Welke voorzieningen voor restwarmte-terugwinning neemt u bij nieuwbouw al mee in het scheepsontwerp?
Auteur: Jeroen Berger • Publicatiedatum:
Bij nieuwbouw kunnen voorzieningen voor restwarmte-terugwinning vanaf de eerste ontwerpfasen worden afgestemd op de motorinstallatie, scheepskoeling, elektrische energievoorziening en machinekamerindeling. Een restwarmte-terugwininstallatie (Waste Heat Recovery System, WHRS) vraagt daarvoor meer dan een geschikte warmtebron en voldoende ruimte voor de hoofdapparatuur. Ook de positie van warmtewisselaars, leiding- en kabelroutes, koelcapaciteit, fundaties en onderhoudstoegang bepalen of de beschikbare restwarmte daadwerkelijk kan worden benut.
Door deze voorzieningen vroeg in het scheepsontwerp mee te nemen, kan worden voorkomen dat later belangrijke scheepssystemen moeten worden verplaatst of aangepast. Daarbij maakt het verschil of de WHRS vanaf oplevering wordt geïnstalleerd of dat het schip uitsluitend op een mogelijke toekomstige toepassing wordt voorbereid. Bij directe installatie kunnen de aansluitingen en voorzieningen worden ontworpen voor de gekozen apparatuur. Bij voorbereiding op latere toepassing gaat het vooral om het vrijhouden van geschikte ruimten en aansluitmogelijkheden en het vastleggen van voldoende onderbouwde ontwerpuitgangspunten.
Welke voorzieningen zinvol zijn, hangt af van het verwachte warmteaanbod, de elektrische en thermische energiebehoefte en de technische mogelijkheden van het nieuwe schip. Een reservering voor toekomstige warmteterugwinning heeft alleen praktische waarde wanneer duidelijk is welke installatie binnen de gereserveerde ontwerpgrenzen zou kunnen passen. Vroegtijdige voorbereiding kan latere inbouwbeperkingen verminderen, maar garandeert niet dat een toekomstige WHRS zonder aanvullende engineering kan worden aangesloten.
Welke warmte- en energiegegevens zijn al tijdens het scheepsontwerp nodig?
De voorbereiding van restwarmte-terugwinning begint bij de motorconfiguratie en het verwachte gebruik van het schip. Hoofd- en hulpmotoren voeren tijdens bedrijf warmte af via onder meer uitlaatgassen en koelcircuits. Hoeveel warmte daarbij beschikbaar komt, hangt af van de belasting van de afzonderlijke motoren en de omstandigheden waaronder deze functioneren. Het totale geïnstalleerde motorvermogen biedt daarom onvoldoende informatie om de benodigde WHRS-voorzieningen vast te leggen. Eerst wordt onderzocht welke motoren tijdens de verschillende vaar- en werkmodi in bedrijf zullen zijn. Bij een schip met meerdere generatorsets verandert het warmteaanbod wanneer extra motoren worden bijgeschakeld of juist worden uitgeschakeld. Ook een voortstuwingsmotor kan tijdens manoeuvreren of bij een andere vaarsnelheid aanzienlijk anders worden belast dan tijdens de gebruikelijke vaart.
De gegevens over uitlaatgas- en koelwaterwarmte moeten daarom aansluiten op de bedrijfsstanden die voor het schip relevant zijn. Bij uitlaatgassen gaat het onder meer om de temperatuur en het massadebiet bij de verschillende motorbelastingen. Voor motorkoelwater zijn de beschikbare temperaturen, debieten en de grenzen waarbinnen warmte mag worden onttrokken van belang. Niet alleen de hoeveelheid warmte telt mee, maar ook het temperatuurniveau. Uitlaatgassen bevatten doorgaans warmte op een hoger temperatuurniveau dan motorkoelwater. Bij elektriciteitsproductie met een Organic Rankine Cycle (ORC) beïnvloeden deze temperaturen, samen met de beschikbare koeling, hoeveel elektrisch vermogen kan worden geproduceerd.
Wanneer verschillende warmtebronnen worden gecombineerd, moeten hun afzonderlijke temperaturen en debieten herkenbaar blijven. Warmte uit een uitlaatgaswarmtewisselaar en warmte uit een koelwatercircuit kunnen niet zonder verdere beoordeling als gelijkwaardige thermische invoer worden samengevoegd. Ook de bestaande warmtebehoefte hoort bij deze vroege beoordeling. Een schip kan warmte nodig hebben voor verwarming, warmwatervoorziening, brandstofbehandeling of andere thermische toepassingen. Wanneer deze behoefte al met uitlaatgas- of koelwaterwarmte wordt gedekt, is dezelfde warmte niet automatisch opnieuw volledig beschikbaar voor aanvullende elektriciteitsproductie.
De warmtebalans moet daarom laten zien waar de warmte oorspronkelijk vrijkomt, welk gedeelte al rechtstreeks wordt gebruikt en hoeveel warmte voor een WHRS kan overblijven. Daarbij moeten de warmteproductie en de bestaande warmtevraag betrekking hebben op bedrijfsperioden waarin beide daadwerkelijk gelijktijdig optreden. Aan de elektrische zijde is vooral belangrijk wanneer het schip behoefte heeft aan de elektriciteit die een ORC zou kunnen produceren. Het beschikbare warmteaanbod en de hoogste elektrische vraag hoeven immers niet op hetzelfde moment voor te komen. Een installatie die veel warmte ontvangt, levert daardoor niet automatisch een even grote nuttige bijdrage aan de elektrische energievoorziening.
Ook de beoogde bedrijfsstrategie kan het warmteaanbod beïnvloeden. Wanneer WHRS-elektriciteit de belasting vermindert van generatorsets die zelf warmte aan de ORC leveren, kunnen de uitlaatgas- en koelwatercondities veranderen. De motorbelasting, beschikbare warmte en elektrische vermogensverdeling moeten dan bij dezelfde uiteindelijke bedrijfsconfiguratie horen. Deze gegevens helpen bepalen welke voorzieningen tijdens de nieuwbouw werkelijk zinvol zijn. Wanneer uitlaatgaswarmte van een langdurig draaiende voortstuwingsmotor de belangrijkste warmtebron vormt, kunnen de uitlaatgasroute en de mogelijke warmtewisselaarpositie daarop worden afgestemd.
Zijn meerdere motoren of koelwatercircuits relevant, dan kan juist ruimte nodig zijn voor afzonderlijke warmtewisselaars en verbindingen met een gezamenlijke of gescheiden warmtevoorziening. Welke inrichting geschikt is, hangt af van de warmtecondities en de motorcombinaties die tijdens de exploitatie voorkomen. Een vroege warmte- en energiebalans hoeft nog geen definitieve ORC-dimensionering te bevatten. Wel moet voldoende duidelijk zijn welke warmtebronnen kansrijk zijn, welke bedrijfsstanden de terugwinning bepalen en welke technische ruimte het scheepsontwerp daarvoor moet bieden.
Wanneer later wijzigingen worden verwacht in het motorconcept, de brandstofkeuze of de voortstuwingsinstallatie, moeten de mogelijke gevolgen voor de warmtebronnen worden meegenomen. Een voorbereiding die uitsluitend op de oorspronkelijke motorgegevens is gebaseerd, kan minder geschikt worden wanneer de uiteindelijke motorconfiguratie verandert. De voorzieningen kunnen zo worden afgestemd op het verwachte scheepsbedrijf, in plaats van op een algemene reservering voor een installatie waarvan de benodigde warmte en het werkgebied nog niet bekend zijn.
Hoe bereidt u het uitlaatgastraject voor op warmteterugwinning?
Bij terugwinning uit uitlaatgassen is de inrichting van het uitlaatgastraject een belangrijke ontwerpkeuze. Een warmtewisselaar moet op een geschikte plaats kunnen worden opgenomen zonder dat de uitlaatgasafvoer van de motor of de werking van andere aangesloten apparatuur onaanvaardbaar wordt beïnvloed. Bij nieuwbouw kunnen uitlaatgasleidingen, geluiddempers, eventuele uitlaatgasketels en nabehandelingsapparatuur vanaf het begin in samenhang worden gepositioneerd. Zo kan ruimte worden voorzien voor een warmtewisselaar zonder dat later een groot gedeelte van het leidingtraject hoeft te worden verlegd.
Ook de beschikbare hoogte, ondersteuningsconstructies en toegang voor montage en onderhoud kunnen direct in de machinekamerindeling worden meegenomen. Een geschikte warmtewisselaarpositie vraagt immers niet alleen ruimte voor de apparatuur, maar ook voor aansluitstukken, eventuele bypassvoorzieningen en inspectie- of reinigingsopeningen. De plaats in het uitlaatgastraject is daarbij niet uitsluitend een ruimtelijke keuze. Een warmtewisselaar veroorzaakt stromingsweerstand en draagt daarmee bij aan de totale uitlaattegendruk. De motor moet binnen de toegestane grenzen blijven functioneren, rekening houdend met de drukverliezen van alle overige componenten in het uitlaatgastraject.
Daarom moet tijdens het ontwerp duidelijk worden hoeveel aanvullende stromingsweerstand de gekozen of toekomstige warmtewisselaar mag veroorzaken. De beschikbare ruimte binnen de toegestane tegendruk hangt af van de motoruitvoering, de uitlaatgascondities en de andere apparatuur die in hetzelfde traject wordt opgenomen. Ook de verwachte vervuiling tijdens de exploitatie moet worden meegenomen. Roet en andere afzettingen kunnen de doorstroomweerstand van een warmtewisselaar vergroten. Een uitlaatgastraject dat uitsluitend bij volledig schone warmteoverdragende oppervlakken binnen de toegestane tegendruk blijft, kan tijdens het gebruik onvoldoende ruimte bieden.
Daarnaast gelden grenzen voor de afkoeling van de uitlaatgassen. Een hoge gastemperatuur biedt mogelijkheden voor warmteterugwinning, maar het gas mag niet onbeperkt worden afgekoeld. Afhankelijk van de gebruikte brandstof, de samenstelling van het gas en de plaatselijke metaaltemperaturen kunnen condensatie en corrosie optreden. Ook de aanwezigheid van uitlaatgasnabehandeling beïnvloedt de mogelijke plaatsing. Bepaalde nabehandelingsvoorzieningen hebben geschikte temperatuurcondities nodig. Een warmtewisselaar die vóór deze apparatuur wordt geplaatst, kan de werking daarvan verstoren wanneer de uitlaatgassen te sterk worden afgekoeld.
Verder stroomafwaarts kan de invloed op de nabehandeling kleiner zijn, maar zijn de uitlaatgassen mogelijk al afgekoeld. De beschikbare temperatuur en hoeveelheid warmte kunnen daar dus anders zijn. Ook bestaande uitlaatgasketels en andere warmteverbruikers moeten bij de keuze van de warmtewisselaarpositie worden meegenomen. Bij nieuwbouw kunnen deze afhankelijkheden worden onderzocht voordat de uitlaatgasroute definitief wordt vastgesteld. Daarmee wordt voorkomen dat de technisch meest geschikte positie later door andere apparatuur wordt ingenomen of dat onvoldoende ruimte overblijft voor een verantwoorde warmteonttrekking.
Ook de mechanische ondersteuning vraagt aandacht. Uitlaatgasleidingen en warmtewisselaars worden tijdens bedrijf warm en zetten uit ten opzichte van de omliggende constructie. De plaatsing van vaste ondersteuningen, leidingverbindingen en eventuele compensatoren moet daarom passen bij de gekozen inrichting. Wanneer thermische bewegingen onvoldoende worden opgevangen, kunnen ongewenste krachten ontstaan op de warmtewisselaar, turbocompressor of andere aangesloten onderdelen. De leidingroute en ondersteuningen moeten daarom gezamenlijk worden ontworpen.
Bij een WHRS die vanaf oplevering wordt geïnstalleerd, kunnen de warmtewisselaar, aansluitingen en eventuele bypassvoorzieningen direct worden afgestemd op de gekozen configuratie. Daarbij moet de oorspronkelijke uitlaatgasafvoer behouden blijven wanneer de warmteonttrekking wordt verminderd of uitgeschakeld. Voor een mogelijke toekomstige installatie kan het voldoende zijn een geschikt gedeelte van de uitlaatgasroute vrij te houden. Ook kan de leidingindeling zo worden gekozen dat later een warmtewisselaar kan worden opgenomen zonder ingrijpende verplaatsing van andere apparatuur.
Dat betekent niet dat tijdens nieuwbouw automatisch al een bypass, ongebruikte uitlaatgasaansluiting of lege leidingsectie moet worden aangebracht. Zulke voorzieningen moeten ook zonder aangesloten WHRS veilig functioneren en mogen de oorspronkelijke uitlaatgasafvoer niet nadelig beïnvloeden. Wanneer de toekomstige warmtewisselaar nog niet bekend is, moet daarom worden vastgesteld welke voorbereiding met voldoende technische zekerheid kan worden uitgevoerd. Het reserveren van ruimte en geschikte leidingroutes kan dan zinvoller zijn dan het vooraf installeren van onderdelen waarvan de uiteindelijke drukverliezen en aansluitvoorwaarden nog onbekend zijn.
Een bruikbare voorbereiding bestaat dus uit meer dan een vrij leidinggedeelte. Het ontwerp moet voldoende ruimte bieden voor warmteonttrekking, de toegestane tegendruk en afkoeling respecteren en de mogelijkheden voor onderhoud en de oorspronkelijke motorfuncties behouden.
Welke voorzieningen voor motorkoelwater en tussenkringen neemt u mee?
Motorkoelwater kan een geschikte warmtebron zijn voor directe warmtebenutting of elektriciteitsproductie met een daarvoor ontworpen ORC-installatie. Bij nieuwbouw kunnen de koelwatercircuits en aansluitmogelijkheden vanaf het begin rekening houden met een mogelijke aanvullende warmteafnemer. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de verschillende koelcircuits. Het hoogtemperatuurcircuit, vaak aangeduid als HT- of jacket-watercircuit, werkt onder andere temperatuurvoorwaarden dan een laagtemperatuurcircuit. Ook de beschikbare warmtehoeveelheid en de reeds aangesloten warmteverbruikers kunnen verschillen.
Eerst moet daarom worden vastgesteld welk circuit geschikt is voor de beoogde warmteterugwinning. De hoogste koelwatertemperatuur wijst niet automatisch de beste aansluitpositie aan. Ook de plaats van de temperatuurregeling, de stromingsrichting en de hydraulische eigenschappen bepalen waar warmte verantwoord kan worden onttrokken. De oorspronkelijke motorkoeling blijft daarbij leidend. De koelwatercirculatie moet voldoende warmte blijven afvoeren om de motor binnen de voorgeschreven temperatuurgrenzen te houden. Een aanvullende warmtewisselaar mag de noodzakelijke waterstroming of de bestaande temperatuurregeling niet verstoren.
Bij nieuwbouw kunnen geschikte aansluitpunten en opstelplaatsen voor warmtewisselaars worden voorzien. De inrichting moet passen bij de thermostatische voorzieningen, pompen en koelers van de gekozen motorinstallatie. Wanneer een warmtewisselaar in serie met een bestaand koelcircuit wordt geplaatst, verhoogt de extra stromingsweerstand mogelijk het drukverlies en beïnvloedt daarmee het beschikbare pompdebiet. Bij een parallelle aansluiting moet juist worden vastgesteld hoe het koelwater over de afzonderlijke takken wordt verdeeld. Deze gevolgen kunnen al tijdens het ontwerp van het koelwatersysteem worden meegenomen. De pompen, leidingdiameters, aansluitingen en regeling kunnen dan in samenhang worden beoordeeld, zodat de noodzakelijke circulatie door de motor behouden blijft.
Ook het transport van de teruggewonnen warmte verdient aandacht. De motorwarmte hoeft niet rechtstreeks aan de gesloten kringloop met het organische werkmedium te worden overgedragen. Een afzonderlijke water- of thermische-oliekring kan warmte uit het motorcircuit opnemen en naar de ORC-module transporteren. Zo'n tussenkring kan meer vrijheid bieden bij de plaatsing van de module en een hydraulische scheiding tussen de betrokken systemen mogelijk maken. Daartegenover staan extra warmtewisselaars, leidingen, circulatiepompen en temperatuurverschillen die voor de warmteoverdracht nodig zijn.
De plaats van de warmtebron en de ORC-module moet daarom gezamenlijk worden beoordeeld. Een opstelplaats die ruimtelijk aantrekkelijk lijkt, hoeft technisch niet gunstig te zijn wanneer daarvoor lange of ingewikkelde warmteleidingen nodig zijn. Warmteverliezen, drukverliezen en het elektrische verbruik van circulatiepompen kunnen de uiteindelijke netto bijdrage van de installatie beïnvloeden. Vooral bij warmte op een relatief laag temperatuurniveau kunnen extra temperatuurverschillen het bruikbare verschil tussen de warme en koude zijde van de ORC verder beperken.
Bij directe installatie kunnen de aansluitingen, afsluiters, regelvoorzieningen en eventuele bypasses worden ontworpen voor de gekozen warmtewisselaar en de werkelijke bedrijfscondities. Daarbij moet de noodzakelijke motorkoeling beschikbaar blijven wanneer de WHRS wordt uitgeschakeld of onverwacht stopt. Voor toekomstige toepassing kunnen bepaalde aansluitmogelijkheden en leidingroutes worden gereserveerd. De definitieve uitvoering blijft dan afhankelijk van de warmtehoeveelheden, debieten en temperatuurcondities waarvoor de latere WHRS wordt geselecteerd.
Een algemeen voorbereid aansluitpunt garandeert daarom niet dat iedere toekomstige ORC-module zonder aanpassingen kan worden aangesloten. Bij de latere systeemkeuze moeten de oorspronkelijke koelwaterfuncties en de hydraulische gevolgen opnieuw worden beoordeeld. Ook ongebruikte aansluitingen moeten veilig onderdeel blijven van het oorspronkelijke koelsysteem. Wanneer tijdens nieuwbouw al aftakkingen worden aangebracht, moeten deze geschikt kunnen worden geïsoleerd. Ze mogen geen ongewenste stromingsroutes of moeilijk beheersbare leidinggedeelten veroorzaken.
Door motorkoelwater en eventuele tussenkringen vroeg in het ontwerp mee te nemen, kunnen de warmtebronnen, aansluitpunten en installatieruimte beter op elkaar worden afgestemd. De voorbereiding moet daarbij ook zonder aangesloten WHRS blijven voldoen aan de eisen van de motor en het oorspronkelijke koelsysteem.
Hoe houdt u bij nieuwbouw rekening met de koeling van een ORC-condensor?
Een ORC heeft naast een geschikte warmtebron ook voldoende capaciteit nodig om de resterende proceswarmte af te voeren. Nadat het werkmedium door de expansiemachine is gestroomd, moet het in de condensor worden afgekoeld en opnieuw vloeibaar worden gemaakt. De warmte die daarbij vrijkomt, moet aan een geschikt koelmedium worden overgedragen. De beschikbare koelwatertemperatuur en warmteafvoercapaciteit beïnvloeden hoeveel elektriciteit de ORC kan produceren. Bij onvoldoende koeling kan de condensatietemperatuur stijgen, waardoor de elektrische productie mogelijk moet worden begrensd.
Bij nieuwbouw kan de benodigde condensorcapaciteit worden meegenomen in het ontwerp van de centrale scheepskoeling. Daarbij moet worden vastgesteld op welk circuit de condensor kan worden aangesloten en welke temperaturen, debieten en drukcondities tijdens de voorziene bedrijfsstanden beschikbaar zijn. De overige verbruikers op hetzelfde koelcircuit moeten daarbij worden meegenomen. Motoren, generatoren, smeeroliekoelers en andere apparatuur blijven afhankelijk van de scheepskoeling. De centrale koelers, circulatiepompen en leidingen moeten de gezamenlijke warmtebelasting kunnen verwerken zonder de noodzakelijke koeling van deze verbruikers te beperken.
Hoeveel extra koelbelasting de WHRS veroorzaakt, hangt mede af van de herkomst van de teruggewonnen warmte. Bij een ORC die uitlaatgaswarmte benut, kan warmte die eerder grotendeels via het uitlaatgastraject aan de omgeving werd afgegeven, voortaan via de condensor naar de scheepskoeling worden geleid. Bij terugwinning uit motorkoelwater ligt de situatie anders. Een deel van de warmte die de ORC ontvangt, zou zonder terugwinning mogelijk al via dezelfde scheepskoeling zijn afgevoerd. De ORC kan deze warmteafvoer gedeeltelijk verplaatsen, terwijl een ander gedeelte van de opgenomen warmte in mechanisch en elektrisch vermogen wordt omgezet.
Het volledige condensorvermogen mag daarom niet in iedere configuratie automatisch boven op alle oorspronkelijke koelbelastingen worden opgeteld. De warmtebalans moet uitgaan van de verdeling die daadwerkelijk ontstaat wanneer de WHRS in bedrijf is. Dat betekent niet dat de bestaande koelwaterverdeling vanzelf geschikt blijft. Zelfs wanneer de totale warmtebelasting weinig verandert, kunnen bepaalde pompen, leidingen of warmtewisselaars zwaarder worden belast. De plaats waar de condensorwarmte aan het koelcircuit wordt afgegeven, kan daardoor bepalend zijn voor de uitvoerbaarheid.
Ook de koelwatertemperaturen tijdens de toekomstige exploitatie moeten worden beoordeeld. Een condensor die bij koud buitenwater voldoende capaciteit heeft, hoeft tijdens warmere vaaromstandigheden niet dezelfde condensatiecondities te kunnen handhaven. Het nieuwbouwontwerp moet daarom rekening houden met de relevante combinaties van buitenwatertemperatuur, motorbelasting en gelijktijdige koelwaterverbruikers. De hoogste afzonderlijke warmtebelasting en de warmste buitenwaterconditie hoeven niet noodzakelijk gelijktijdig voor te komen. De gekozen ontwerpcondities moeten wel voldoende aansluiten op het bedrijfsbereik waarvoor de installatie geschikt moet zijn.
Daarnaast moet de oorspronkelijke koelcapaciteit behouden blijven wanneer de WHRS geen warmte meer opneemt of buiten bedrijf wordt gesteld. De motoren en andere essentiële verbruikers moeten ook dan voldoende kunnen worden gekoeld. Bij een ORC die vanaf oplevering wordt toegepast, kunnen de condensorcapaciteit, pompen, leidingen en regelvoorzieningen worden afgestemd op de gekozen installatie. Ook het aanvullende elektrische verbruik van de koelvoorzieningen kan dan worden meegenomen bij de beoordeling van de netto energieopbrengst.
Voor toekomstige toepassing kunnen ruimte en leidingroutes worden gereserveerd voor een condensor en eventuele aanvullende koelvoorzieningen. Wanneer de toekomstige ORC nog niet is gekozen, zijn het benodigde condensorvermogen en de vereiste koelwatertemperatuur echter mogelijk nog onbekend. Een vrije aansluiting op het centrale koelcircuit bewijst daarom niet dat later voldoende koelcapaciteit beschikbaar zal zijn. Bij de daadwerkelijke WHRS-selectie moet de warmtebalans opnieuw worden vastgesteld voor de dan aanwezige motoren, koelers en andere verbruikers.
Een goede voorbereiding behoudt dus de ruimte en technische mogelijkheden voor toekomstige condensorintegratie, zonder de noodzakelijke koelwaterfuncties van het schip te verzwakken of vooruit te lopen op nog onbekende prestatievoorwaarden.
Welke elektrische voorzieningen bereidt u voor op WHRS-elektriciteitsproductie?
Wanneer een WHRS elektriciteit produceert, moet de generator veilig kunnen samenwerken met de overige energiebronnen aan boord. Bij nieuwbouw kan deze mogelijkheid al worden meegenomen in het ontwerp van de elektrische distributie en het power-managementsysteem (PMS). De voorbereiding begint bij de elektrische architectuur van het schip. De spanning, frequentie en wijze van distributie bepalen welke generatoraansluitingen mogelijk zijn. Afhankelijk van de expansiemachine en generatoruitvoering kan de WHRS rechtstreeks op een wisselstroomnet worden aangesloten of kan vermogenselektronica nodig zijn.
Deze keuze beïnvloedt de benodigde schakelaars, kabels, beveiligingen en eventuele omvormers of transformatoren. De elektrische installatie moet bovendien geschikt blijven voor de gewijzigde vermogensstromen en foutcondities. Wanneer de WHRS vanaf oplevering wordt geïnstalleerd, kunnen deze voorzieningen worden ontworpen voor de gekozen generator, het verwachte vermogen en de beoogde bedrijfsstrategie. De aansluiting en beveiligingen moeten dan passen bij de overige energiebronnen en de elektrische distributie van het schip.
Voor een toekomstige installatie kunnen geschikte kabelroutes, toegankelijke installatieruimte en mogelijkheden voor een extra aansluiting op het schakelbord worden gereserveerd. Een beschikbare kabelroute of vrije plaats in het schakelbord betekent echter niet automatisch dat iedere toekomstige generator veilig kan worden aangesloten. De elektrische belastbaarheid, mogelijke kortsluitstromen en beveiligingscoördinatie moeten later voor de daadwerkelijk gekozen uitvoering worden beoordeeld.
Ook de mogelijkheden van het PMS moeten vroegtijdig worden meegenomen. Wanneer de ORC elektriciteit levert, kunnen bestaande generatorsets minder vermogen hoeven te produceren. De regeling moet deze aanvullende productie kunnen verwerken zonder de noodzakelijke vermogensreserve te verliezen of de motoren buiten hun toegestane belastinggebied te brengen. Een WHRS blijft daarbij afhankelijk van het beschikbare warmteaanbod. De productie kan afnemen wanneer de motorbelasting verandert of onvoldoende koeling beschikbaar is. Het PMS moet daarom kunnen reageren op veranderingen in de WHRS-productie en op een eventuele onverwachte uitval.
Een toekomstige WHRS mag niet zonder verdere beoordeling als volledig beschikbare generatorreserve worden beschouwd. De overige energiebronnen moeten volgens de toepasselijke bedrijfsstrategie de noodzakelijke elektrische functies kunnen blijven ondersteunen. Ook de gelijktijdige elektrische vraag bepaalt hoeveel WHRS-elektriciteit nuttig kan worden gebruikt. Wanneer het schip tijdens bepaalde bedrijfsstanden weinig vermogen nodig heeft, kan de terugwinning moeten worden teruggeregeld. Bij de voorbereiding moet daarom worden onderzocht wanneer voldoende restwarmte en elektrische afname tegelijkertijd beschikbaar kunnen zijn.
Een aanvullende wisselwerking kan ontstaan wanneer de WHRS warmte benut van generatorsets die door de opgewekte elektriciteit zelf worden ontlast. De lagere generatorbelasting kan de warmteafgifte veranderen. Het ontwerp moet dan uitgaan van een motorbelasting, warmteaanbod en WHRS-productie die bij dezelfde uiteindelijke bedrijfsstand horen. Ook de elektrische voeding van de hulpvoorzieningen hoort bij de voorbereiding. Werkmediumpompen, tussenkringpompen, aanvullende koeling en regelapparatuur kunnen zelf elektriciteit gebruiken. De elektrische installatie mag daarom niet uitsluitend op het bruto generatorvermogen worden beoordeeld.
Bij directe installatie kunnen de vermogensbalans, hulpvoedingen, beveiligingen en PMS-functies worden afgestemd op de gekozen WHRS-configuratie. Zo kan ook de netto bijdrage aan de elektrische energievoorziening worden bepaald. Bij toekomstige toepassing kan worden vastgelegd welke aansluitmogelijkheden en ontwerpmarges beschikbaar zijn. De uiteindelijke generator, eventuele vermogenselektronica en regelstrategie moeten later opnieuw worden getoetst aan de dan aanwezige elektrische installatie.
Een zinvolle elektrische voorbereiding houdt dus niet alleen rekening met een mogelijke generatoraansluiting. Ook de benodigde ruimte, systeemgegevens en regelmogelijkheden moeten behouden blijven om toekomstige WHRS-elektriciteit veilig in het boordnet te kunnen opnemen.
Hoe reserveert u ruimte, fundaties en leidingroutes voor restwarmte-terugwinning?
De machinekamerindeling bepaalt mede welke WHRS-configuraties kunnen worden toegepast. Bij nieuwbouw kan de opstelplaats van een ORC-module daarom in samenhang met de motoren, warmtewisselaars, koelcircuits en elektrische voorzieningen worden gekozen. Daarbij moet verder worden gekeken dan de buitenafmetingen van de hoofdmodule. Ook pompen, regelkasten, aansluitstukken en de ruimte die voor onderhoud nodig is, behoren tot de volledige installatie.
Een geschikte opstelplaats biedt voldoende vrije hoogte en toegang tot onderdelen die tijdens de exploitatie moeten worden geïnspecteerd of vervangen. Vooral grotere componenten, zoals een expansiemachine, generator of warmtewisselaar, kunnen aanvullende ruimte vragen voor demontage en transport. Bij nieuwbouw kunnen toegangsopeningen, hijsroutes en de positie van omliggende apparatuur vanaf het begin gezamenlijk worden ontworpen. Daarmee kunnen beperkingen worden voorkomen die bij een latere retrofit moeilijker op te lossen zijn.
Voor een schip dat uitsluitend op toekomstige warmteterugwinning wordt voorbereid, zijn deze transportmogelijkheden bijzonder belangrijk. Een gereserveerde opstelplaats heeft weinig praktische waarde wanneer grote onderdelen na voltooiing van de scheepsbouw niet meer naar binnen kunnen worden gebracht. Daarom moet ook de route naar de installatielocatie geschikt blijven. Dekopeningen, machinekamerluiken, de beschikbare hijshoogte en de ruimte om apparatuur te manoeuvreren kunnen de afmetingen van een toekomstige module begrenzen.
De gekozen opstelplaats beïnvloedt daarnaast de leidingroutes voor warme en koude media. Een relatief korte verbinding met de warmtebron kan warmteverliezen en drukverliezen helpen beperken. Tegelijk moet voldoende ruimte beschikbaar blijven voor afsluiters, leidingondersteuningen en het opvangen van thermische bewegingen. Vooral uitlaatgasleidingen en leidingen voor warme media kunnen tijdens bedrijf aanzienlijk van temperatuur veranderen. Wanneer de daaruit voortkomende uitzetting onvoldoende wordt opgevangen, kunnen ongewenste krachten ontstaan op warmtewisselaars, motoronderdelen en de scheepsconstructie.
Een geschikte leidingroute is daarom niet noodzakelijk de kortste verbinding. Ook de mogelijkheden voor ondersteuning, thermische bewegingen en onderhoud moeten bij de keuze worden meegenomen. De constructieve inpassing kan eveneens tijdens nieuwbouw worden voorbereid. Wanneer de massa, afmetingen en bedrijfsbelastingen van de gekozen WHRS bekend zijn, kunnen fundaties en dragende constructiedelen daarop worden afgestemd. Daarbij spelen het eigen gewicht, trillingen, scheepsbewegingen en eventuele krachten uit aangesloten leidingen een rol. De fundatie moet deze belastingen verantwoord aan de scheepsconstructie kunnen overdragen.
De toegevoegde massa en plaatsing kunnen bovendien gevolgen hebben voor de totale gewichtsverdeling en het zwaartepunt van het schip. Wanneer deze gevolgen relevant zijn, moeten ze in de scheeps- en stabiliteitsbeoordeling worden meegenomen. Bij voorbereiding op een toekomstige installatie zijn de definitieve belastingen mogelijk nog niet bekend. Er kan dan een ontwerpgebied worden gereserveerd op basis van aannames over de mogelijke moduleafmetingen, massa en plaatsing. Zo'n reservering is alleen bruikbaar wanneer ook de bijbehorende constructieve mogelijkheden voldoende zijn onderbouwd. Een vrijgehouden dekveld bewijst niet dat iedere toekomstige module zonder aanvullende fundatieberekening kan worden geplaatst.
Ook leiding- en kabeldoorvoeringen verdienen aandacht. Bij nieuwbouw kunnen geschikte routes worden voorzien voordat andere apparatuur de toegang beperkt. Daarbij moeten de constructieve, waterkerende en brandwerende functies van de betrokken dekken en schotten behouden blijven. Wanneer de toekomstige doorvoering nog niet bekend is, kan het verstandig zijn de benodigde ruimte te reserveren zonder al een opening aan te brengen. Bij de latere uitvoering moet een daadwerkelijke doorvoering alsnog aan de toepasselijke eisen worden getoetst.
De gereserveerde opstelruimte en leidingroutes moeten bovendien tijdens de verdere bouw herkenbaar blijven. Wanneer een beoogde WHRS-locatie later voor andere apparatuur wordt gebruikt of een leidingroute wordt geblokkeerd, kan de oorspronkelijke voorbereiding haar waarde verliezen. Daarom moeten deze reserveringen onderdeel blijven van de ontwerpcoördinatie. Wijzigingen in de machinekamerindeling moeten worden beoordeeld op hun gevolgen voor de geplande of toekomstige WHRS.
Een bruikbare ruimtereservering is daarmee geen losse vrije plaats in de machinekamer. Het gaat om een samenhangend installatiegebied waarin apparatuur, fundaties, leidingroutes, transportmogelijkheden en onderhoudstoegang daadwerkelijk op elkaar kunnen aansluiten.
Welke veiligheids- en onderhoudsvoorzieningen neemt u al tijdens nieuwbouw mee?
Bij een ORC circuleert een organisch werkmedium in een gesloten kringloop. De eigenschappen van dit medium beïnvloeden welke veiligheidsvoorzieningen nodig zijn en waar de installatie verantwoord kan worden geplaatst. Afhankelijk van het werkmedium kunnen onder meer brandbaarheid, mogelijke schadelijke blootstelling, bedrijfsdruk, materiaalcompatibiliteit en thermische stabiliteit van belang zijn. Niet ieder organisch werkmedium heeft dezelfde eigenschappen. De vereiste veiligheidsvoorzieningen en voorwaarden voor de installatieruimte kunnen daardoor per ORC-uitvoering verschillen.
Wanneer de ORC al tijdens nieuwbouw wordt gekozen, kunnen de veiligheidsvoorzieningen op het betreffende medium en de daadwerkelijke installatie worden afgestemd. Afhankelijk van het ontwerp kan het gaan om geschikte ventilatie, drukbeveiliging, eventuele lekdetectie, opvangvoorzieningen en veilige toegang voor bediening en onderhoud. Ook de opstelling ten opzichte van hete uitlaatgasleidingen, elektrische apparatuur en andere machinekamerinstallaties moet worden beoordeeld. De gekozen locatie moet passen bij de risico's die het werkmedium en de bedrijfsomstandigheden met zich meebrengen.
Bij voorbereiding op een toekomstige installatie zijn mogelijk nog niet alle eigenschappen bekend. Wanneer het werkmedium en de ORC-uitvoering nog niet zijn gekozen, kan niet zonder verdere onderbouwing worden vastgesteld welke ventilatie, detectie of andere veiligheidsapparatuur uiteindelijk nodig zal zijn. Wel kan tijdens nieuwbouw worden onderzocht welke ruimten voldoende mogelijkheden bieden om zulke voorzieningen later aan te brengen. Het reserveren van een geschikte locatie kan dan meer waarde hebben dan het vooraf installeren van veiligheidsapparatuur waarvan de toepassing nog onzeker is.
Ook de oorspronkelijke brandveiligheidsvoorzieningen, vluchtwegen en andere veiligheidsfuncties moeten behouden blijven. Een toekomstige ORC mag niet worden voorzien op een plaats waar noodzakelijke veiligheidsvoorzieningen onbereikbaar worden of waar vereiste afscheidingen niet verantwoord kunnen worden aangepast. De werking tijdens storingen vormt een andere ontwerpvoorwaarde. Wanneer de ORC stopt terwijl de motor nog warmte afgeeft, blijft tijdelijk thermische energie aanwezig in warmtewisselaars, leidingen en vloeistofcircuits.
Bij verlies van koelcapaciteit kan de condensor onvoldoende warmte afvoeren. Ook kan een elektrische storing ervoor zorgen dat de generator geen vermogen meer levert terwijl aan de warme zijde nog warmte beschikbaar is. De installatie moet onder zulke omstandigheden beheerst kunnen terugregelen of stoppen. De benodigde druk-, temperatuur- en procesbeveiligingen moeten aansluiten op de gekozen ORC en de eigenschappen van het werkmedium.
Voor het scheepsontwerp is vooral belangrijk dat de oorspronkelijke motor-, uitlaatgas- en koelwaterfuncties beschikbaar blijven wanneer de WHRS buiten bedrijf is. Dat kan gevolgen hebben voor bypassvoorzieningen, afsluiters en de plaats waar warmtewisselaars worden aangesloten. Ook onderhoudstoegang moet vanaf het ontwerp worden meegenomen. Uitlaatgaswarmtewisselaars kunnen vervuilen, waardoor de warmteoverdracht afneemt en de stromingsweerstand toeneemt. De apparatuur moet daarom bereikbaar blijven voor inspectie en eventuele reiniging.
Bij een ORC kunnen daarnaast de werkmediumpomp, expansiemachine, generator, afsluiters en regelapparatuur periodiek onderhoud of inspectie nodig hebben. De opstelling moet voldoende ruimte bieden om deze onderdelen veilig te isoleren, te controleren en zo nodig te vervangen. De concrete voorzieningen moeten worden afgestemd op de gekozen technologie. Een productgoedkeuring voor een afzonderlijke ORC-module betekent niet automatisch dat iedere opstelling aan boord zonder aanvullende beoordeling is toegestaan.
Per schip moet daarom worden vastgesteld welke eisen van de classificatiemaatschappij, vlagstaat en andere bevoegde partijen van toepassing zijn. Bij nieuwbouw kunnen de installatie- en veiligheidsvoorwaarden tijdig in de ontwerpbeoordeling worden opgenomen. Daarmee kan worden voorkomen dat pas na het vastleggen van de machinekamerindeling blijkt dat onvoldoende ruimte beschikbaar is voor een noodzakelijke veiligheidsvoorziening of dat de gekozen locatie niet geschikt is voor het werkmedium.
Welke meetvoorzieningen zijn zinvol voor latere prestatiecontrole?
Wanneer een WHRS elektriciteit produceert, moet later kunnen worden vastgesteld onder welke warmte- en koelcondities dat gebeurt. Bij nieuwbouw kunnen geschikte meetmogelijkheden daarom al in de warmte-, koel- en elektrische systemen worden meegenomen. Aan de warme zijde kunnen meetpunten nodig zijn voor temperaturen en debieten. Bij uitlaatgaswarmte helpen gegevens over de relevante gascondities om vast te stellen hoeveel warmte de warmtewisselaar ontvangt. Bij motorkoelwater zijn vooral de temperaturen en waterstromen van de betrokken circuits belangrijk.
De meetlocaties moeten passen bij de gekozen warmteoverdracht. Wanneer een ORC via een tussenkring wordt gevoed, kunnen de temperaturen van het warme medium bij de module nodig zijn om het werkelijke ORC-werkpunt te bepalen. De oorspronkelijke uitlaatgastemperatuur beschrijft dan niet zelfstandig welke warmte en welk temperatuurniveau de ORC daadwerkelijk ontvangt. De meetpunten moeten daarom voldoende aansluiten op de plaats waar de warmte aan het thermodynamische proces wordt overgedragen.
Ook aan de koude zijde zijn geschikte meetmogelijkheden belangrijk. De koelwatertemperatuur en het beschikbare debiet beïnvloeden de condensorcondities en daarmee de elektriciteitsproductie. Aan de elektrische zijde kan worden bepaald waar het bruto generatorvermogen en het relevante hulpverbruik worden gemeten. Daarmee kan later onderscheid worden gemaakt tussen de bruto elektriciteitsproductie en de netto bijdrage van de complete installatie aan het boordnet.
Daarbij moet duidelijk zijn welke pompen, koelvoorzieningen en andere elektrische verbruikers tot de WHRS behoren. Bij gedeelde bestaande voorzieningen kan bovendien het extra elektriciteitsverbruik door de WHRS van belang zijn voor de beoordeling van de werkelijke energiebesparing. De elektrische meetpunten moeten daarom aansluiten op een herkenbare systeemgrens. Een meting van uitsluitend de generatorproductie is niet automatisch voldoende om de netto elektriciteitsproductie van de complete installatie aan te tonen.
Ook registratie van de motorbelasting en bedrijfsstatus kan nodig zijn. Een lagere WHRS-productie wijst niet noodzakelijk op een technisch probleem wanneer het beschikbare warmteaanbod of de koelcondities zijn veranderd. Door de relevante gegevens over dezelfde perioden te registreren, kan worden beoordeeld of veranderingen in de elektriciteitsproductie verklaarbaar zijn vanuit het werkelijke scheepsbedrijf.
Voor een toekomstige prestatiegarantie kunnen aanvullende eisen gelden aan de meetpunten, meetnauwkeurigheid en acceptatieprocedure. Een algemene meetvoorziening voor operationele bewaking is niet automatisch voldoende om een contractueel gegarandeerd netto vermogen aan te tonen. Wanneer de WHRS al tijdens nieuwbouw wordt gekozen, kunnen de meetpunten worden afgestemd op de definitieve installatie en de eventuele prestatieafspraken.
Bij voorbereiding op toekomstige toepassing hoeven niet alle meetinstrumenten al aanwezig te zijn. Wel kan rekening worden gehouden met geschikte, later bereikbare meetlocaties en voldoende mogelijkheden voor elektrische registratie en dataverbindingen. Ook deze voorbereidingen moeten veilig blijven zolang er nog geen WHRS is aangesloten. Ongebruikte meet- of leidingaansluitingen mogen de oorspronkelijke scheepsinstallaties niet onaanvaardbaar beïnvloeden.
Vroegtijdige voorbereiding is vooral waardevol omdat geschikte meetmogelijkheden behouden kunnen blijven. Daarmee kan een toekomstige WHRS niet alleen worden aangesloten, maar kunnen ook de technische prestaties worden beoordeeld onder de bedrijfscondities die werkelijk aan boord voorkomen.
Wat is het verschil tussen directe WHRS-installatie en voorbereiding op toekomstige toepassing?
Bij nieuwbouw moet duidelijk worden onderscheiden of de restwarmte-terugwininstallatie vanaf oplevering onderdeel van het schip is of dat uitsluitend voorzieningen voor een mogelijke toekomstige installatie worden voorbereid. Wanneer een complete WHRS direct wordt toegepast, kan het scheepsontwerp worden afgestemd op de gekozen warmtewisselaars, ORC-module en overige apparatuur. De benodigde temperaturen, debieten, elektrische vermogens, afmetingen en massa's kunnen dan als concrete ontwerpuitgangspunten worden gebruikt.
De warmtebronaansluitingen, fundaties, leidingroutes, koeling en elektrische voorzieningen worden vervolgens voor de geselecteerde installatie ontworpen. Ook de veiligheidsmaatregelen kunnen worden afgestemd op het gekozen werkmedium en de vereiste bedrijfscondities. De installatie kan tijdens de bouw worden opgenomen in de samenhangende technische documentatie. Na montage kunnen de aansluitingen, regelvoorzieningen en veiligheidsfuncties worden beproefd en kan de gekozen WHRS in bedrijf worden gesteld.
Bij voorbereiding op toekomstige toepassing ontbreken mogelijk nog belangrijke gegevens. Het uiteindelijke type ORC-module, de benodigde condensorcapaciteit, de generatoruitvoering of het werkmedium zijn dan bijvoorbeeld nog niet vastgesteld. In dat geval ligt de nadruk op voorzieningen die toekomstige mogelijkheden behouden zonder nu al een bepaalde installatie te veronderstellen. Er kan bijvoorbeeld een geschikte opstelruimte worden gereserveerd, terwijl de uitlaatgasroute voldoende mogelijkheden voor een latere warmtewisselaar behoudt.
Ook kunnen leiding- en kabelroutes toegankelijk worden gehouden voor toekomstige aansluitingen. Wanneer voldoende duidelijk is welke installatie daarmee mogelijk moet worden gemaakt, kunnen daarnaast onderbouwde ontwerpmarges of constructieve voorzieningen worden meegenomen. Voorbereiding op toekomstige restwarmte-terugwinning vraagt daarom om een vastgelegde ontwerpgrondslag. Daarin wordt beschreven welke warmtebronnen zijn voorzien, welke installatieruimte beschikbaar blijft en van welke mogelijke afmetingen, massa's, aansluitcondities en vermogens is uitgegaan.
Ook moet duidelijk zijn welke voorzieningen tijdens nieuwbouw daadwerkelijk zijn aangebracht en welke uitsluitend ruimtelijk of technisch zijn gereserveerd. Dat onderscheid bepaalt wat later al beschikbaar is en welke onderdelen nog moeten worden ontworpen of aangebracht. Een vrijgehouden warmtewisselaarpositie betekent bijvoorbeeld niet dat het uitlaatgastraject al is goedgekeurd voor een onbekende toekomstige warmtewisselaar. De drukverliezen, toegestane afkoeling en overige motorvoorwaarden moeten later worden beoordeeld voor de gekozen uitvoering.
Hetzelfde geldt voor een gereserveerde aansluiting op de scheepskoeling. Zolang de toekomstige condensorbelasting niet bekend is, kan niet worden gegarandeerd dat voldoende koelcapaciteit beschikbaar blijft. Ook een vrije plaats in het schakelbord bewijst niet dat iedere toekomstige WHRS-generator zonder aanpassingen kan worden aangesloten. De elektrische belastbaarheid en beveiligingscoördinatie moeten later voor de daadwerkelijke generatorconfiguratie worden vastgesteld.
Wanneer tijdens nieuwbouw al aftakkingen, afsluiters of andere voorzieningen worden aangebracht, moeten deze veilig functioneren zolang de WHRS nog niet is geïnstalleerd. De voorbereiding mag geen onnodige afhankelijkheid, ongewenste stromingsroute of andere beperking van de oorspronkelijke scheepssystemen veroorzaken. De waarde van de voorbereiding hangt bovendien af van de toekomstige bedrijfsvoering. Wanneer de motorconfiguratie, brandstofkeuze of het vaarprofiel verandert, kunnen ook de warmtebroncondities afwijken van de oorspronkelijke ontwerpuitgangspunten.
Bij de latere WHRS-selectie moeten deze aannames daarom opnieuw worden getoetst. De gereserveerde ruimte en aansluitmogelijkheden kunnen waardevol blijven, maar de definitieve installatie vraagt nog steeds om eigen engineering, een veiligheidsbeoordeling en waar van toepassing scheepsspecifieke goedkeuring. Een schip dat op toekomstige WHRS-toepassing is voorbereid, is dus niet automatisch geschikt voor iedere later beschikbare installatie. De voorbereiding heeft vooral waarde wanneer de ontwerpgrenzen voldoende concreet zijn vastgelegd en de bijbehorende mogelijkheden tijdens de bouw behouden blijven.
Wanneer moeten de WHRS-voorzieningen in het scheepsontwerp worden vastgelegd?
De voorbereiding van restwarmte-terugwinning heeft de meeste invloed op het scheepsontwerp zolang de motorconfiguratie, machinekamerindeling, uitlaatgasroutes en technische hoofdsystemen nog kunnen worden aangepast. Daarom begint de beoordeling bij de keuze van de motoren en het verwachte vaar- en belastingprofiel. Aan de hand daarvan wordt vastgesteld welke warmtebronnen beschikbaar kunnen zijn en welke vorm van terugwinning technisch zinvol lijkt.
Deze eerste warmte- en energiebalans geeft richting aan de verdere ontwerpkeuzes. Wanneer uitlaatgaswarmte een belangrijke bron vormt, moet tijdig worden onderzocht waar een warmtewisselaar binnen de toegestane motorgrenzen kan worden opgenomen. Bij ORC-elektriciteitsproductie moet daarnaast duidelijk worden waar de module kan worden geplaatst, hoe de warmte wordt aangevoerd en welke koeling en elektrische aansluiting nodig zijn. Deze keuzes beïnvloeden de machinekamerindeling en moeten daarom voldoende vroeg in samenhang worden beoordeeld.
Wanneer de belangrijkste apparatuur bekend is, kunnen de opstelplaatsen en noodzakelijke leiding- en kabelroutes verder worden uitgewerkt. De afmetingen, massa's, fundaties, onderhoudsruimten en mogelijkheden om apparatuur aan boord te brengen moeten daarbij passen bij het gekozen ontwerp. Ook de scheepskoeling moet tijdig worden beoordeeld. De benodigde condensorwarmteafvoer hangt af van het beschikbare warmteaanbod en de gekozen ORC-configuratie. Wanneer de WHRS-capaciteit verandert, kunnen ook de vereiste koelwaterdebieten, leidingdiameters en warmtewisselaarcapaciteiten veranderen.
De elektrische aansluiting moet eveneens passen bij het verwachte vermogen en de bedrijfsstrategie van het schip. Daarbij moeten de beschikbare warmte, koelcapaciteit en elektrische afname worden beoordeeld voor dezelfde relevante bedrijfsstanden. Wanneer de warme zijde, condensor en generator ieder afzonderlijk op andere gunstige omstandigheden worden afgestemd, kan een configuratie ontstaan die tijdens het werkelijke scheepsbedrijf niet gelijktijdig aan alle uitgangspunten voldoet. De verschillende systeemonderdelen moeten daarom als één samenhangende installatie worden beoordeeld.
Voordat de machinekamerindeling en hoofdleidingroutes definitief worden vastgesteld, moet duidelijk zijn welke ruimten en aansluitmogelijkheden voor de WHRS nodig zijn. Bij een direct te installeren systeem gaat het om de werkelijke apparatuur en de bijbehorende voorzieningen. Bij voorbereiding op een toekomstige installatie moeten de noodzakelijke reserveringen herkenbaar blijven tijdens de verdere bouw. De afspraken moeten voldoende concreet zijn om te voorkomen dat een gereserveerde opstelplaats, transportopening of leidingroute later ongemerkt voor andere apparatuur wordt gebruikt.
Ook de verantwoordelijkheden tussen scheepsontwerper, werf, motorleverancier en eventuele WHRS-leverancier verdienen aandacht. Een uitlaatgaswarmtewisselaar kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de toegestane tegendruk, terwijl een ORC-condensor de warmtebalans van de centrale scheepskoeling verandert. Wanneer deze raakvlakken pas worden onderzocht nadat de leidingen, pompen of schakelborden definitief zijn gekozen, kunnen alsnog ingrijpende ontwerpwijzigingen nodig zijn.
De technische uitgangspunten moeten daarom gedurende het ontwerp en de bouw worden bijgehouden. Veranderingen in motoruitvoering, brandstofkeuze, koelwaterconfiguratie of elektrische distributie kunnen gevolgen hebben voor zowel de gekozen als de gereserveerde WHRS-voorzieningen. Voor een WHRS die vanaf oplevering wordt geïnstalleerd, wordt de verdere engineering uitgewerkt op basis van de gekozen apparatuur. Daarbij horen de noodzakelijke technische beoordelingen en eventuele scheepsspecifieke goedkeuringen.
Wanneer alleen voorbereiding op toekomstige toepassing plaatsvindt, moeten de daadwerkelijk aangebrachte voorzieningen en behouden reserveringen herkenbaar blijven in de definitieve opleverdocumentatie. Zo kan later worden vastgesteld welke mogelijkheden al zijn voorbereid en welke onderdelen opnieuw moeten worden onderzocht. De belangrijkste ontwerpbeslissing is daarmee niet om tijdens nieuwbouw overal alvast extra aansluitingen aan te brengen. Bepalend is welke voorzieningen op basis van het verwachte warmteaanbod technisch zinvol zijn, hoeveel ruimte en capaciteit daarvoor nodig kunnen zijn en hoe deze mogelijkheden tijdens de bouw behouden blijven.
Bij directe WHRS-installatie betekent dit dat warmtebronnen, uitlaatgastrajecten, koeling, elektrische distributie, constructie en veiligheid gezamenlijk op de geselecteerde apparatuur worden afgestemd. Bij voorbereiding op toekomstige toepassing worden geschikte opstelruimten, leidingroutes en aansluitmogelijkheden tijdig en aantoonbaar gereserveerd, zonder te veronderstellen dat een later gekozen installatie daarmee al volledig is ontworpen of goedgekeurd.
Zo kunnen voorzieningen voor restwarmte-terugwinning vanaf de nieuwbouw een herkenbaar onderdeel van het scheepsontwerp vormen. De oorspronkelijke technische en operationele functies blijven daarbij behouden, terwijl duidelijk is welke mogelijkheden daadwerkelijk bestaan voor directe installatie of latere toepassing.
Dit artikel binnen de reeks
Bij nieuwbouw kunnen ruimte, aansluitingen en fundaties vroegtijdig worden voorbereid, terwijl deze voorzieningen bij de inpassing van een WHRS in een bestaand schip vaak aan bestaande beperkingen moeten worden aangepast. Naast de technische aansluitingen verdient ook de bereikbaarheid aandacht, onder meer voor het onderhoud dat nodig is om WHRS-prestaties te behouden. Hoe deze ontwerpkeuzes samenhangen met onderhoudstoegang en scheepsspecifieke goedkeuringen, komt terug binnen de inbouw, het onderhoud en de regelgeving voor WHRS-installaties.