkt, kan de bereikte indexwaarde dalen. Een lagere waarde betekent in dit verband een gunstigere technische energie-efficiëntie volgens de voorgeschreven berekeningsmethode.

Waarom moeten verschillende energiebesparende bijdragen afzonderlijk worden beoordeeld?

Een schip kan verschillende energie-efficiëntietechnologieën combineren die het benodigde voortstuwingsvermogen, de beschikbare motorwarmte of de elektrische energievoorziening beïnvloeden. Deze maatregelen kunnen elkaar beïnvloeden en worden binnen de IMO-methodiek niet automatisch op dezelfde manier behandeld. Een maatregel waarvan het effect rechtstreeks in de voortstuwingsprestatie is opgenomen, kan binnen categorie A worden verwerkt. Voor bepaalde afzonderlijk te beoordelen maatregelen die het voortstuwingsvermogen verminderen, gebruikt de richtlijn categorie B en de effectieve vermogensbijdrage Peff.

Een daarvoor geschikte elektriciteitsproducerende WHRS wordt binnen categorie C behandeld met PAEeff. Het onderscheid tussen deze categorieën is belangrijk wanneer meerdere technologieën op hetzelfde schip worden toegepast. Een Energy Saving Device kan bijvoorbeeld het benodigde voortstuwingsvermogen verminderen. Daardoor kan de motor bij dezelfde scheepsprestatie onder andere belastingcondities functioneren. Wanneer deze motor tegelijkertijd warmte aan de WHRS levert, kan ook het beschikbare warmteaanbod veranderen.

De gevolgen voor de restwarmte mogen daarom niet worden bepaald door zonder verdere beoordeling uit te gaan van het oorspronkelijke motorwerkpunt en daar vervolgens de afzonderlijke besparingen bij op te tellen. Tegelijk moet worden vastgesteld hoe de verschillende maatregelen volgens de IMO-methodiek in de index zijn verwerkt. Niet iedere voortstuwingsverbetering levert een afzonderlijke Peff-term op. Bepaalde effecten kunnen al tot uitdrukking komen in de referentiesnelheid of het voortstuwingsvermogen dat volgens het rekenkader wordt gebruikt.

Wanneer een effect al in de voortstuwingsprestatie is verwerkt, mag dezelfde verbetering niet opnieuw volledig als een onafhankelijke vermogensreductie worden meegeteld. Ook de combinatie van WHRS-elektriciteit, asgeneratoren en elektrische voortstuwingsondersteuning kan de energiebalans complexer maken. De voorschriften bevatten daarom specifieke bepalingen voor de manier waarop verschillende vermogensbijdragen worden verwerkt.

Een maatregel die de elektrische hulpenergiebehoefte vermindert, mag niet zonder verdere onderbouwing tevens als een afzonderlijke vermindering van het hoofdvoortstuwingsvermogen worden opgenomen. Daarom moet duidelijk zijn welke energiestroom door iedere technologie wordt beïnvloed en op welke plaats dat effect volgens de indexformule wordt verantwoord.

Bij diesel-elektrische, hybride en andere niet-conventionele voortstuwingsconfiguraties is aanvullende voorzichtigheid nodig. MEPC.1/Circ.896 geeft zelf aan dat de algemene formule en de aanvullende richtlijn voor bepaalde van deze configuraties mogelijk onvoldoende specifieke berekenings- en verificatievoorschriften bevatten. De juiste behandeling moet daarom worden vastgesteld voor de werkelijk toegepaste voortstuwing en elektrische architectuur. Daarbij moeten de toepasselijke IMO-richtlijnen en de beoordeling door de betrokken verificateur worden meegenomen.

Welke technische gegevens zijn nodig om de WHRS-bijdrage te onderbouwen?

Een effectieve elektrische WHRS-bijdrage moet kunnen worden herleid tot de technische eigenschappen en bedrijfscondities van de betreffende installatie. Eerst moet duidelijk zijn welke warmtebronnen worden benut en hoe deze op de restwarmte-terugwininstallatie zijn aangesloten. De configuratie van warmtewisselaars, tussenkringen, pompen, thermische machines en generatoren bepaalt hoeveel warmte beschikbaar is en hoe deze in elektrisch vermogen wordt omgezet.

Bij een ORC moeten de prestatiegegevens betrekking hebben op het gekozen organische werkmedium, de warmtewisselaars, expansiemachine en condensor. De berekening moet laten zien welk vermogen de installatie bij de relevante warmte- en koelcondities kan leveren. Ook moet duidelijk zijn waar de elektrische vermogenswaarden worden vastgesteld. Een bruto generatorvermogen, een netto modulevermogen en een effectieve PAEeff-bijdrage volgens de IMO-methodiek beschrijven verschillende grootheden.

De technische gegevens moeten daarom voldoende inzicht bieden in de berekende elektriciteitsproductie, de voorgeschreven vermogensomrekening en het noodzakelijke eigen WHRS-verbruik. MEPC.1/Circ.896 beschrijft voor de ontwerpverificatie onder meer schema's en specificaties van de restwarmte-terugwininstallatie. Een processtroomschema en een leiding- en instrumentatieschema kunnen daarbij inzicht geven in de warmte- en energiestromen. Ook de berekening van de effectieve vermindering van het hulpvermogen en het bijbehorende resultaat van de EEDI-berekening maken deel uit van de beschreven onderbouwing.

De verificateur kan aanvullende gegevens nodig hebben over de betrokken motoren en warmtebronnen. De richtlijn noemt onder meer uitlaatgasgegevens bij de relevante motorcondities, de gastemperatuur en het gasdebiet, eventuele bypassstromen en de invloed van verschillende aanzuigluchttemperaturen. Bij warmteoverdracht via een warmtewisselaar kunnen daarnaast gegevens nodig zijn over de berekende warmteopname en de toestand van het medium dat deze warmte ontvangt.

De richtlijn beschrijft hiervoor onder meer gegevens over stoomproductie bij stoomgebaseerde terugwinningssystemen. Bij een ORC met een organisch werkmedium moet de onderbouwing echter aansluiten op het werkelijk toegepaste thermodynamische proces en op de gegevens die de verificateur voor die uitvoering aanvaardt. Het feit dat de richtlijn bij een bepaald onderdeel stoomgegevens noemt, betekent niet dat deze zonder verdere aanpassing als meetgrootheid voor iedere organische kringloop kunnen worden gebruikt.

De thermische en elektrische prestaties moeten wel voldoende controleerbaar blijven. Daarbij is ook de herkomst van de gebruikte gegevens belangrijk. Een algemene productspecificatie met uitsluitend een maximaal generatorvermogen toont niet noodzakelijk aan hoeveel vermogen bij het relevante motorwerkpunt beschikbaar is. Daarvoor zijn geschikte prestatiegegevens van de volledige WHRS-configuratie nodig.

Ook moet worden vastgesteld of de gebruikte gegevens overeenkomen met de installatie die daadwerkelijk op het schip aanwezig is. Wanneer bijvoorbeeld een andere warmtewisselaar, tussenkring of generatoruitvoering wordt toegepast, kunnen de oorspronkelijke prestatiegegevens onvoldoende representatief zijn. De technische onderbouwing heeft daarmee een ander doel dan een commerciële vermogensopgave. Zij moet controleerbaar maken hoe de beschikbare motorwarmte, de prestaties van de installatie en de relevante systeemverliezen volgens de IMO-methodiek leiden tot de berekende waarde van PAEeff.

Hoe wordt elektriciteitsproductie uit restwarmte bij EEDI geverifieerd?

Bij de EEDI wordt de technische energie-efficiëntie van een relevant nieuwbouwschip beoordeeld tijdens het ontwerp- en oplevertraject. Wanneer elektriciteitsproductie uit restwarmte als innovatieve energie-efficiëntietechnologie wordt meegenomen, moet de bijdrage volgens de toepasselijke berekenings- en verificatieprocedure worden onderbouwd.

Voor de berekening gelden de 2022 Guidelines on the Method of Calculation of the Attained Energy Efficiency Design Index (EEDI) for New Ships, vastgesteld met resolutie MEPC.364(79), zoals gewijzigd door onder meer MEPC.410(84) uit 2026. Voor inspectie en certificering gelden de 2026 Guidelines on Survey and Certification of the Energy Efficiency Design Index (EEDI), vastgesteld met resolutie MEPC.411(84). Deze richtlijnen vervangen de eerdere EEDI-verificatierichtlijnen van 2022, zoals gewijzigd.

De aanvullende behandeling van innovatieve elektriciteitsproductie uit restwarmte is vastgelegd in MEPC.1/Circ.896. Deze circulaire moet samen met de geldende EEDI-richtlijnen worden toegepast en vervangt het algemene berekenings- of certificeringskader niet. Tijdens de ontwerpverificatie wordt de beoogde WHRS-configuratie technisch onderbouwd. De relevante gegevens worden opgenomen in of verbonden met het EEDI Technical File, waarin de berekening van de bereikte EEDI wordt verantwoord.

Daarbij moet duidelijk zijn hoe de effectieve elektrische vermogensbijdrage is vastgesteld en welke motor-, warmtebron- en componentgegevens daarvoor zijn gebruikt. De berekende bijdrage wordt vervolgens in samenhang met de overige EEDI-parameters beoordeeld. Daaronder vallen onder meer de relevante motorvermogens, brandstofverbruiksgegevens en voorgeschreven scheepsprestatiecondities.

Voor de uiteindelijke verificatie beschrijft MEPC.1/Circ.896 dat de effectieve bijdrage van een WHRS moet worden onderbouwd met beproevingsresultaten van belangrijke systeemcomponenten en, waar mogelijk, tijdens de proefvaart. Dit betekent niet dat iedere WHRS uitsluitend met één rechtstreekse meting van het netto generatorvermogen tijdens de proefvaart kan worden geverifieerd.

Bij sommige componenten, zoals een uitlaatgaswarmtewisselaar, kan het moeilijk zijn om de volledige prestatie onder representatieve warmtebroncondities tijdens een afzonderlijke fabrieksproef vast te stellen. De richtlijn beschrijft daarom ook een aanpak waarbij de warmteoverdracht tijdens de proefvaart wordt gemeten en vervolgens naar de relevante referentiecondities wordt herleid. Bij stoomgebaseerde terugwinning worden hiervoor onder meer de stoomhoeveelheid en stoomtemperatuur genoemd.

Voor een ORC met een ander thermodynamisch proces moet worden vastgesteld welke gegevens en verificatiemethode aansluiten op de werkelijke installatie en de toepasselijke richtlijn. De gebruikte methode en eventuele correcties moeten voldoende controleerbaar zijn. Een technische beproeving onder afwijkende motor- of koelcondities mag niet zonder passende onderbouwing worden gelijkgesteld aan de prestatie bij het voorgeschreven rekenwerkpunt.

De rol van de verificateur blijft daarbij bepalend. De administratie of een daarvoor gemachtigde organisatie moet kunnen beoordelen of de technische documentatie, berekeningen en beproevingsresultaten voldoende bewijs leveren voor de opgegeven effectieve vermogensbijdrage. Een succesvolle inbedrijfstelling van een ORC vormt daarom niet automatisch het volledige bewijs dat een bepaalde PAEeff-waarde in de EEDI mag worden opgenomen.

De formele verificatie moet bevestigen dat de WHRS-bijdrage volgens het toepasselijke IMO-kader is berekend, voldoende is onderbouwd en op de juiste manier in de bereikte EEDI is verwerkt.

Hoe verschilt de verwerking van WHRS-elektriciteit bij EEXI?

De EEXI beoordeelt de technische energie-efficiëntie van bestaande schepen waarop de betreffende eisen van toepassing zijn. De berekeningsmethode is vastgelegd in de 2022 Guidelines on the Method of Calculation of the Attained Energy Efficiency Existing Ship Index (EEXI), vastgesteld met resolutie MEPC.350(78). Voor inspectie en certificering gelden de 2022 Guidelines on Survey and Certification of the Attained Energy Efficiency Existing Ship Index (EEXI), vastgesteld met resolutie MEPC.351(78).

De aanvullende richtlijn MEPC.1/Circ.896 is volgens haar eigen toepassingsbepalingen ook bedoeld voor innovatieve energie-efficiëntietechnologieën bij EEXI. Hoewel de tekst van deze circulaire op verschillende plaatsen alleen EEDI noemt, is de beschreven behandeling voor beide indices bedoeld voor zover deze toepasselijk is. De EEXI-verificatierichtlijnen bevestigen uitdrukkelijk dat MEPC.1/Circ.896 moet worden toegepast wanneer dit relevant is.

Het basisprincipe voor de effectieve elektrische bijdrage van een geschikte WHRS hoeft daarom niet wezenlijk anders te zijn dan bij EEDI. Het belangrijkste verschil ligt in de bestaande technische documentatie van het schip en de specifieke parameters en verificatieroutes die bij EEXI gelden. Een bestaand schip kan al over een WHRS beschikken. In dat geval moet worden vastgesteld welke oorspronkelijke prestatiegegevens, schema's en beproevingsresultaten beschikbaar zijn en of deze voldoende bruikbaar zijn voor de relevante EEXI-condities.

Ook kan een WHRS later als retrofit zijn geïnstalleerd. Dan moet worden beoordeeld of de gekozen installatie volgens de toepasselijke IMO-methodiek kan worden verwerkt en welke aanvullende technische gegevens daarvoor nodig zijn. De berekening mag niet automatisch uitgaan van een ooit opgegeven maximaal generatorvermogen. De warmtebroncondities en de effectieve elektrische bijdrage moeten aansluiten op de motor- en scheepsprestatiecondities die volgens het EEXI-rekenkader gelden.

Een belangrijk aandachtspunt is het vermogen dat voor de EEXI-berekening van de voortstuwingsmotor wordt gebruikt. Wanneer volgens de betreffende regels een overbrugbare motor- of asvermogensbegrenzing is toegepast, kan een ander rekenvermogen gelden dan het oorspronkelijke nominale motorvermogen. De warmtebrongegevens die voor de WHRS worden gebruikt, moeten daarmee voldoende consistent zijn. Het is niet verantwoord om zonder verdere beoordeling de uitlaatgaswarmte van een oorspronkelijk hoger motorwerkpunt te combineren met een EEXI-berekening die uitgaat van een ander relevant motorvermogen.

Ook de technische toestand en configuratie van een bestaande WHRS moeten overeenkomen met de gegevens waarop de berekening is gebaseerd. Een historische vermogensspecificatie kan onvoldoende zijn wanneer de motorinstallatie, warmtewisselaars of ORC-configuratie sindsdien zijn gewijzigd. Bij sommige schepen is al een geverifieerde bereikte EEDI beschikbaar. De EEXI-richtlijnen bieden onder bepaalde voorwaarden de mogelijkheid om een bestaande bereikte EEDI als bereikte EEXI te gebruiken, mits aan de daarvoor geldende voorwaarden en grenswaarden wordt voldaan.

Dat is echter geen algemene toestemming om een eerder berekende WHRS-bijdrage zonder verdere controle opnieuw te verwerken in een gewijzigde EEXI-berekening. De toepasselijke verificatieroute en de vereiste technische gegevens moeten daarom voor het betreffende schip worden vastgesteld. Een geschikte ORC-installatie kan zo een gunstige bijdrage leveren aan de berekende EEXI. Dat is alleen mogelijk wanneer de effectieve vermogensbijdrage volgens de toepasselijke condities en richtlijnen is vastgesteld en voldoende is geverifieerd.

Waarom is de EEDI- of EEXI-bijdrage niet gelijk aan de jaarlijkse brandstofbesparing?

De effectieve WHRS-vermogensbijdrage voor EEDI of EEXI wordt bepaald onder voorgeschreven technische berekeningscondities. De werkelijke brandstofbesparing ontstaat daarentegen tijdens de exploitatie, wanneer het schip met wisselende motorbelastingen, koelcondities en elektrische energiebehoeften functioneert. Een ORC die onder de indexcondities een bepaald effectief vermogen levert, kan tijdens andere bedrijfsstanden meer of minder elektriciteit produceren. Ook kan de installatie tijdelijk buiten bedrijf zijn door onderhoud, onvoldoende warmteaanbod of andere operationele beperkingen.

De berekende PAEeff-waarde mag daarom niet zonder verdere onderbouwing met alle jaarlijkse vaaruren worden vermenigvuldigd om de werkelijke elektriciteitsproductie te voorspellen. Ook de beschikbaarheidsfactor feff = 1,00 voor categorie C-1 bewijst niet dat de WHRS tijdens iedere reis voortdurend het berekende vermogen levert. Deze factor heeft een specifieke functie binnen de indexmethodiek.

Voor een betrouwbare jaaropbrengst moeten de beschikbare warmte, de koelcondities en de elektrische afname tijdens de relevante bedrijfsperioden gelijktijdig worden beoordeeld. Ook opstarten, stilstand, terugregeling en het eigen energieverbruik beïnvloeden de netto elektriciteitsproductie. De werkelijke brandstofbesparing vraagt vervolgens om een vergelijking van de energievoorziening van het schip zonder en met WHRS.

Wanneer een generatorset door de opgewekte WHRS-elektriciteit minder vermogen hoeft te leveren, kan het brandstofverbruik afnemen. Hoe groot deze vermindering is, hangt af van de oorspronkelijke en nieuwe motorbelasting en de bijbehorende brandstofverbruikskarakteristiek. Het volledig uitschakelen van een generatorset kan een ander resultaat opleveren dan het gedeeltelijk ontlasten van meerdere draaiende motoren. Daarbij moet ook voldoende elektrische vermogensreserve beschikbaar blijven.

Wanneer de ORC warmte benut van dezelfde motoren die door de elektriciteitsproductie worden ontlast, kan bovendien het beschikbare warmteaanbod veranderen. De elektrische en thermische bedrijfscondities moeten dan gezamenlijk worden beoordeeld. Ook de invloed van de WHRS op andere scheepssystemen kan relevant zijn. Een aanvullende uitlaatgaswarmtewisselaar kan bijvoorbeeld de tegendruk verhogen en daarmee het motorbedrijf beïnvloeden. Bestaande warmteverbruikers kunnen eveneens gevolgen ondervinden wanneer warmte voor een andere toepassing wordt gebruikt.

Daarnaast moet het noodzakelijke elektrische verbruik van pompen en koelvoorzieningen op de juiste manier in de volledige energiebalans worden verwerkt. Deze effecten kunnen bepalend zijn voor de werkelijk vermeden hoeveelheid brandstof, maar worden niet automatisch allemaal zichtbaar in de PAEeff-waarde die voor de index wordt vastgesteld.

De EEDI en EEXI beoordelen dus de technische energie-efficiëntie volgens een voorgeschreven rekenmethode. De werkelijke operationele besparing moet afzonderlijk worden vastgesteld aan de hand van het vaarprofiel, de geproduceerde energie en de gewijzigde motorinzet. Een lagere EEDI- of EEXI-waarde door restwarmte-terugwinning kan daarom een gunstige technische bijdrage aantonen. Daarmee is echter nog geen vaste jaarlijkse brandstof- of CO2-besparing gegarandeerd.

Wanneer mag elektriciteitsproductie uit restwarmte worden meegenomen in EEDI of EEXI?

De verwerking van WHRS-elektriciteit begint met de vraag of het schip binnen het toepassingsgebied van EEDI of EEXI valt en welke berekenings- en verificatierichtlijnen voor de betreffende beoordeling gelden. Vervolgens moet worden vastgesteld of de gekozen restwarmte-terugwininstallatie volgens de toepasselijke IMO-methodiek als innovatieve elektriciteitsproducerende energie-efficiëntietechnologie kan worden behandeld.

Voor elektriciteitsproductie uit hoogtemperatuurrestwarmteterugwinning biedt MEPC.1/Circ.896 de beschreven C-1-methodiek. Of een specifieke ORC-uitvoering daaronder valt, moet worden beoordeeld aan de hand van de werkelijk toegepaste warmtebronnen, installatieconfiguratie en voorwaarden van het toepasselijke verificatiekader. Daarna wordt de effectieve vermogensbijdrage PAEeff bepaald. Daarbij worden de volgens de richtlijn berekende elektriciteitsproductie, de voorgeschreven generatorrendementsomrekening en het noodzakelijke eigen WHRS-verbruik verwerkt.

De bijdrage moet zijn gebaseerd op motor- en warmtebroncondities die passen bij de betreffende indexberekening. De gegevens over uitlaatgastemperatuur, massadebiet, warmtewisselaars en ORC-prestaties moeten daarbij onderling voldoende consistent zijn. Vervolgens wordt de effectieve vermogensbijdrage in de toepasselijke EEDI- of EEXI-formule verwerkt, met de daarvoor voorgeschreven brandstofverbruiks- en CO2-conversieparameters.

Ook andere energie-efficiëntietechnologieën en de elektrische systeemconfiguratie moeten correct worden meegenomen. Effecten die al in het relevante voortstuwingsvermogen of de referentiesnelheid zijn verwerkt, mogen niet zonder verdere onderbouwing opnieuw als afzonderlijke besparing worden meegeteld. Ten slotte moet de technische onderbouwing voldoen aan de toepasselijke verificatievoorwaarden. Schema's, motor- en warmtebrongegevens, componentprestaties, berekeningen en relevante beproevingsresultaten moeten voldoende controleerbaar zijn voor de verificateur.

Een ORC kan dus technisch geschikt zijn voor elektriciteitsproductie zonder dat automatisch vaststaat welke vermogensbijdrage in de EEDI of EEXI mag worden opgenomen. Wanneer de toepassing binnen de betreffende methode valt en de effectieve bijdrage voldoende is aangetoond, kan elektriciteitsproductie uit restwarmte de berekende indexwaarde gunstig beïnvloeden.

Die bijdrage wordt dan niet gebaseerd op een willekeurig opgegeven generatorvermogen of op de gemeten jaarlijkse elektriciteitsproductie. Zij volgt uit een technisch onderbouwde vermogenswaarde volgens de toepasselijke IMO-berekenings- en verificatieregels. Zo blijft het onderscheid behouden tussen de elektriciteit die een WHRS tijdens de werkelijke exploitatie produceert en het effectieve vermogen dat volgens de IMO-methodiek in de EEDI- of EEXI-berekening kan worden verwerkt.

Dit artikel binnen de reeks

De bijdrage van WHRS-elektriciteit aan EEDI en EEXI wordt bepaald onder voorgeschreven technische referentiecondities. Daarbij kunnen een andere brandstof of motorconfiguratie de beschikbare warmte en de berekende elektrische opbrengst beïnvloeden. Tijdens de exploitatie telt juist de werkelijke brandstofbesparing, die aan bod komt bij het volgen van de bijdrage van restwarmte-terugwinning aan CII via het SEEMP. Dit onderscheid tussen technische indexberekeningen en operationele prestaties hoort bij de regelgeving voor en beoordeling van WHRS-installaties.